GUERRA TRA PACHINU E TERRANOBBILI
Poemetto comico-satirico in ottave composto oralmente, in vernacolo locale, dal pachinese Corrado Orlando, nell’anno 1923.
La versione scritta, che segue, è il frutto di un lavoro attento e meticoloso di ricerca, che il pachinese Paolo Valvo ha condotto a partire dagli anni 1990, raccogliendo vari contributi orali da persone anziane pachinesi, ai quali erano state tramandate parti del poema.
(versione nuova riveduta)
I PACHINU
L’imperaturi di Custantinobbili,
s’jnniu a la guerra ‘ccù fucila e sciabbuli,
e Vittoriu terzu, di gran sancu nobbili,
fu vitturiusu, vincituri e abbili.
Vinciu Tripuli ‘ccù cittati nobbili,
vinciu li terri, ‘ccù jardini e arbuli.
Viva Pachinu e abbassu Terranobbili,
pirchì ‘ccì campa l’uomu misarabbili.
II TERRANOBBILI
Pachinisazzi ‘randizzi e variabbili,
e tarnabbulisi nun l’ha tà ‘mmuntuari!
I tarnabbulisi vi cuntunu parabbuli,
ch’è pachinisi vi puonu ‘ccattari.
Su tutti ricchi di jardini e arbuli,
barchi di pisca e ‘bastimenti a ‘mmari;
i pachinisazzi siti tutti misarabbili,
ca mancu haviti culu ‘ppì ‘ccacari.
III PACHINU
Apprositi veri a li ficupalari,
ca siti tutti nobbili e riccuna,
e…, veramenti siti prupritari:
ri funci, sparaci, mareddi e ‘carduna.
E se ‘vvi spienu unn’è lu vuostru stari:
‘ntà ‘mpaisieddu ca nun ‘cì su lampiuna.
Passata ri frascaluori e ‘ricuttari,
comu parrati ‘cchè vuostri patruna?
IV TERRANOBBILI
E quannu mai hatà vistu patruna,
‘nnè massari e mancu ‘ribbittieri;
paisi persu, cinu ri ‘mprugghiuna,
consuma casi ri tutti li maneri.
V’avantati ca siti patruna. . .
‘Cchì ‘cosa ‘ccià ‘mprugghiati e furastieri,
can nun ‘vi vuonu mancu ‘ppì jarzuna,
‘nnè ‘p’annittari staddi e ‘rrunciari frumieri.
V PACHINU
I tarnabbulisi si canusciunu re pieri,
se ‘sunu puorci o sunu cristiani.
Se canusciri vuliti a li sò mugghieri:
su ‘chiddi ‘ccù li strippuna ‘ntà li manu,
ca scippunu curina trazzeri, trazzeri:
a Cuffara, a Pagghiarieddu e a li Vardiani.
E ‘ppuoi Tasca, ‘ccì manna li campieri,
e l’assicuta comu tanti cani.
VI TERRANOBBILI
I tarnabbulisi sunu li veri cristiani,
e anfacci a ‘bbiautri, sù milordi ‘ncrisi.
Vanu vistuti comu a li suvrani,
e ‘sunu a l‘mmiria di ogni ‘paisi.
Lu vestiri re francisi e ‘mmiricani,
è mudellu sciutu re tarnabbulisi;
nun ‘nziemu comu a ‘bbiautri ‘rapatani,
rozzi, piddirini pachinisi.
VII PACHINU
E quannu mai hatà vistu cammisi?
Mancu sapiti ‘cchì ‘culuri hiànu.
I robbi l’hatà vistu a ‘ccuè ca l’havi misi,
pirchì i sarti, ‘ppì ‘biautri nun ‘nn’ì fanu!
Pieddi ri crapi e ‘ddì crasti martisi,
v’ancuppulati, comu vanu, vanu;
e ‘fititi, peggiu di li magunzisi,
comu la ‘genti ca tinia Ganu.
VIII TERRANOBBILI
I pachinisi sù figghi di Ganu,
e ‘sù ‘divoti a l’empiu Galiuni.
A Sirausa quantu ‘ccì ‘nnì vanu,
‘ppì tistimoni farsi, a la priggiuni.
‘Ccù quali cori spinciti la manu
‘nfacci a Cristu ‘ccù lu vulanzuni?
U pachinisi ‘ppì ‘vintunu grani,
si vinniu a Cristu e s’abbrazzau ‘maccuni.
IX PACHINU
Ai tiempi ca rignava re Niruni,
a Terranobbili guvirnava: Giura,
Marsiliu, Pulicanti e Falsitura.
Erunu tarnabbulisi ri natura:
Barabba, Gaifassu e Gairuni:
li nimici di Cristu, traritura.
I tarnabbulisi ‘ppì essiri cafuna,
‘ccì resuru a Cristu l’urtimi rulura.
X TERRANOBBILI
I pachinisi siti tutti ‘mpustura,
e a tutti a lincua v’avissuru a tagghiari,
ca ‘nnà ‘mprugghiati ri tutti li culura,
e apposta la scumunica ‘vi cari.
Ai tiempi ca ‘rignava Giura,
Terranobbili nunn’esistia, senz’ammintari!
Ca ‘nfacci a ‘bbiautri siemu prufissura,
e quannu ‘nì viriti, v’hatà scappiddari!
XI PACHINU
Oh, ‘cchì murellu ri gran facci rari,
faciti ‘nammurari a li juriei.
Fimmini e uommini pariti sumari,
‘bbesti sbarcati ri li Cunzirièi:
unni ‘ccì sù lupi, sciacalli e scurzari.
Chissa è la stirpi vostra, o vi su’ ‘zièi.
Ora…, u Guviernu ‘ppì fari ‘dinari,
rici ca v’ha ‘purtari a li musei.
XII TERRANOBBILI
E pachinisi, v’hanà ‘purtari a li musei:
fimmini, uommini, schietti e ‘maritati;
‘besti ri li muntagni e li furiei,
paisi ri scimmiuna ‘mmalariati,
facciazzi ri cinisi ‘farisei;
figghi ro rangutangu ‘ginirati.
E se sfidati li putenzi eurupei,
‘ppì maravigghia, lu premiu pigghiati!
XIII PACHINU
‘Ccù quali facci, sarvaggi parrati?
Arbazzi di la furesta tripulina.
Lu Guviernu vi teni assidiati,
e vi pasci, comu l’ursi a la marina.
L’uomini o rangutangu assimigghiati,
e li fimmini, a ‘rigurusi maialieddi.
E, se ‘ppì ‘sorti a Pachinu cianati,
pariti comu tanti puorcispini.
XIV TERRANOBBILI
I pachinisi siti tutti mali spini,
siti ciacciarunazzi e papparusi,
ca sciarri ‘nnì circati senza fini.
Fimmini e uommini, sguaiati e ‘baùsi,
i tarnabbulisi vi ‘rumpunu li ‘rini,
e va fanu finiri d’essiri mafiusi.
A ‘ccù riciti sarvaggi puorcispini?
Passata ri crasti e ‘di ‘cani ‘rugnusi!
XV PACHINU
‘Cciuttuostu ca ni pariti ‘rispittusi,
bedda ca ‘vì la cantu tunna e ‘ciara;
i pachinisi, se nun fussuru ‘ginirusi,
passassuvu tutti sutta la mannara.
Se nun ‘vinniti e ‘nnì circati scusa,
na brutta sorti ‘ppì ‘bbiautri si pripara.
I tarnabbulisi siti sulu ‘rigurusi:
a scurciari ossa a la tunnara.
XVI TERRANOBBILI
Se ‘niautri scurciamu ossa a la tunnara,
nunn ‘ziemu comu a ‘biautri frumirari.
O novantunu, ‘cchì gran cosa rara,
quantu frummieri putistru carriari.
‘Ccì lu purtastru finu a la Favara,
a ‘nzordu o carrettu, a li spaccafurnari,
e passastru na vita tant’amara,
‘ppì essiri manciuna e ‘mpanatari.
XVII PACHINU
I tarnabbulisi siti tutti prupritari,
ca ‘ciatà fattu u priestutu a li Taschi.
A San Gaitanu l’hatà fattu cripari:
privu di ‘bummi, ri festi e ‘dì maschi.
‘Nnà tà furriatu vaneddi e furnari,
muorti ri friddu, spiddizziati e laschi,
e ‘ppì la fami, ‘ppì stenti i ‘sanari,
pirdistru u sceccu ‘ccù tutti li fraschi.
XVIII TERRANOBBILI
Ammatula pachinisi ca t’ammaschi,
‘cchè tarnabbulisi pani ‘ntinni uschi.
Attia la fami ti sfunna li naschi,
e ‘mmienzu li ‘mprugghi ti pierdi e t’anfuschi.
Rugnusu, ‘ccù la ‘rugna ‘ntà li naschi;
ti scanti se li carni ti l’abbruschi.
Se ‘vota vientu ‘ccù lampi e surruschi,
pachinisazzi, hatà ‘muccari muschi!
XIX PACHINU
I tarnabbulisi hatà ‘mmuccari muschi,
suddu ‘vota sciroccu a ‘livanti:
muorti ri friddu, spiddizziati e laschi,
vinniti a ‘ffari li limusinianti.
Se ‘vì sfaciti e pigghiati li fruschi,
‘ccù la miseria finiti tanti e tanti.
Se ‘vota vientu ‘ccù lampi e burraschi,
addiu Terranobbili ‘ccù tutti l’abbitanti.
XX TERRANOBBILI
Cianci Pachinu ‘ppì ‘bbiautri gnuranti,
ca siti tutti stupiti e viulenti.
Vi sintiti ‘riccuna e ‘mircanti,
prupritari ri vigni e palummienti.;
ma suddu veni n’annata vacanti,
arrivati ad’essiri l’urtimi pizzenti.
M’ammenu ‘zittitivi, zinghiri e furfanti,
‘mprugghiuna, pachinisazzi ‘ntarca ‘genti.
XXI PACHINU
Terranobbili è ‘mircatu all’orienti,
e i tarnabbulisi siti tutti crapari.
‘Cchì staunu allegri e ch’erunu cuntenti,
quannu Brunu ‘ccì rapìu li tunnari.
Brunu viriennu ‘ddì beddi jumenti,
strata a ‘pperi nunnì vosi fari:
‘ntravacca e fa la straggi re ‘nuccenti,
e crisci a razza di li spaccafurnari.
XXII TERRANOBBILI
Iti circannu a què ca v’ammazzari,
a ‘bbiautri, ucchi d’nfiernu pachinisi.
Paisi di veri crasti e ‘picurari,
comu parrati ‘cchè tarnabbulisi?
A li jumenti vostri puonu ‘ntravaccari,
usanza ri viautri, crasti pachinisi.
Stativi ‘zzitti, ‘cchì parrati affari,
muli bastardi, di li mistrittisi.
XXIII PACHINU
‘ Ppì ‘buoj vi teni Tasca, ‘ppì crasti u Marchisi,
e haviti corna ca fanu paura.
‘Ccù ‘biautri, nun ‘nzì pò pigghiari ‘mprisa,
e ‘ccù metti a scummissa, la perdi di sicuru.
‘Ppì ‘corna sunu avanti li francisi;
ma viautri, li vinciti addirittura!
Viva li curnazza re tarnabbulisi,
ca hianu pisu, qualità e ‘musura.
XXIV TERRANOBBILI
I pachinisi haviti la mintura,
u tessu re cornuti appatintati.
Haviti curnazza di mala musura:
‘cù l’havi ‘cciù luonchi lu ‘dazziu paiati.
Ora, u Guviernu v’ha scrittu a la cinsura,
perciò ‘cciatà ‘ppaiari puru li spisati.
I pachinisi haviti stà sbintura:
di essiri curnuti e ‘vastuniati.
XXV PACHINU
Putiti cripari e ‘murìri ammazzati,
e ‘ccù lu ripari, o ‘nfiernu v’inniti.
Sarvaggi, turchi senza ‘battizzati,
c’ammienzu a li cristiani vi mittiti.
Ma viautri stessi, ‘cchì nun v’in’accurgiti,
‘cchì fietu di sarbagghiu ca faciti?
Pugnu di carcasconci scarcagnati,
e patruna vuostri, nun li canusciti?
XXVI TERRANOBBILI
Vi canusciemu, cu siti e ‘ccù nun ‘nziti,
paisi persu, colmu di gnuranza.
Stùpiti e ‘gnuranti, ca jàutru nun ‘nziti,
vistuti di na stupita ‘rruganza,
ricitini: di niautri ‘cchì ‘ricivistru…
ca ‘risprizzati la vera fratellanza?
‘Cch’è ‘beddu stù parrai ca faciti,
pariti puorci, parranno ‘ccù ‘crianza.
XXVII POPULANU RI MARZAMEMI (c’havia assistutu a sciarra re ru’ paisi)
Si parti Marzamemi a manza, a manza,
‘ccù tantu d’‘ngegnu e nobbili parrai.
“Fermi tutti rui! ‘Ccà nun c’è sustanza:
‘Ppì quali mutivu v’havità sciarriari?
Uffisa nun ‘ccì ‘nnì fu e mancu mancanza.
Perciò, ‘rativi a manu, e v’hatà ‘rispittari!
Si la strincierru forti, ‘ccù ‘vera fratillanza,
e ‘sì curmarunu di baci e cosi rari.
XXVIII U POPULU
E ‘cchì viristru: la musica sunari,
‘mpiazza, ogni ‘luogu e in’ogni via.
Tuttu Pachinu si misi a ‘bballari:
la ‘bassa plebbi ‘ccù la signuria.
Di Terranobbili nunn’hagghiu ‘cchì ‘cuntari…
ogni uomu, ‘cchì festa ca facìa.
A ‘vvuci fuorti si misuru a gridari:
“Viva la paci e ‘viva l’alligria”!
XXIX L’AUTORI
Currau Orlando munta ‘nfantasia,
ca stì ru’ paisi, fici ‘rripigghiari.
‘Ccì pigghiava spassu e ‘ccì ‘rirria,
e ‘ciussai u fuocu ‘mpiettu lu jardìa,
‘mèntri stà granni storia si facìa.
‘Ccà, la menti mia potti arrivari…
E se c’è erruri, ‘ntà la puisia,
prega l’amici, ca l’hanà scusari.
XXX L’AUTORI
Currau Orlando cessa i ‘mpruvvisari,
e cessa puru, la sò rozza musa.
Se quarchi, pueta miegghiu a sapi fari,
Currau Orlando ‘ccì ‘dumanna scusa.
Anchi lu nomu miu fazzu firmari:
sugnu sicilianu di la terra prizziusa.
Se ‘vuliti sapiri unnèni lu miu stari:
è a Pachinu, pruvincia di Sirausa.