II
FAKTE HISTORIKĖ TĖ DOKUMENTUAR QĖ TĖ BĖJNĖ TĖ REFLEKTOSH
NJĖ GJENERAL RUS
Gaston De Segyr ka botur njė libėr qė flet mbi ekzistencėn e ferrit, ku tregohen shfaqjet e disa shpirtrave tė dėnuar.
Po e citoj tė plotė episodin me fjalėt tekstuale tė autorit:
"Ngjarja ka ndodhi nė Moskė nė vitin 1812, pothuajse nė familjen time. Gjyshi im nga ana e nėnės, konti Rostofkin, ishtė atėherė guvernator ushtarak nė Moskė dhe kishte miqėsi tė ngushtė me kontin Orlof, gjeneral, burrė trim por i pafe.
Njė mbrėmje, pas darke, konti Orlof zuri tė bėnte shaka me njė mikun e tij volterian, gjenaral V., duke u tallur me fenė dhe veēanėrsiht me ferrin.
- Do tė ketė ndonjė gjė - tha Orlofi - pas vdekjes?
- Nėse do tė ketė ndonjė gjė - tha gjenerali V. - ai qė do tė vdesė i pari nga ne do tė vijė ta njoftojė tjetrin. Mirė?
- Shumė mirė! - shtoi Orlofi, dhe shtrėnguan duart nė shenjė premtimi.
Pas rreth njė muaji, gjeneral V. mori urdhėr ta linte Moskėn pėr tė shkuar nė njė front tė rėndėsishėm tė ushtrisė ruse pėr tė ndalur Napoleonin.
Pas tre javėsh, kur kishte dalė nė mėngjes pėr tė kontrulluar pozicionin e armikut, gjeneral V. u godit nė bark nga njė plumb dhe ra pėrtokė i vdekur. Nė ēast doli para Hyjit.
Konti Orlof gjendej nė Moskė dhe nuk dinte gjė pėr fundin e mikut tė tij. Po atė mėngjes, ndėrsa po pushonte i qetė, tashmė i zgjuar prej pak kohe, u hapėn papritmas tendat e krevatit dhe dy hapa mė tej u shfaq gjeneral V. qė sapo kishte vdekur, nė kėmbė, i zbehtė, me dorėn e djathtė mbi gjoks dhe tha: 'Ferri ekziston dhe unė unė jam aty!' dhe u zhduk.
Konti u ngrit nga shtrati dhe doli nga shtėpia me bizhama, me flokė ende tė pakrehur, shumė i trazuar, me sy tė zgurdulluar dhe i zbehtė nė fytyrė.
Rendi tek shtėpia e gjyshit tim, i tronditur dhe duke gulēuar, pėr t'i treguar ngjarjen.
Gjyshi im kishte pak qė ishte zgjuar dhe, i ēuditur tek shihte kontin Orlof kaq herėt dhe tė veshur nė atė mėnyrė, i tha:
- Kont, ē'ju ka ndodhur?
- Mė duket se po mė lė mendja nga frika! Pashė pak mė parė gjeneral V.!
- Si ka mundėsi? Qenka kthyer nė Moskė gjenerali?
- Jo! - u pėrgjigj konti duke u lėshuar mbi kanape dhe duke e mbajtur kokėn mes pėllėmbėve. -Jo, nuk ėshtė kthyer dhe pikėrisht kjo mė tremb! Dhe menjėherė, duke marrė frymė me zor, i tregoi me hollėsi ē'kishte ndodhur.
Gjyshi im u pėrpoq ta qetėsonte duke i thėnė se ndoshta bėhej fjalė pėr ndonjė fantazi, apo haluēinacion ose ndonjė ėndėrr tė keqe dhe shtoi se nuk duhej ta konsideronte tė vdekur mikun e tij gjeneral.
Dymbėdhjetė ditė mė pas, njė i dėrguar i ushtrisė i solli gjyshit tim lajmin e vdekjes sė gjeneralit; datat pėrputheshin: vdekja kishte ndodhur mėngjesin e po asaj dite kur gjenerali ishte shfaqur nė dhomėn e kontit Orlof."
NJĖ GRUA NGA NAPOLI
Tė gjithė e dinė se Kisha, pėrpara se tė ngrejė dikė nė nderin e altarit dhe ta shpallė "Shenjtor", shqyrton me kujdes jetėn e tij dhe veēanėrisht faktet mė tė ēuditshme dhe mė tė pazakonta.
Episodi i mėposhtėm u pėrfshi nė procesin e kanunizimit tė Shėn Franēesk Xhirolamos, misionar i njohur i Shoqėrisė sė Jezuit, i cili ka jetuar nė shekullin XX.
Njė ditė ky meshtar po i predikonte njė turme tė madhe nė njė shesh tė Napolit.
Njė grua e pėrdalė, e quajtur Katerina, me banim nė atė shesh, pėr t'i shpėrqėndruar dėgjuesit, nga dritarja filloi tė bėnte zhurmė dhe gjeste tė turpshme.
Shenjtit iu desh ta ndėrpriste predikimin sespe gruaja nuk pushonte, por mė kot.
Tė nesėrmen Shenjti u kthye tė predikonte nė po atė shesh dhe, kur pa tė mbyllur dritaren e gruas trazovaēe, pyeti ē'i kishte ndodhur. Iu pėrgjigjėn: "Vdiq papritur natėn e kaluar". Dora e Hyjit e kishte goditur.
"Le tė shkojmė ta shohim", tha Shenjti. I shoqėruar nga tė tjerė hyri nė dhomė dhe pa tė shtrirė kufomėn e asaj gruaje tė mjerė. Zoti, qė ndonjėherė i lėvdon Shenjtėrit e tij edhe me mrekulli, e frymėzoi qė ta thėrriste ne jetė tė vdekurėn.
Shėn Franēesk Xhirolamo e pa me tmerr kufomėn dhe pastaj me zė solemn tha: "Katerina, nė praninė e kėtyre njerėzve, nė emėr tė Hyjit, mė thuaj ku je!".
Pėr pushtet tė Zotit, sytė e kufomės u hapėn dhe buzėt e saj lėvizėn duke u dridhur: "Nė ferr!... Unė jam pėrgjithmonė nė ferr!".
NJĖ EPISOD I NDODHUR NĖ ROMĖ
Nė Romė, nė vitin 1873, nga mesi i gushtit, njė prej vajzave tė mjera qė shitnin trupin nė njė shtėpi publike, u plagos nė njėrėn dorė. Plaga, qė nė shikim tė parė dukej e lehtė, papritur u pėrkeqėsua aq shumė saqė vajza u dėrgua urgjentisht nė spital, ku pak mė vonė vdiq.
Po nė atė ēast, njė vajzė qė bėnte po atė "zanat" nė tė njėjtėn shtėpi publike, e cila nuk mund ta dinte ē'po i ndodhte "koleges" sė vet nė spital, zuri tė ulėrasė mė britma dėshpėruesė, aq sa shumė shoqe tė saj u zgjuan tė frikėsuara.
Britmat zgjuan edhe disa banorė tė lagjes dhe u krijua njė pėshtjellim aq i madh sa u desh tė ndėrhynte policia. Ē'kishte ndodhur? Shoqja e vdekur nė spital i ishte shfaqur e rrethuar prej flakėve dhe i kishte thėnė: "Unė jam dėnuar! Dhe nėse nuk don tė pėrfundosh edhe ti me mua, largohu shpejt nga ky vend turpesh dhe ktheu tek Hyji!".
Asgjė nuk mund t'ia largonte tronditjen asaj vajze, aq sa, me t'u gdhirė, u largua duke i lėnė gojėhapur tė tjerat, sidomos pasi mbėrriti lajmi i vdekjes qė shoqes qė kish vdekur pak orė mė parė nė spital.
Pak mė vonė, zonja e atij vendi turpesh, njė garibaldine e thekur, u sėmur rėndė dhe, duke sjellė ndėrmend shfaqjen e vajzės sė dėnuar, u kthye dhe kėrkoi njė meshtar qė t'i sillte Sakramentet.
Autoriteti kishtar ngarkoi pėr kėtė njė meshtar tė denjė, Imzot Sirolin, famullitar nė San Salvatore tė Lauros. Ky i kėrkoi tė sėmurės, nė prani tė disa dėshmitarėve, t'i tėrhiqte mbrapsht tė gjitha blasfemitė e saj kundėr Atit tė Shenjtė dhe tė shprehte vendosmėrinė e palėkundur pėr t'i dhėnė fund punės sė turpshme qė kishte bėrė deri atėherė.
Ajo e shkretė vdiq, e penduar, me ngushėllimet fetare. E gjithė Roma i mori vesh shpejt hollėsirat e kėtij fakti. Siē pritej, tė kėqinjtė u tallėn me ē'ndodhi; por tė mirėt pėrfituan pėr t'u bėrė edhe mė tė mirė.
NJĖ ZONJĖ FISNIKE NGA LONDRA
Nė Londėr, nė vitin 1848, jetonte njė e ve, e pasur dhe shumė e shthurur. Mes burrave qė e frekuentonin shtėpinė e saj ishte edhe njė lord i ri qė njihej pėr sjellje tė pamoralshme.
Njė natė kjo gruaja ishte nė shtrat dhe po lexonte njė roman pėr tė ndjellė gjumin.
Sapo fiku kandilin pėr tė fjejtur, vuri re njė dritė tė ēuditshme qė hynte nga dera dhe pėrhapej nė dhomė duke u shtuar gjithnjė e mė tepėr.
Duke mos e kuptuar dot ē'po ndodhte, e ēuditur i bėri sytė katėr. Dera e dhomės u hap ngadalė dhe u shfaq lordi i ri qė shumė herė kishte qenė bashkėfajtor nė mėkatet e saj.
Para se ajo tė arrinte tė shqiptonte ndonjė fjalė, i riu iu afrua, e kapi nga kyēi dhe i tha: "Ka njė ferr ku digjesh!". Frika dhe dhimbja qė ajo e shkretė ndjeu nė kyē ishin aq tė mėdha saqė i ra tė fikėt nė ēast.
Pas gati gjysėm ore, kur erdhi nė vete, thirri kamarieren e cila, duke hyrė nė dhomė, ndjeu njė erė tė fortė tė djeguri dhe pa se zonja kishte nė kyē njė djegie kaq tė thellė saqė shihej kocka dhe dukej forma e njė dore. Vuri re edhe se, duke filluar nga dera, mbi tapet gjendeshin gjurmėt e hapave tė njė njeriu dhe se tapeti ishte djegur tejpėrtej.
Tė ndesėrmen zonja mori vesh se po atė natė lordi i ri kishte vdekur.
Kėtė episod e tregon Gaston De Segyri i cili thotė: "Nuk e di nėse kjo grua ėshtė kthyer; por e di qė ende ėshtė gjallė. Pėr tė fshehur nga tė tjerėt gjurmėt e djegies, mban nė kyēin e majtė fasho tė artė nė formė byzylyku qė nuk e heq kurrė dhe pėr kėtė e thėrrasin zonja e byzylykut".
NJĖ ARQIPESHKĖV TREGON...
Imzot Antonio Pieroci, Arqipeshkėv i Firences, i njohur pėr pėrshpirtshmėrinė dhe dijet e tij, tregon njė fakt tė ndodhur nė kohėn e tij, aty nga mesi i shekullit XV, qė tronditi pa masė Italinė e veriut.
Nė moshėn 17-vjeēare, njė djalė kishte fshehur nė Rrėfim njė mėkat tė rėndė qė nuk guxonte ta rrėfente prej turpit. E megjithatė i afrohej Kungimit, natyrisht nė mėnyrė sakrilege.
I brejtur gjithnjė e mė tepėr nga ndėrgjegja, nė vend qė tė kthehej nė hir tė Hyjit, mundohej ta kompensonte fajin duke bėrė pendesa tė rėnda. Sė fundi vendoi tė bėhej rregulltar. "Atje - mendonte - do t'i rrėfej sakrilegjet e mia e do tė bėj pendesė pėr tė gjitha fajet".
Pėr fat tė keq, shpirti i turpit e pengoi edhe atje qė tė rrėfente me sinqeritet mėkatet e tij dhe kėshtu kaluan tre vjet me sakrilegje tė vazhdueshme. As nė shtrat tė vdekjes nuk gjeti kurajo pėr t'i rrėfyer fajet e tij tė rėnda.
Rregulltarėt e tjerė menduan se vdiq si shenjt, prandaj kufoma e rregulltarit tė ri u dėrgua me procesion nė kishėn e kuvendit, ku u mbajt e ekspozuar deri tė nesėrmen.
Nė mėngjes, njė prej rregulltarėve, i cili kishte shkuar t'i binte kėmbanės, papritmas pa t'i shfaqej para i vdekuri i lidhur me zinxhirė tė zjarrtė, mes flakėve.
Rregulltari i gjorė ra nė gjunj i frikėsuar. Tmerri arriti kulmin kur dėgjoi: "Mos u lutni pėr mua sepse jam nė ferr!"... dhe i tregoi historinė e trishtė tė sakrilegjeve.
Pastaj u zhduk duke lėnė njė erė tė neveritshme qė u pėrhap nė tė gjithė kuvendin.
Eprorėt e varrosėn kufomėn pa ceremoni.
NJĖ PROFESOR NGA PARISI
Shėn Alfons Maria De Liguori, Ipeshkėv dhe Doktor i Kishės, pra i denjė nė mėnyrė tė veēantė pėr t'i besuar, tregon episodin e mėposhtėm.
Kur Universiteti i Parisit ishte nė pėriudhėn e shkėlqimit mė tė madh, njė prej profesorėve mė tė njohur vdiq papritur. Askujt nuk do t'i kishte shkuar nė mendje fati i tij i tmerrshėm, aq mė pak Ipeshkvit tė Parisit, mik i tij i ngushtė, qė lutej ēdo ditė pėr shpirtin e tė ndjerit.
Njė natė, tek lutej pėr tė, e pa t'i shfaqej pėrpara tė pėrflakur, me fytyrė tė dėshpėruar. Ipeshkvi, duke e kuptuar se miku i tij ishte dėnuar, i drejtoi disa pyetje; mes tė tjerash e pyeti: "A kujtohesh ende nė ferr pėr dituritė qė tė kishin bėrė aq tė famshėm nė jetė?".
"Ē'dituri... ē'dituri! Nė shoqėrinė e djajve kemi gjėra tė tjera pėr tė menduar! Kėta shpirtra tė kėqinj nuk na ndahen as edhe njė ēast dhe nuk na lėnė tė mendojmė tjetėr veē fajeve dhe mundimeve tona. Kėto edhe vetė janė tė tmerrshme dhe tė frikshme, por djajtė na i bėjnė edhe mė tė llahtarshme pėr tė nxitur pareshtur dėshpėrimin tonė!"
RAJMOND DIOCREJA
Dhe ja njė tjetėr fakt tronditės, i ndodhur nė praninė e mijėra dėshmitarėve dhe i shqyrtuar me hollėsi nga Bollandistėt e ditur.
Kishte vdekur nė Paris njė profesor i Sorbonės, Rajmond Diokreja. Nė kishėn Nņtre Dame po mbahej ceremonia solemne e varrimit. Pėrveē shumė besimtarėve tė thjeshtė ishin tė pranishėm edhe shumė profesorė dhe dishepuj tė tė vdekurit.
Kufoma ishte vendosur nė mes tė koridorit qendror, e mbuluar, sipas zakoneve tė atėhershme, me njė ēarēaf tė tjeshtė. Gjatė ceremonisė, nė momentin kur meshtari tha fjalėt e ritit: "Pėrgjigjmu: sa tė kėqija dhe mėkate ke...?", u dėgjua njė zė varri qė vinte nga poshtė ēarēafit: "Pėr gjykim tė drejtė tė Hyjit jam akuzuar!".
U hoq menjėherė ēarēafi, por i vdekuri u gjet i palėvizshėm dhe i ftohtė. Ceremonia e ndėrprerė papritmas, rifilloi mes tronditjes sė tė gjithėve. Pas pak kufoma u ngrit para tė gjithėve dhe bėrtiti me zė edhe mė tė fortė se mė parė: "Pėr gjykim tė drejtė tė Hyjit jam gjykuar!".
Frika e tė pranishmėve arriti kulmin. Disa mjekė iu afruan tė vdekurit tė kthyer nė pozicionin e mėparshėm dhe konstatuan qė me tė vėrtetė kishte vdekur. Por nuk u pat mė kurajo atė ditė tė vazhdohej ceremonia dhe u shty pėr tė nesėrmen.
Ndėrkaq autoritetet kishtare nuk dinin ēfarė tė bėnin. Disa thoshin: "Ėshtė dėnuar; nuk ėshtė i denjė pėr lutjet e Kishės!". Tė tjerė vėrenin: "Nuk mund tė jemi tė sigurtė se Diokreja ėshtė dėnuar! Tha qė ėshtė akuzuar dhe gjykuar, por jo qė ėshtė dėnuar".
Edhe Ipeshkvi ishte i tė njėjtit mendim. Tė nesėrmen u pėrsėrit ceremonia e varrimit, por kur u arrit tek e njėjta fjali e parashikuar nė rit: "Pėrgjigjmu..." kufoma u ngrit pėrsėri nga poshtė ēarēafit dhe bėrtiti: "Pėr gjykim tė drejtė tė Hyjit jam dėnuar nė ferr pėrgjithmonė!".
Pas kėsaj dėshmiė rrėnqethėse, ceremonia u ndėrpre dhe u vendos qė kufoma tė mos varrosej nė varrezat e pėrbashkėta.
Mrekullia ishte krejt e qartė dhe shumė u kthyen.
Mes tė pranishmėve ishte njė farė Brunone, dishepull dhe admirues i Diokresė; ishte njė i krishterė i mirė, por nė atė rast vendosi t'i braktiste kėnaqėsitė e botės dhe t'i kushtohej pendesės. Edhe tė tjerė e ndoqėn shembullin e tij. Brunone u bė themeluesi i njė Urdhri Fetar, mė strikti i Kishės Katolike: Urdhri i Ēertozinėve. Mė vonė vdiq si Shenjtor.
Kush shkon sot nė Serra San Bruno, nė Kalabri, mund tė vizitojė manastirin e ndėrtuar nga Shenjti, ku janė varrosur, mes tė tjerėve, jo pak njerėz tė shquar qė lanė gjithēka pėr t'iu kushtuar tėrėsisht lutjes, punės, pendesave tė ashpra dhe heshtjes strikte.
Bota mund t'i gjykojė tė marrė kėta, por nė realitet janė tė urtė; sipas shembullit tė themeluesit, duke patur parasysh ferrin, vazhdojnė tė jetojnė me vetėmohim pėr tė fituar parajsėn.
_______________________
SHKEPUTUR NGA "L'INFERNO C'E'" I DON XHUZEPE TOMAZELIT