Komuniteti Hebre ne New York, mirenjohes shqiptareve

BEQIR SINA, NEW YORK

Kosova e ftuara ne ceremonine e pervitshme "Modeli Diplomatik Seder"

BIG APPLE - MANHATTAN NY : Te enjten ne mbremje, 10 prill. 2008, u mbajt kremtimi i pervjeteshem " Modeli Diplomatik Seder". Kremtja ose kongretacioni i komunitetit hebrej koncidon, çdo vit me diten e pare te fillimit te 8 Diteve Passover. Ajo u zhvillua ne njeren prej sinagogave me te vjetrat e me te medhate ne Amerike, dhe ne bote, e njohur me emrin " B'nai Jeshurun". Ne kete kremte fetare e politike, moren pjese perveçse lidereve fetar dhe komunitar te komunitetit hebre ne Amerike, edhe mysafire te tyre nga Izraeli. Ne kete eveniment, te rendesishem te ketij komuniteti, e cila, organizohet nga Komiteti Hebre ne Amerike,"American Jewish Committee", u dha dhe nje pritje per diplomatet e huaj, te akredituar keta ne New York, prane OKB-se.

Ne pritjen tradicionale, qe jep komuniteti hebrej çdo vite, sipas lindjes se henes, fillon te shenohet - edhe dita e pare e 8 Diteve Passover. Darke, e cila kjo sipas ritit hibru, i kushtohet nje ceremonie te njohur, ne New York, "Modeli Diplomatik Seder". Ne darken vjetore kesaj rradhe moren pjese ambasadoret, e konsujt, diplomatet nga 60 shtete te botes. Shtete, keto si : "Argjentina, Kanadaja, Kina, Rusia, Spanja, Turqia, SHBA-, Anglia, Italia, Franca, Gjermania, Ukraina, Polonia, Moldavia, Madagaskar,Afrika e Jugut, Haiti, Hungaria, Kroacia, Peruja, Rumania, Polonia" e te tjera.
Mirepo, siç shihet edhe ne broshuren e kesaj kremte, tradicionale, me vlera politike e fetare, ne listen e shteteve, pjesemarrese, ishte ftuar edhe shteti me i ri ne bote, qe lindi me 17 shkurt 2008 - Kosova.

Megjithese, jo zyrtarisht, dhe jo i autorizuar nga ndonje institucion shteteror apo partiak, ne cilesine e nje Kosovari, mori pjese edhe kryetari i deges se Lidhjes Demokratike te Dardanise, zoti Agim Rexhaj, nenkryetari i Federates PanShqiptare te Amerikes VATRA. Ne pjesen e madhe te mysafireve, pjesemarrja e Rexhajt, si kosovar, ngjalli interesim tek nje numer diplomatesh, te cilet, duke perfituar nga prezenca, ne shenje respekti, i percollen atij - urimet me te perzemrta per shtetin me te ri, dhe mireseardhjen ne kete feste. Interesimi i tyre ishte se "kur shteti i ri i Kosoves, do te behet anetare e familjes diplomatike, te Organizates se Kombeve te Bashkuara!?!".

Rexhaj, gjate takimeve si me perfaqesuesit e komunitetit Hebrenj, dhe me diplomatet e huaj u tregoje atyre per faktin, qe as edhe nje hebre ne Luften e Dyte Boterore, nuk u vra ose nuk u dorezua tek nazistet, ne Shqiperi. Shume prej tyre, kane shprehur habine qe "Nuk e dine fare gje, qe paska pasur familje shqiptare, ne muzeumin ebrenjve,"Yad Vashem". Ndersa disa te tjere thone, se kane lexuar nje liber per hebrenjte, ku flitet per ata hebrenj qe erdhen ne Shqiperi, per t'i ikur forcave naziste, dhe gjetur mbrojtjen e tyre tek disa familje shqiptare.
Ky fakt tek kjo pjese e hebrenjve ishte edhe si nje vleresim, e mirenjohje e tyre, per shqiptaret, qe jetojne se bashku me hebrenjte ne New York.

Pikerisht, ketu ka nje komunitet te madh hebrenjsh nga tere bota. Ne Bruklin, Quins, Bronks, e Long Island, ka lagje te tera hebrenjesh te vjeter njujorkez me origjine Evropiane. Te cilet, kane filluar te shoqerohen shume, edhe me shqiptaret. Pasi nje pjese e emigranteve shqiptare, ose jane te punesuar ne kompanite e tyre, ose banojne ne banesat e tyre. E tille, ishte edhe ftesa e bere per zotin Agim Rexhaj, dje ne sinagogen me te madhe dhe me te vjeter. Ai vinte ne kete ceremoni me ftesen e disa miqve te tij - per te marre pjese si perfaqesuesi i Kosoves, ne ceremonine fillestare te 8 Diteve te Passover,.
Kjo ceremoni shume shume e bukur! u shfrytezua per te mesuar me shume per komunitetin hebre ne Shqiperi, gjate Luftes se Dyte Boterore. Sepse, qysh prej hapjes se ketyre dokumenteve, ne vitin 1990, kur u shemb edhe Muri i Berlinit, filluan te dalin nga arkivat e Luftes se Dyte Boterore, fakte, nga ato çka kishin bere shqiptaret, per te mbrojtur familjet hebrenje, ne Shqiperi.

Pas kesaj vazhdimisht, jane shfrytezuar keto dokumente ne aktivitete te tilla ne New York, mes dy komuniteteve atij shqiptar dhe atij hebrej. Ka nje vlersim qe hebrenjte, na bejne ne shqiptareve ne pergjithesi, nepermjet ketyre takimeve. Te pakten, ata qe e dine kete te vertete, kane edhe shume simpati per Shqiptaret dhe sidomos per Kosoven. Çka e kane treguar edhe gjate luftes ne Kosove. Keshtu qe duke shfrytezuar keto lidhje shume te mira, mes komuniteti shqiptare e atij hebrenj ne New York, ishte lobi hebrej ai qe ndihmoj lobin shqiptare. Dhe ishin disa familje hebreje ne New York, qe moren ne ndihme disa familje shqiptare, te ardhura nga Kosova.

Pothuajse te gjithe hebrenjte qe kane jetuar brenda kufijve te Shqiperise gjate okupimit gjerman, kane shpetuar dhe ne fakt, ne fund te Luftes se Dyte Boterore, Shqiperia kishte me shume hebrenj, se qe kishte para fillimit te saj, ka njoftuar Yad Vashem, qendra zyrtare e perkujtimit te Holokaustit. "Rrefimi i jashtezakonshem i Shqiperise, ku nje komb i tere, si popullate, ka vepruar bashkerisht per t'i shpetuar hebrenjte, eshte nje rrefim i papershkrueshem", kane thene zyrtaret e muzeut Yad Vashem. Deri me tash, 22 mije johebrenj kane marre çmimin me te larte nga Yad Vashem qe nga viti 1963, ne mesin e tyre, jane 63 familje nga Shqiperia. Shqiperia, ishte i vetmi shtet ne Evrope i pushtuar nga gjermanet e ne te cilin nuk u dorezua asnje hebre.