Po te drejtohem keshtu, sepse sic pranohet tashme boterisht nje bashkejetese e shendetshme me duhanin nuk mund te ekzistoje.Sado shendet te plote te mendosh qe gezon efektet e cdo cigare qe pin nuk mund te kalojne paperfillshem.Duke filluar kryesisht nga sistemi frymemarrjes e ai kardiovaskular,thuajse te gjitha sistemet e trupit preken nga duhani. Rreth 25% e duhanpireseve eshte vene re te mbyllin jeten e tyre
ne nje moshe te re.Sipas statistikave te kryera ne vitet 1950-1975 10 milion njerez kane vdekur si pasoje e semundjeve te shkaktuara nga duhani,nderkohe qe ne vitet 1975-2000pritej qe kjo shifer te kapte vleren 50 milion.
Mendoni se kaq e pavlere eshte jeta? Kanceret perbejne grupin kryesor te semundjeve te shkaktuara nga duhani.Duke
filluar nga kanceri i mushkerive, rrugeve te frymemarrjes, faringut, laringut, gojes, <!--[if !vml]--><!--[endif]-->gjuhes, rruget e sistemit te tretjes, stomakut, pankreasit, veshkave, fshikzes se urines, dhe mitres tek femrat, eshte bere e ditur te shkaktojne 30% te vdekjeve; ndersa 90% e vdekjeve nga kanceri I mushkerive eshte pasoje e duhanit. Nje
pakete cigare ne dite eshte vene re te rrise 20 here rrezikun e kanerit te mushkerive. Cdo cigare e konsumuar eshte nje hap drejt vdekjes!! Duhani eshte gjithashtu shkaku kryesor i bronshitit kronik dhe amfizemes. Probabiliteti I vdekjes nga bronshiti kronik: nga 3/100000 qe eshte tek mospiresit e duhanit, tek ata qe konsumojne me shume se nje pakete ne dite kap raportin 114/100000. Per me teper duhani duke demtuar sistemin imunitar te mushkerive rrit keshtu prevalencen e cdo lloj infeksioni ne kete zone.(Zaturee,bronshit etj.)Kush deshiron ta mbylle jeten e tij ne shtrat pa fryme? <!--[if !vml]--><!--[endif]-->Semundjet koronare te zemres dhe hipertensioni jane me te shpeshta tek duhanpiresit, si dhe rreziku I krizave te zemres
rritet 3fish. Me ndikimin e hormoneve nga duhani vihet re nje rritje impotence e steriliteti te meshkujt e rrezik deshtimi e lindjeje te parakohshme tek femrat shtatzene.
Cfare permban nje cigare?
Sic dihet cigarja perbehet nga duhani, letra, filtri dhe nga dis materjale shtese. Por gjate <!--[if !vml]--><!--[endif]-->prodhimit i shtohet dhe perberes te tjere si pesticide, fertilizer dhe materiale disinfektimi. Tymi i cigares permban rreth 4000 lloje kimikate nga te cilat 2000 jane helme.
Disa nga kimikatet qe permban tymi i duhanit:
+Karbonmonoksid: tymi i makinave, +Arsenik: helm, +Metanol: gazi qe perdoret nga raketat, +DDT: ilac kunder insekteve, +Kadmium:
bateri makine, +Gaz Butan: gaz cakmaku, +Aceton: shkrires kimik, +Naftalin: ilac tejash, +Amoniak: pastrues kimik,
Disa nga kancerogjenet qe permban duhani:
Tymi i duhanit permban rreth 60 lloje kancerogjenesh,nje pjese te vogel e te cileve jane rradhitur me poshte <!--[if !vml]--><!--[endif]-->
A keni te drejte tia beni keto femijeve tuaj? Duhani demton jo vetem duhanpiresit po dhe ato qe i rrethojne. Eshte zbuluar se edhe pirja pasive e cigares rrit rrezikun per semundjet e
lartpermendura.
6 PERSONA KANE PASUR PYETJE, KOMENTE APO SUGJERIME. PO TI?
Ne radhe te pare dua tju falenderoj per mundimin qe merrni ti informoni njerzit per nje ēeshtje siē eshte shendeti. E dyta si eshte puna e atyre njerzve qe pine cigare dhe ne paketat e tyre shkruan qe cigarja te vret. Ēfare kemi te bejme ne kete rast?
Demi i duhanit eshte ne dy
lloje nje per pires aktiv dhe pires pasiv. Piresit aktiv jane ata qe e pine vete kurse pasivet jane ata qe marrin tymin qe thithin te tjeret. Persa i perket pirjes se cigares nje ne muaj ka dy probleme nje qe mund te behet shkak te fillosh rregullish dy qe nuk dihet si e perballon trupi jot. Sepse helmi jep rezultate te ndyrshme ne persona te ndryshem. Por besoj se vetem era e keqe e cigares dhe efekti qe ka ne shoqeri dmth njerzit nuk ndihen rehat kur flasin me yt se te vin goja era ose i ke dhembet te verdhe nga cigarja e te tjera mjaftojne qe ti ti largohesh asaj. Kurse pyetjes te lekures ti pergjigjet dikush tjeter ju faleminderit
ju pershendes desha ta kapi ket tem te duhanit dhe shkaktari i tij.jam rreth moshes 38 vj duhani gjithmon ekam konsideruar shokun ma te ngusht,por kisha hasur nje njeshok te gabuar rastesisht gjeta nje perkufizim per duhani qe shakton impotencen dhe ate dit kam lon dhe nuk epi ma ndihem shum i qet relaksues dhe jam potent sikur ti kisha 25 vj.besoni tung nga un mos u nvarni ne shok se ekeni armiq duhanin tunggg nga une premtimi
Papunsia ėshtė njė dukuri e rėndė ekonomike qė e
hasim nė cdo segment tė shoqėrisė. Ajo ka ekzistuar nė periudha tė ndryshme historike dhe ka cėnuar jetėrat e mijėra individėve dhe shoqėrive tė plota njerėzore. Ėshtė njė segment i tillė qė partitė politike i shtyn qė tė zotohen se do tė punojnė nė tė kundėrtėn e papunsisė nė vend dhe pėrkundrazi do tė rrisin numrin e pjesėmarrėsve nėpėr punė tė ndryshme ekonomike.
Papunsia ėshtė njė sindrom i rėndė ekonomikė i cili reflekton nė vlerat , doket , traditat dhe jetėn e individėve dhe shoqėrisė. Ajo afėr vetės ngėrthen edhe njė numėr tė madh tė dukurive tė skajshme tė ndaluara ligjėrisht dhe fetarisht qė kanė aspektin e dogmatimit tė mendjes ndaj histerisė sė zemrės.
Sipas fjalorit elektronik mė papunsinė nėnkuptojmė: Mungesa e punės pėr punėtorėt ose pėr punonjėsit nė vendet kapitaliste e revizioniste; pamundėsia e tyre pėr tė gjetur punė nė kėto vende; gjendja e njerėzve tė papunė; tė qenėt e shumė njerėzve pa punė nė njė vend kapitalist a revizionist.[1]
Papunsia ėshtė ana e errėt e ekonomisė sė vendeve e cila pasqyron njė segment tė devijuar dhe tė monostrukturuar nėn kornizat e shteteve tė botės sė tretė. Ajo ka nivelizuar njė grumbuj shtetesh nė kėtė kategori duke frikėsuar njė numėr tė madh familjesh , individėsh dhe shtetesh pėr njė ardhmėri tė errėt dhe tė ngathėt. Ideologjia e sherrit e mbjellur thellė nėn kornizat e politikės dhe korrupcionit nxitė njė degradim tė kėtillė shoqėrorė qė afron drejtė pasojave tė panumėrta jo tė drejta.
Numri i tė papunsuarve nė botė edhe pėrskaj zhvillimit ekonomik edhe nė vitin 2006 ka
mbetur njejtė 195,2 milion njerėz, fakt ky i shpalosur nga raporti i Organizatės Ndėrkombėtare tė Punės.
Numri i tė punsuarve mė tė vjetėr se 15 vjet nė fund tė vitit 2006 ka arritur nė 2,9 milijard njerėz, por numri i tė papunsuarve nė rangun botėror nuk ėshtė ndryshuar dhe ka mbetur nė 6.3 %.
Puntorėt e varfur shumė pak i kanė ndier pasojat e rritjes dhe zhvillimit ekonomikbotėror, ndėrsa 1,37 milion punėtor ektremisht tė varfur
jetojnė me dy dollarė nė ditė , theksohet nė raportin.
Rritja dhjetėvjecare, gjithashtu ka pasur rrolė tė madh nė ekonominė globale, mirėpo dobi mė tė madhe nga ajo kanė pasur vetėm disa shtete mė tė zhvilluara. Nga ana tjetėr, njė rritje e kėtillė ekonomike nuk d.t.th. se do tė ulė papunsinė , theksojnė ekspertėt.
Nė dhjetėvjetėshin e fundit ėshtė pritur njė rritje ekonomike , por kjo nuk ka ndodhė nė segmentin e punėsimeve nė botė.
Papunsia mė sė shumti i prek tė rinjtė . 86,3 milion njerėz tė rinjė nė moshėn 18-24 vjecare nuk kanė punė. Ky numėr pėrfaqėson 44 pėrqind nga shuma e pėrgjitshme e tė papunėve nė rruzullin tokėsor.
Megjithėate nė tregun e punės dukshėm ėshtė shfaqur dallimi ndėrmjet gjinive . Nė vitin 2006, vetėm 48,9 %
vajza mė tė vjetra se 15 vjet ishin tė punsuara , ndėrsa tė meshkujt kjo pėrqindje ka arritur nė 74%.
Pėr herė tė parė enti pėr punėsim ėshtė rritur nė sektorin e bujqėsisė, e cila bėhet sektori i parė sipas numrit tė tė punsuarve nė botė.
Sipas tė dhėnave tė raportit tė Organizatės Ndėrkombėtare tė Punės, shkalla e papunsisėnga 12,2 % ėshtė mė e madhja nė Lindjen e Afėrtdhe nė Afrikėn Veriore , menjėher pas tyre vjen Afrika
Subkontinentale me 8,9 % njerėz tė papunė. Bash nė kėtė teritor jetojnė pjesa mė e madhe e njerėzve papunė nė rruzullin tokėsor.
Organizata Ndėrkombėtare e Punės theksonse nė periudhėn 2001-2006 numri i punėtorėve qė jetojnė nė pragun e ekzistencės me 1 dollar nė ditė, nė gjithė botėn ėshtė ulur , pėrvec Afrikės Subkontinentale , ku ėshtė rritur nė 14 milion njerėz. Nė Amerikėn Latine, Karaibet , Lindjen e Afėrt dhe Afrikėn e Veriut numri i puntorėve tė varfur ka mbetur i njejtė.[2]
Bota islame nė valėn e papunsisė ėshtė zhytur thellė qė kapėrcen cdo normė normale qė mund tė duket si e arsyeshme pėr njė trend ekonomikė nė njė vend.
Tragjedia e ummetit islam ėshtė se potencialet e tij- krahas shumicės , madhėsisė dhe lloj-llojshmėrisė sė tyre- janė tė asgjėruara. Me asgjėsimin e tyre , nuk kam pėr qėllim paralizimin total , por paralizimin e pjesėrishėm; gjegjėsisht , ai nuk vepron me tė gjitha fuqitė e tij , qė tė mund ta kompensojė atė qė e lėshoi nė epokat e gjumit dhe letargjisė , dhe qė t`i bashkangjitet anijės sė zhvillimit botėror. Kjo gjė ia imponon atij qė t`i dyfishojė pėrpjekjet dhe tė shpeshtojė kontributet. Por , ummeti ynė nuk punon me gjysmėn e potencialit tė vet , e as me njė tė katėrtėn , as me njė tė pestėn , e as mė njė tė dhjetėn; gjėja mė e lirė pėr tė ėshtė koha , gjėja mė e rėndė ėshtė puna , kurse pasuria me vlerė mė tė ulėt ėshtė njeriu!!![3] Kėto dukuri dhe fatkeqėsi nė ummetin islam fatkeqėsisht janė paralizime tė frikshme qė ende nuk guxojmė t`i absorbojmė nėn analet logjike tė sistemimit tė punės. Ėshtė shumė vėshtirė qė nė zona tė jopunės dhe joefikasitetit tė resurseve natyrore tė kontrollosh , anticitaposh dhe tė rindėrtosh njė logjikė tė punės , ndėrsa ende mė vėshtirė ėshtė kur resurset natyrore ekzistojnė mė bollėk sic ėshtė
rasti me Ummetin Islam , porse paralizimi i fuqisė puntore dhe dhuna ekonomike ka hasur nė pėrmasa tė frikshme nė shoqėri.
Sipas Enciklopedisė Britaneze mė papunsinė nėnkuptojmė: Gjendja kur individi ėshtė nė fazė tė kėrkimit tė punės , por nuk ėshtė nė mundėsi qė ta gjejė atė punė qė e kėrkon.[4]
Papunsia ėshtė njė dukuri qė mund tė zgjidhet nė forma tė ndryshme pėrmes investimeve tė drejtėpėrdrejta dhe ato indirekte. Porse investimet e mėrgatės muslimane nė vend janė njė formė mjaft e favorshme e zbutjes sė kėsaj sėmundje tė rėndė ekonomike.
Paratė e mėrgimėtarėve janė infuzioni mė i efektshėm qė i jepet ekonomisė sė vendit , pėrmes konsumit dhe investimeve nė forma tė ndryshme , indirekte , si dhe shpenzimeve qeveritare , pėrmes taksave jo tė drejtėpėrdrejta. [5] Porse efekti i mėrgimėtarėve nuk do tė ishte edhe aq i efektshėm nėse do tė kishim parasysh se shumica e atyre mjeteve harxhohen nė njėrin llojė tė industrisė , ose edhe nė njė degė tė caktuar tė ekonomisė. Industria e ushqimeve dhe dega e Turizmit lulėzojnė gjatė ardhjes sė kėsaj freskie nga jashtė , por kjo ėshtė vetėm sezonale , jo shumė efektive dhe mjaft e cekėt
gjatė zhvillimit tė qėndrueshėm ekonomikė dhe sulmimit tė papunsisė. Neve na intereson njė punsim i sigurtė dhe mirėqenie e lartė ekonomike pėr njė periudhė shumėvjecare dhe jo vetėm pėr njė ekonomi tė cekėt sezona sezona qė do tė shėndėrronte shumicėn e bizneseve tė vendeve muslimane vetėm nė njė kontinjere tė ndėrtuara artificialisht dhe pėrkohėsisht si nė vend tė huaj edhe pse nė truallin e babait ose tonin. Metologjia islame e zgjidhjes sė papunsisė ėshtė shumė efektive dhe reale pėr kėto trende bashkėkohore qė ndodhin nė rruzullin tokėsor. Ajo pėrmes parimeve tė saja afron njeriun drejtė konceptit tė ndihmės sė pėrhershme dhe kreativitetit ekonomikė nė cdo segment tė lejuar dhe ligjėruar. Njė prej parametrave tė Islamit drejtė zgjidhjes sė problemit tė papunsisė nė rruzullin tokėsor ėshtė edhe Zekati , shtylla islame qė ėshtė njė institucion i ndihmimit tė tė varfurve dhe sulmimit tė pasigurisė ekonomike nė tė gjitha pjesėt e rruzullit
tokėsor.
Mr.Bashkim Aliu rreth kėtij segmenti ekonomikė islamndėrmjet tjerash thekson: Zekati ėshtė njė prej shtyllave tė Islamit sikur qė e potencon qartė hadithi i tė Dėrguarit tė All-llahut : Islami ngritet mbi pesė shtylla: dėshmia se nuk ka Zot tjetėr pos All-llahut dhe se Muhammedi a.s. ėshtė rob dhe i Dėrguar i All-llahut , falja e namazit , dhėnia e zekatit , agjėrimi i Ramazanit dhe haxhxhi pėr ata qė kanė mundsi. Obligueshmėria e zekatit nė Islam ėshtė cėshtje e pranuar me koncenzus dhe nuk paraqet kurrėfarė problemi , po ashtu kjo dispozitė islame ėshtė e qartė edhe nė detajet tjera juridike tė kėtij obligimi fetar. ....Pėrmes kėtij obligimi fetar , shpėtohen njerėzit nga skamja e thellė , nga sėmundjet shpirtėrore qė mund tė pasojnė
si rezultat i varfėrisė , nėnshtrimit dhe i shtrirjes sė dorės para njerėzve tė cilėt mund ta keqpėrdorin pozitėn e kėtillė , e bėjnė atė falėminderues , mirėnjohės ndaj pasanikėve dhe e zbrapsin nga shumė veprime tė mbrapshta tė cilat si zakonisht i bėjnė personat tė cilėt janė nė gjendje tė rėndė ekonomike. Nga ana tjetėr dobia e zekatit reflektohet edhe nė planin mė tė gjėrė shoqėror , sepse zekati synon shpėtimin e shoqėrisė nga papunsia , korrupsioni , vjedhja , degjenerimi moral si rezultat i varfėrisė etj. Pėrmes menaxhimit tė qėlluar tė zekatit , jo vetėm qė shpėtohen tė varfurit nga skamja , por bėhet edhe aftėsimi i tyre pėr kryerjen e punėve tė ndryshme nė shoqėri , dhe njėkohėsisht hapen vende tė reja tė punės. [6]
Pra zekati ka njė rrol tė rėndėsishėm nė ekonominė islame nė vecanti si dhe nė ekonominė botėrore nė pėrgjithėsi. Sikur ajo tė jepej me rregull nga ana e antarėve tė fesė islame sigurt papunsia do tė zhdukej nga faqja e dheut. Omer ibėn
Abdulazizi arriti qė pėr tre vite ta zhdukė papunsinė e komplet hilafetit islam , si mendoni qė e arrit kėtė? Ai urdhėroi mėkėmbėsit e tij qė banorėt e kėtij vendi tė bėhen mė musliman dhe tė praktikojnė parimet islame. Sulmoi ashpėr korrupcionin , dhunėn ekonomike dhe padrejtėsitė e ndryshme tregėtare. Njėashtu sulmoi ashpėr edhe mos dhėnėsit e zekatit. Rezultati i gjithė kėsaj ishte se pas tre viteve nuk kishte person nė hilafetin islam qė tė ketė tė drejtė nė marrjen e zekatit.
Nė cfarė forma zekati mund tė zhdukė papunsinė?
1.Investimi i mjeteve tė zekatit nė arsim-
Nxjerrja e kuadrove tė kualifikuara pėr punė dhe me njė logjikė kreative ekonomike do tė bėnte bum nė shoqėritė qė janė nė zhvillim e sipėr. Nė arsim fitohen njohuri , vizione dhe pikėpamje tė reja pėr shoqėrinė dhe ekonominė nė vecanti , aty nxitet logjika e sipėrmarrjes ekonomike nė vende prej nga vijnė ato qė mėsojnė. Qėndrat arsimore mbledhin afėr vetes njė grumbull tė rinjshė dhe tė rejash ambicioz tė cilėt priren nga logjika e epėrsisė ndaj kafshėve , por edhe e butėsisė dhe mirėsjelljes ndaj tyre. Ėshtė njė parabolė e vizatuar si njė segmentim i ri politiko-ekonomikė. Nė segmentin ekonomikė njė person i shkolluar do tė jetė mė i kualifikuar pėr punė dhe do tė ketė shansa plus pėr punsim , njėashtu edhe kėrkesa e tij pėr tė mirat inferiore do tė jetė e moderuar dhe jo e pėrsiatur si njė domosdoshmėri kohe.
2. Investimi i mjeteve tė zekatit nė logjikėn e sipėrmarrjes- Mund tė ju duket i cuditshėm ky konstatim i imi. Porse ėshtė e vėrtetė nėse i analizojmė rrethet dhe shtėpitė tona nė vendet tona Ballkanike vecanėrisht dhe atyre tė botės islame nė pėrgjithėsi. Tė krijosh logjikėn e sipėrmarrjes nė njė familje ėshtė njėra prej parametrave primar tė suksesit ekonomikė tė njė vendi. Kemi shumė rrobaqepėse qė punėn e bėjnė nė formė tė paorganizuar duke mos njohur rregullat e tregut dhe duke shpresuar nė ndihmėn e All-llahut xh.sh. Sikur tek ato rrobaqepėse tė krijonim logjikėn e sipėrmarrjes , sikur t`i trajnonim nė njohjen e politikave fiskale dhe formėn e buxhetimit tė organizatės , dhe sikur t`i bashkonim mė shumė rrobaqepėse nė njė vend atėherė vėllimi i
prodhimit do tė shtohej , do tė linde nevoja e sektorėve tė ndryshėm ekonomikė , do tė zhvillohej njė segment i jetės ekonomike tė njerėzve.
3.Investimi i mjeteve tė zekatit nė ekonomi- Pėr kėtė segment kemi folur edhe nė trajtesat tjera shkencore , por do tė ndajmė edhe dy- tre alternativa tė mundshme tė zhvillimit ekonomikė. Nėse bėjmė njė paralelizėm ndėrmjet kėtyre segmenteve qė cekėm , do tė investonim nė arsim , kėndej do tė krijonim shoqėri mė njė logjikė sipėrmarrėse dhe nė fund tė investonim nė ekonomi , jeta jonė e pėrgjithshme do tė ishte e qetė dhe e modeluar jashta konceptit papunsi. Padyshim se personat qė do tė kualifikoheshin nga ana e institucioneve arsimore
dhe do tė pėrgaditeshin pėr nė treg , do tė ishin njė sfidė e re pėr zhvillimin ekonomikė dhe do tė rrezikonin pasuritė e tyre nė investim ekonomikė nė vendet e tyre.
Pėrfundimisht mund tė konstatojmė se zekati ėshtė njė metodologji qė sulmon haptas papunsinė , sikur tė aplikohej si duhej nė shoqėritė tona , kėnaqshmėrin dhe efektin e saj do ta ndjenin edhe shoqėritė joislame.
Literatura e
konsultuar:
1. Karakteristikat e Sistemit Ekonomik Islam , Mr.Bashkim Aliu , Shkup 2005
2. Ku Qėndron Problemi? , Dr. Jusuf Kardavi , Shkup 2002
HOW TO FORWARD E-MAIL APPROPRIATELY A friend who is a computer expert received the following directly from a system administrator for a corporate system.
It is an excellent message that ABSOLUTELY applies to ALL of us who send e-mails. Please read the short letter below, even if you're sure you already follow proper procedures.. Do you really know how to forward e-mails? 50% of us do; 50% DO NOT. Do you wonder why you get viruses or junk mail? Do you hate it?
Every time you forward an e-mail there is information left over from the people who got the message before you, namely their e-mail addresses & names. As the messages get forwarded along, the list of addresses builds, and builds, and builds, and all it takes is for some poor sap to get a virus, and his or her computer can send that virus to every e-mail address that has come across his computer. Or, someone can take all of those addresses and sell them or send junk mail to them in the hopes that you will go to the site and he will
make five cents for each hit. That's right, all of that inconvenience over a nickel!
How do you stop it? Well, there are several easy steps:
(1)When you forward an e-mail, DELETE all of the other addresses that appear in the body of the message (at the top). That's right, DELETE them. Highlight them and delete them, backspace them, cut them, whatever it is you know how to do. It only takes a second You MUST click the "Forward" button first and then you will have full editing capabilities against the body and headers of themessage. If you don't click on "Forward" first, you won't be able to edit the message at all.
(2)Whenever you send an e-mail to more than one person, do NOT use the To: or Cc: fields for adding e-mail addresses. Always use the BCC: (blind carbon copy) field for listing the e-mail addresses. This is the way the people you send to will only see their own e-mail address. If you don't see your BCC: option click on where it says To: and your address list will appear. Highlight the address and choose BCC: and that's it, it's that
easy.When you send to BCC: your message will automatically say "Undisclosed Recipients" in the "TO:" field of the people who receive it.
(3)Remove any "FW :" in the subject line. You can re-name the subject if you wish or even fix spelling.
(4)ALWAYS hit your Forward button from the actual e-mail you are reading. Ever get those e-mails that you have to open 10 pages to read the one page with the information on it? By Forwarding from the actual page you wish someone to view, you stop them from having to open many e-mails just to see what you sent.
(5) Have you ever gotten an email that is a petition? It states a position and asks you to add your name and address and to forward it to 10 or 15 people or your entire address book. The email can be forwarded on and on and can collect thousands of names and email addresses. A FACT:The completed petition is actually worth a couple of bucks to a professional spammer because of the wealth of valid names and email addresses contained therein. If you want to support the petition, send it as your own personal letter to the intended recipient. Your position may carry more weight as a personal letter than a laundry list of names and email address on a petition. (Actually, if you think about it, who's supposed to send the petition in to whatever cause it supports? And don 't believe the ones that say that the email is being traced, it just aint so!)
(6) One of the main ones I hate is the ones that say that something like, "Send this email to 10 people and you'll see something great run across your screen." Or, sometimes they'll just tease you by saying something really cute will happen IT AINT GONNA HAPPEN!!!!!(Trust me, I'm still seeing some of the same ones that I waited on 10 years ago!) I don't let the bad luck ones scare me either, they get trashed. (Could be why I haven't won the lottery??)
(7)Before you forwardan Amber Alert, or a Virus Alert, or some of the other ones floating around nowadays, check them out before you forward d them.Most of them are junk mail that's been circling the net for YEARS! Just about everything you receive in an email that is in question can be checked out at Snopes. Just go to http://www.snopes. com/
Its really easy to find out if it's real or not. If it's not, please don't pass it on. So please, in the future, let's stop the
junk mail and the viruses.
Finally, here's an idea!!! Let's send this to everyone we know (but strip my address off first, please). This is something that SHOULD be forwarded.
Be smarter than spam. See how smart SpamGuard is at giving junk email the boot with the All-new Yahoo! Mail
30 gratė e dėnuara dhe 18 tė rinjtė e pushkatuar nga regjimi
(Vendosur: 20/07/07) Dhjetėra gra janė arrestuar vitet e komunizmit pėr akuza, si tentativė arratisjeje, agjitacion e propagandė si dhe armiq tė popullit, ndėrsa mijėra tė tjera janė persekutuar se kanė pasur burrin nė burg politik, ose kanė vuajtur kampeve tė internimit.
Rezarta Delisula
30 gra tė dėnuara gjejmė nė librin e Tomor Alikos "Genocidi mbi elitėn intelektuale tė kombit shqiptar", si dhe 18 tė rinj tė pushkatuar qė nė vitet e para tė ēlirimit. Lista e tė rinjve ėshtė mė e gjatė. Janė 138 tė rinj, qė nė kohė tė ndryshme vuajtėn burgimin se kishin ide jo komuniste. Akuza Ajo ishte vetėm 25 vjeēe kur u dėnua me 10 vjet burgim, por me njė akuzė shumė tė rėndė; armike e pushtetit. Bardha Bici, vajza e bajraktarit Gjon Marka Gjoni, e kishte vulėn e vuajtjes tė skalitur nė origjinėn e saj. Pasi vuajti dėnimin, bashkė me familjen u internua deri nė vitin 1990. Si armike tė pushtetit u dėnuan dhe Azize Ferhati, Dylbere Zeneli dhe Makbule Frashėri. Pėr agjitacion e propagandė, njė akuzė fare lehtė e pėrdorshme, u dėnuan Shega Kėlcyra, Adile Buletini, Ana Daja, Fatime Dega, Tefta Tasi, Zybejte Alizoti, Drita Ahmeti, Fatbardha Qorri, Afėrdita Starja, Bice Pistuli, Beatriēe Berati dhe Behije Zdrava, qė bėnė relativisht nga 4 deri nė 10 vjet burg. Por pushteti nuk kursente as tė vegjlit, qė s'e kishin mbushur moshėn. Donika Doko, motra e Bujar Dokos, u arrestua vetėm kur ishte 14 vjeēe, por pas dy vjetėsh burg u lirua me kusht pėr arsye tė moshės. Nė listėn e akuzave tė grave ishte dhe ajo e tentativės pėr arratisje, siē u dėnuan Qerime Bome dhe Jolanda Karbunara, apo Sanie Doko, e ėma e 14-vjeēares sė burgosur qė u dėnua me akuzėn si strehuese e tė arratisurve. Jashtė Kur e kujtojnė pas kaq kohėsh se si kanė jetuar nė atė periudhė, mundohen ta heqin nga mendja. Tė mbyllura nė rrethin e pashmangshėm tė kujdesit nga gjithēka e gjithkush, ato shumė halle i bluanin natė e ditė me veten. Bashkėshortin e kishin nė burg pėr arsyen e mirėnjohur tashmė, arsyen pa arsye, agjitacion e propagandė, ndėrsa tė vetme duhet tė pėrballonin presionet e frontit, spiunllėqet dhe frikėn se ēdo tė ndodhte me fėmijėt e tyre. Liri Beliu ėshtė njėra nga gratė qė kanė vuajtur mbi shpinė terrorin komunist. I shoqi, Eqerem Beliu (Mėniku) mbahej si njeriu i urtė i lagjes. Ashtu tė dobėt, me sytė qė flisnin shumė, me zėrin e avashtė, por bindės, e kujtojnė edhe sot tė gjithė burrin qė s'kish bėrė kurrė asgjė tė keqe nė jetėn e tij, por qė mbarte njė vulė nga pas, vulėn e tė qenurit biri i Mahmut Mėnikut, i ekzekutuar me vdekje mė 1946, si njė nga anėtarėt e Bashkimit Demokrat. Kėtė fakt komunistėt s'mundėn ta harronin. Eqeremi u dėnua me akuzėn agjitacion e propagandė. Nėna dhe gruaja e tij kishin dėgjuar pėr rrahje e tortura nga mė tė tmerrshmet nė burg, madje dhe pėr helmime brenda qelive, dhe shoqja bashkė me nėnėn zemėrdjegur pėr tė dytėn herė, kalonin netėt pa gjumė, a thua se mund tė largonin nga shtėpia ogurin e zi. Dy djemtė e tij nė moshė fare tė re, ndjeheshin tė kėrcėnuar ēdo ditė. I mjaftonte vetėm njė sebep i vogėl frontit pėr tė tė degdisur nė kampe internimi apo edhe pėr tė futur nė burg me akuzėn standarde. Pėr vite me radhė deri sa i shoqi doli nga burgu, jeta e Lirisė ishte ferri tokėsor. Eqerem Mėniku u shua vitet e para tė demokracisė nga njė sėmundje qė iu instalua nė shpirt birucave ēnjerėzore tė komunizmit. Kujtime Nė kujtimet e shkruara nga Agim Musta, autor i shumė librave me kujtimet rrėqethėse nga burgjet e tmerrshme tė kohės sė komunizmit, vjen e pėrshkruar vuajtja e grave tė dėnuara. Terrori komunist nė Shqipėri nuk kurseu as gratė shqiptare, tė cilat u dėnuan me internime, burgje dhe deri te dėnimet kapitale. Referuar kujtimeve qysh nė kohėn e luftės, u pushkatua nė Ramicė tė Vlorės mė 1944, Ramize Gjebrea, njė nga luftėtaret e para antifashiste, qė shquhej pėr zgjuarsi dhe guxim. Mbas vendosjes sė diktaturės komuniste u arrestuan shumė gra, qė regjimi i Enver Hoxhės i kishte vėnė nė shėnjestėr, si Drita Kosturi, e fejuara e Qemal Stafės, Musine Kokalari, Qefsere Begeja, Hava Golemi, Dhora Leka, Marije Medicina e shumė tė tjera, qė u dėnuan me burgime tė rėnda. Me mijėra gra tė tjera vuajtėn nė kampet shfarosėse tė internimit, si nė Tepelenė, Levan, Seman, Gradisht, Plug... Nė shtator tė vitit 1951 u pushkatua anėtarja e Institutit tė Shkencave tė Shqipėrisė, Sabahete Kasimati, nga Libohova, e diplomuar nė Francė pėr shkencat biologjike, e akuzuar pėr hedhjen e bombės nė ambasadėn sovjetike. Mė 1956 u pushkatua Liri Gega, ish-anėtare e Komitetit Qendror tė Partisė Komuniste Shqiptare gjatė kohės sė luftės, megjithėse ishte shtatzėnė. Gratė e burgosura mbaheshin nė kushte ēnjerėzore, nėpėr qeli e burgjeve, duke mos pėrjashtuar as burgun shfarosės tė Burrelit. Mė 1957 ato u grumbulluan nė burgun e artizanatit, nė periferi tė Tiranės. Mė 1961 pėr herė te parė u krijua nė afėrsi tė Kuēovės kampi me punė tė detyruar pėr gratė. Nė njė barakė shumė tė keqe dhe mjaft tė ngushtė, vendosen 60 gra tė dėnuara politike. Ato punonin nė bujqėsi e shpyllėzim. Pėr thyerjen mė tė vogėl tė rregullores ose mosplotėsimin e normės sė punės, ato lidheshin me hekura dhe torturoheshin nga gardianėt. Mė 1970 kampi u shpėrngul nė katundin Kosovė tė Dumresė, 50 km nė jugperėndim tė Elbasanit. Kampi ishte vendosur nė njė gropė qė i ngjante kraterit tė vullkanit, ku nė verė temperaturat mbėrrinin gjer nė 45 gradė C. Pėrveē grave shqiptare, nė kėto kampe kishte edhe shumė gra tė huaja, tė martuara me burra shqiptarė, si italiane, jugosllave, ruse, hungareze, polake, gjermane, franceze, tė ngarkuara me dėnime tė rėnda. Nė kampin e Kosovės mbi 110 tė dėnuara detyroheshin tė punonin nė bujqėsi dhe grumbullim gurėsh.
MARIE TUĒI
Lindur nė 1928 nė Mirditė (Orosh). Kryen studimet nė shkollėn e Motrave Stigmatiane, Shkodėr. Ka punuar pėr vite me radhė nė arsim. Arrestohet nė ngjarjet e vitit 1949 nė Mirditė. Torturohet nė hetuesi dhe vdes nga torturat nė vitin 1950.
MARTA DODA
Lindur nė Austri, 1884, mbesė e princit Preng Bib Doda. Nė 1912 krijon nė Shkodėr "Shoqatėn e Gruas Shqiptare". Arrestohet nė vitin 1947 dhe dėnohet me 12 vjet burg. Kundėrshtare e vendosur e diktaturės. Lirohet nė vitin 1954 nė agoni tė jetės sė saj.
HAVA GOLEMI
Lindur nė Golem mė 1912. Arrestohet nė vitin 1946. Akuzohej pėr komplot pėr vrasjen e Shefqet Peēit. Dėnohet me 20 vjet burgim politik. E torturuan ēnjerėzisht, por ajo qėndroi burrėreshė. Lirohet nga burgu nė vitin 1957.
SHANISHA DOSTI
Lindur nė Gjirokastėr mė 1922. Me arsim tė mesėm. Internohet familjarisht. Arrestohet nė vitin 1962 dhe dėnohet me 5 vjet burgim pėr agjitacion e propagandė. Lirohet nė vitin 1966, mė pas internohet deri nė vitin 1990.
RITA KOĒI (KOKA)
Lindur nė Tiranė, 1932. Kryen shkollėn e mesme shkėlqyeshėm, i mohohet e drejta pėr shkollėn e lartė. Arrestohet nė vitin 1951 dhe dėnohet me 10 vjet burg pėr agjitacion e propagandė. Lirohet nga burgu nė vitin 1959.
MARIE MEDICINA
Lindur nė Korēė mė 1925. Kreu studimet nė njė kolegj mjekėsor nė Firence, Itali. Arrestohet nė vitin 1952 dhe dėnohet me vdekjeė pėr krime kundėr shtetit. I falet jeta. Dėnohet me 25 vjet burgim, lirohet nė vitin 1966.
MESHAN ĒINIU
Lindur nė Delvinė, 1925. Gjimnaziste. Arrestohet nė vitin 1952 dhe dėnohet me 20 vjet burg pėr tentativė arratisjeje. Lirohet nė vitin 1962.
Nr.3006, datė 23.11.1959
MBI AMNISTINE ME RASTIN E 15-VJETORIT TE ĒLIRIMIT TE SHQIPERISE
Me rastin e 15-vjetorit tė ēlirimit tė Atdheut, duke marrė parasysh forcimin e mėtejshėm tė rendit shoqėror dhe shtetėror tė Republikės Popullore tė Shqipėrisė dhe me qėllim qė t'u lehtėsohet vuajtja e dėnimit shtetasve qė kanė kryer krime si dhe t'u jepet mundėsia atyre pėr tė marrė pjesė efektivisht nė ndėrtimin e socializmit nė vendin tonė,
Presidiumi i Kuvendit Popullor, nė mbėshtetje tė nenit 58 tė Kushtetutės sė Republikės Popullore tė Shqipėrisė, me propozimin e Qeverisė.
VENDOSI:
1) Amnistohen tė gjithė personat e dėnuar me heqje tė lirisė gjer nė 5 vjet, ose me punė korrektonjėse, gjobė, humbjen e tė drejtave, humbjen e nėpunėsisė; ndalimin e ushtrimit tė njė veprimtarie tė caktuar ose tė njė mjeshtėrie, qortim shoqėror si dhe personat e dėnuar me kusht. 2) Amnistohen tė gjithė personat e dėnuar pėr krime ushtarake. 3) Amnistohen tė gjithė personat e dėnuar qė janė nė moshė gjer nė 16 vjeē dhe u falet gjysma e dėnimit tė pavuajtur personave qė janė me moshė nga 16 gjer nė 18 vjeē. 4) Amnistohen tė gjitha gratė e dėnuara qė janė me moshė 45 vjeē e lart. 5) Amnistohen tė gjitha gratė e dėnuara, qė kanė fėmijė me moshė gjer mė 10 vjeē. 6) Amnistohen tė gjitha gratė e dėnuara qė janė shtatzėnė. 7) Amnistohen tė gjithė tė dėnuarit burra qė janė nė moshė 60 vjeē e lart, me pėrjashtim tė personave qė kanė kryer krimet e parashikuara nga neni 77 i Kodit Penal. 8) U falet 1/4 e pjesės sė dėnimit tė mbetur pa vajtur tė gjithė personave tė dėnuar me mė tepėr se 5 vjet heqje lirie. 9) U falet 1/3 e mbetjes sė dėmshpėrblimit nė tė holla personave, tė cilėt nė bazė tė vendimit tė gjykatės i detyrohen shtetit pėr dėmet e shkaktuara nga krimet e kryera. 10) U kthehet e drejta elektorale tė gjithė personave tė dėnuar me humbjen e kėsaj tė drejte dhe qė mė parė e kanė vuajtur ose u ėshtė falur dėnimi kryesor. 11) Pushohen ndjekjet penale pėr tė gjitha ēėshtjet hetimore dhe pėr tė gjitha ēėshtjet e pashqyrtuara nga gjykatat qė kanė tė bėjnė me krimet e kryera gjer nė datėn e shpalljes sė kėtij dekreti, pėr tė cilat nga ligja parashikohet njė dėnim gjer nė 5 vjet heqje lirie, ose ēdo lloj dėnimi tjetėr mė i butė si dhe pėr ēėshtjet qė kanė tė bėjnė me pikat 2, 3, 4, 5, 6 dhe 7 tė kėtij dekreti.
PER PRESIDIUMIN E KUVENDIT POPULLOR TE REPUBLIKES POPULLORE TE SHQIPERISE
ISUF LAĒI Lindur nė Gur tė Bardh Mat mė 1926. Nė vitet 1943-1944, anėtar i rinisė sė Ballit Kombėtar. Mė 3 nėntor '44 pushkatohet nga partizanėt.
TAQO KOĒI Lindur nė Labovė mė 1922. Nė vitin 1945 arrestohet si antikomunist dhe dėnohet nga gjykata me pushkatim.
NAMIK MEMEQEJA Lindur nė Berat, 1922. Arrestohet nė vitin 1944 dhe pushkatohet njė vit mė vonė. Anėtar i qarkorit tė Ballit.
RESUL DALLANI Lindur nė Berat, 1923. Anėtar i qarkorit tė rinisė sė Ballit. Arrestohet dhe pushkatohet mė 1944.
MUHAMET PRISHTINA Djali i patriotit Jahja Prishtina, themelues i komitetit pėr mbrojtjen kombėtare tė Kosovės, u pushkatua.
SAMI BARDHA Sami Bardha, lindur nė Konicė, mė 1925. Pjesėtar i organizatės Balli Kombėtar. Mė 1950 vjen nė Shqipėri me mision, por kapet dhe torturohet dy vjet nė hetuesi. Mė 1953 e pushkatojnė.
FADIL DIZDARI Lindur nė Kavajė mė 1928. Arrestohet dhe pushkatohet mė 1951 me akuzėn e bombės sė ambasadės sovjetike.
RIZ METALIA Lindur nė Dragobi mė 1941. Arrestohet mė 1960 bashkė me dy vėllezėrit dhe dėnohet me pushkatim pėr shkak tė arratisjes sė babait. XHELAL KOMPRENCA Lindur nė Tiranė mė 1932. Arrestohet dy herė nga 10 vjet dhe mė 1978 i dėrgon letėr Komitetit Qendror, ku quan Enver Hoxhėn, diktator. Pushkatohet.
ZALO XHAMAQI Ish-sekretar i trupit gjykues kur u dėnua opozita e parė, dhe mė pas u puq me Bashkimin Demokrat. U dėnua me pushkatim nė 1946.
ISA MENA Arrestohet nė vitin 1947 dhe dėnohet me 15 vjet pėr tentativė arratisjeje. Nė vitin 1961 tentoi sėrish arratisjen, por mbeti i vrarė.
KASEM ZHUPA Arratiset mė 1945 nė Itali. Pak vite mė pas vjen me mision nė Shqipėri, por kapet nga sigurimi dhe mė 1949 dėnohet me pushkatim.
VILSON BLLOSHMI Poet dhe mėsues. Arrestohet mė 1977 dhe dėnohet me pushkatim pėr poezitė e tij.
GENC LEKA Poet dhe mėsues. Arrestohet mė 1977 dhe dėnohet me pushkatim pėr poezitė e cilėsuara kundra pushtetit.
Download din yndlingsmusik på MSN Music det er nemt og billigt!
Raundi i ri per bisedime do te filloje ne mesin e gushtit
Negociatat per statusin e ardhshem te Kosoves do te fillojne ne mes te gushtit ā njoftoi perfaqesuesi politikes se jashtme i BE-se dhe sigurine Havier Solana, cituar nga disa anxhensi te huaja lajmesh. Ndoshta sekretari i pergjithshem i OKB-se i pari do te drejtoje thirrjen ndaj paleve per te filluar nje raund te ri negociatash ā tha Solana perpara gazetareve ne Takimin e Maniles kushtuar sigurise ne Azi. Sipas prognozave raundi i ri i negociatave midis Beogradit dhe Prishtines me ndermjetesine e trojkes SHBA, BE dhe Rusia do te vazhdoje jo me shume se 120 dite.
3. Get up on time so you can start the day unrushed.
4. Say No to projects that won't fit into your time schedule, or that will compromise your mental health.
5. Delegate tasks to capable others.
6. Simplify and unclutter your life.
7. Less is more. (Although one is often not enough, two are often too many.)
8. Allow extra time to do things and to get to places.
9. Pace yourself. Spread out big changes and difficult projects over time; don't lump the hard things all together.
10. Take one day at a time.
11. Separate worries from concerns. If a situation is a concern, find out what God would have you do and let go of the anxiety. If you can't do anything about a situation, forget it.
12. Live within your budget; don't use credit cards for ordinary purchases.
13. Have
backups; an extra car key in your wallet, an extra house key buried in the garden, extra stamps, etc.
14. K.M.S. (Keep Mouth Shut). This single piece of advice can prevent an enormous amount of trouble.
15. Do something for the Kid in You everyday.
16. Carry a Quraan with you to read while waiting in line.
17. Get enough rest.
18. Eat right.
19. Get organized so everything has its place.
20. Listen to a tape while driving that can help improve your quality of life.
21. Write down thoughts and inspirations.
22. Every day, find time to be alone.
23. Having problems? Talk to God on the spot. Try to nip small problems in the bud. Don't wait until it's time to go to bed to try and pray.
24. Make friends with Godly people.
25. Keep a folder of favorite scriptures on hand.
26. Remember that the shortest bridge between despair and hope is often a good "Thank
you God."
27. Laugh.
28. Laugh some more!
29. Take your work seriously, but not yourself at all.
30. Develop a forgiving attitude (most people are doing the best they can).
31. Be kind to unkind people (they probably need it the most.
32. Sit on your ego.
33. Talk less; listen more.
34. Slow down.
35. Remind yourself that you are not the general manager of the universe.
36 . Every night before bed, think of one thing you're grateful for that you've never been grateful for before. GOD HAS A WAY OF TURNING THINGS AROUND FOR YOU. "If God is for us, who can be against us?"
Be smarter than spam. See how smart SpamGuard is at giving junk email the boot with the All-new Yahoo! Mail
----- Forwarded Message ---- From: Albin Kurti <albin.kurti@...> To: Lėvizja VETĖVENDOSJE! <vetevendosje@...> Sent: Wednesday, August 1, 2007 6:42:24 PM Subject: Nė attachment: 3 shkrime + Dekonstruktimet
Tung,
Nė ballinėn e web faqes sonė www.vetevendosje.org, te rubrika 'Gazeta', mund tė gjeni numrin e fundit, tė 97-in me radhė, tė gazetės javore VETĖVENDOSJE!, por edhe tė gjithė numrat e mėparshėm tė gazetės sonė. VETĖVENDOSJE! pėrveēqė shumėzohet nė 10.000 kopje dhe shpėrndahet anekėnd Kosovės, po ashtu botohet ēdo tė hėnė edhe nė faqet e mesit tė gazetave ditore 'Epoka e Re' dhe 'Kosova Sot' nė Prishtinė. Ndėrkaq, te rubrika 'Shkrimet', gjithashtu nė ballinėn e web faqes sonė, mund t'i gjeni gjithsej 128 artikuj tė mi. Nė attachment janė tre artikujt e fundit si dhe 'Dekonstruktimet' politike tė Lėvizjes sonė.
-----Original Message-----
From: lazerivalter@...
To: art-cafe@...
Sent: Wed, 1 Aug 2007 1:17 pm
Subject: Re: [Art-Cafe] Sot, pervjetori i 10-te i vdekjes
Ju falenderoj zoti Naum Prifti.
Nga shpirti ju falenderoj. Kozmai qe nje talent i lindur per artin.Por e njohu vetem Saranda.
Ai kishte shume deshire te qe nje artist frutedhenes ne atdheun e tija,por arsyet biografike qe improvizoheshin asaj kohe,e hoqen nga mesues e bene mekanik dhe i groposen talentin e e vertet
Serisht ju falenderoj qe ju lexoni Ate
Miku juaj Valter-usa
-----Original Message-----
From: Naum Prifti <naumprifti@...>
To: Art-Cafe prane jush <art-cafe@...>
Sent: Mon, 30 Jul 2007 9:18 am
Subject: Re: [Art-Cafe] Sot, pervjetori i 10-te i vdekjes
--- Art-Cafe: Kafeja virtuale e shqiptareve ---
I dashur Valter,
Faleminderit per poezite e Kozma Lazerit qe me dergove me rastin e perkujtimit te dhjete vjetorit te vdekjes se tij.
I lexova me kenaqesi se aty ka vargje e mendime shume te bukura.
______________________________________________________________
Art-Cafe : Miresevini te gezojme sebashku.
--
To unsubscribe send email to: Art-Cafe-unsubscribe@...
______________________________________________________________
Art-Cafe : Miresevini te gezojme sebashku. --
To unsubscribe send email to: Art-Cafe-unsubscribe@...
AOL now offers free email to everyone. Find out more about what's free from AOL at AOL.com.
Last night in the Ridgewood section of Queens, a man turned the tables against a pair of men that were allegedly robbing him outside his home at 60-34 Putnam Avenue. Police officials told WABC that the 42 year-old shooter was approached by the two men shortly before 10:30 last night. When they attempted to rob him, he shot them multiple times.
One of the alleged robbers, 31, was shot multiple times and pronounced dead at Elmhurst Hospital. The other man, 32, was shot in the arm and back and is in stable condition. The shooter was being questioned for possession of four guns in his home. Police are determining the legality of the guns - a .22, a .25, a .357, and a .380 - to determine whether they will file charges.
Update: It looks like the story has changed significantly since this morning. 1010 WINS is reporting that the shooter, who originally said he was being robbed, was arrested by the police. They are charging 42 year-old Lilzam Kupi with murder, attempted murder, and criminal posession of a weapon. While Kupih told reporters he was protecting his wife and three children, it's reported that he later told authorities that the victims were trying to extort money from him.
It looks like the story that was originally reported as a man shooting robbers in front of his home, has changed significantly since yesterday. Lulzim Kupi, who shot two men, killing one, is now charged with second-degree murder and criminal possession of a weapon. Kupi, 42, still suggests that he shot Gentian Kasa, 31, and Redinel Dervishaj, 32, in self defense, but not because they were robbing him. Instead Kupi claims that the two men demanded $20,000 and threatened his family if Kupi didn't come up with the cash.
Newsday reports that Kasa and Dervishaj, both armed, tried to get past Kupi into his home, Kupi fought back and the three men all pulled out guns. Sources told Newsday that the disagreement moved up the block and at some point Kupi fired his gun first, killing Kasa with several shots from his .357 handgun. He then grabbed Kasa's gun, chased Dervishaj, and shot him with Kasa's gun. Details from The Times include a threat of rape against Kupi's wife and say that Kupi used Kasa's .380 pistol to shoot Kasa in the head.
The three are believed to know each other through the contracting business, possibly through projects building bars for Albanian social clubs. It's unclear to detectives whether Kasa and Dervishaj demanded the money for protection of for something else.
I nderuariPresident i Shqipėrisė, zotėri Bamir Topi,
Nė emėr tė anėtarėve dhe sipatizuesve tė Lidhjes Demokratike nė Mal tė Zi, subjektit tė pare politik tė shqiptarėve nė Malin e Zi, tė shqiptarėve nė Malin e Zi dhe nė emrin tim, me rastin e zgjedhjes pėr President tė Shqipėrisė, ju dėrgojmė urimet tona mė tė pėrzemėrta, mu nė kėto orė tė vonatė kėsaj dite ugurbardhė.
I nderuari zotėri Topi, e premtja ee 20 korrikut 2007, kur Ju u zgjodhet President i Shqipėrisė, do tė mbesė datė e rėndėsishme nė historinė e Shqipėrisė. Kjo ėshtė njė ditė e madhe e parlamentarizmit nė Shqipėri dhe pėr gjithė shqiptarėt kudo qė janė, nė trevat e tyre etnike dhe nė diasporė.
Shqiptarėt nė Mal tė Zi i pėrcjellin me vėmendje zhvillimet nė Shqipėri, nė shtetin amė tonin. Pra edhe zgjedhjen e Presidentit. Jemi tė bindur se kjo do tė jetė nė shėrbim tė prosperitetit tė tė gjithėve.
Kosova po pret shumė. Pavarėsia e saj ėshtė realitet.
Ne, shqiptarėt nė trojet tona etnike nė Mal tė Zi, si pjesė e pandarė e kombit shqiptar, respektivisht Lidhja Demokratike, jemi tė bindur se pas kėsaj do tė gjendet kohė e vullnet mė shumė pėr tė pėrkrahur e ndihmuar shqiptarėt kudo qė gjenden.
Paēi shėndet dhe suksese.
Urime!
Urime Shqipėrisė!
Urime partive parlamentare e deputetėve qė respektuan Shqipėrinė!
Gėzuar!
Me respekt.
KRYETARI DHE DEPUTETI,
Mehmetr Bardhi
Play free games, earn tickets, get cool prizes! Join Live Search Club. Join Live Search Club!
Banorėt e qytetit tre gojnė gjysėm me tė qeshur aksionin e policisė pėr tė arrestuar Elmaz Lleshin, njė ish-oficer ushtrie i liruar qė flitej se ka marrė pjesė nė komitetin e shpėtimit. "Rahmet pastė, Elmazi kishte disa muaj qė kishte vdekur ndėrsa policėt i ranė derės sė shtėpisė, qė iu hap nga e shoqja veshur me tė zeza. Ata kishin kėrkuar tė flisnin me Elmazin po ajo u kishte thėnė qė ai kish vdekur dhe ata duhet ti linin nė paqe", tregon njė banor i Cėrrikut. Sipas burimeve nga prokuroria, Elmazi ėshtė hetuar por nuk ėshtė pėrcaktuar roli i tij nė masakrėn e Cėrrikut.
Download din yndlingsmusik på MSN Music det er nemt og billigt!
BEOGRAD - Serbia ofroi dje kompromis pėr statusin e ardhshėm tė Kosovės, duke i premtuar asaj autonomi tė gjerė dhe lejim tė anėtarėsimit nė institucioneve ndėrkombėtare nė kėmbim tė heqjes dorė nga pavarėsia. Propozimin e bėri tė ditur pėr BBC-nė, ministri i Jashtėm, Vuk Jeremiē. Jemi tė gatshėm qė tė pranojmė autonominė mė tė madhe tė mundshme pėr Kosovėn tė banuar me shumicė shqiptare. Nė kėtė drejtim, Serbia mund tė heqė dorė prej disa tė drejtave tė sovranitetit. Por si kompensim, Kosova duhet tė heqė dorė prej kėrkesės pėr pavarėsinė, - deklaroi ai.
Opret en personlig blog og del dine billeder på MSN Spaces
Intervistė me z. Simon Kuzhnini, President i Lidhjes Shqiptare nė Botė.
I pėrkasim atdheut ashtu sic i pėrkasim nėnės
Vetėm njė komb i bashkuar mund tė jap imazhin real tė shqiptarėve nė botė.
Zoti Simon kush ishte qėllimi i ardhjes suaj nė Tiranė?
-Sic jeni nė dijeni nė datėn 21, korrik 2007 nė qytetetin historik tė Lezhės u zhvillua Konferenca e Lidhjes Shqiptare nė Botė, ku njė nga pikat e saj tė Rendit tė ditės ishte dhe pėrcaktimi i datės sė Kongresit tė dytė. Si Zėdhėnės Shtypi i kėsaj Konference ju jeni nė dijeni se data e Kongresit tė dytė tė Lidhes Shqiptare nė Botė u vendos data 27-28 tetor 2007, nė Tiranė. Pra, ardhja ime brenda harkut kohor tė njė jave nė Tiranė, pėrkon me lidhjen e Kontratės me Pallatin e Kongreseve, ku do tė zhvillohet Kongresi i dytė.
-Ju dhe vėllai i juaj Mikele Kuzhnini keni marrė njė nismė tė vėshtirė, bashkimin shpirtėror shqiptar kudo nė botė. Nuk mendoni se ėshtė njė ndėrmarrje e vėshtirė duke pasur parasysh rrjedhėn historike tė kombit tonė qė historikisht ka qėnė i pėrcarė ?
-Duke shkuar te varret e tė aftėrmve nė Kosovė, mė vijnė ndėrmend , vuajtjet dhe vėshtirėsitė e tyre. Historia ndoshta na ka dhėnė njė mėsim qė nga gabimet tė zgjedhim rrugėn e drejtė. Dhe rruga edrejtė ėhtė ajo e bashkimit. Une rrjedh nga njė familje patriotike, bajraktarėsh ku tė afėrnit na e kanė lėnė si amanet dhe trashėgimi patoitizmin. Cvlerė ti vėjė vetes njė komb, atė i vėnė dhe tė huajt. Dhe ne kemi kohė tashmė qė jemi korigjuar nga gabimet historike dhe po i kthejmė nė mėsime po kaq historike nė interes tė bashkimit kombėtar. Ndokush do tė thotė se jemi tė vonuar, por nje fjalė e urtė thotė Mė mirė vonė se kurrė. Ndoshta vonė u kujtuam edhe pėr Kosovėn por erdhi njė moment qė faktori i jashtėm dhe ai i brendshėm ranė nėnjė mendim se Kosova boll ka vuajtur, padrejtėsitė ndaj saj janė tė tejkaluara...
-Lidhja shqipatre nė botė po merr formatin e saj tė plotė, kur lobi serb po vepron fuqishėm pėr dekada tė tėra kudo nė botė duke shtrėmbėruar dhe historinė pėr tė propogabduar tė drejtėn e Serbisė mbi Kosovėn? Pse ?
-Eshtė njė e vėrtetė, Lobi serb nė organizmin e sajnė botė si lidhje shpirtėrore ka organizuar para disa kohėsh Kongresin e 49-tė. Pra, ka njė aktivitet tė gjerė tė shtrirė nė kohė dhe nė hapėsirė. Eshtė njė lidhje qė ka pasur dhe ka ndikim brenda dhe jashtė vendit. Ajo ka ndikuar fuqishėm nė politikėn e vendit. Pėr tė mos thėnė qė Miloshevici shumė praktika tė tij i mbėshteste tek ky lob dhe anasjelltas. Sidomos ajo ka punuar sistematikisht nė Evropė, duke shtrėmėbruar dhe historinė, duke paguar dhe ineteltualė me tituj shkencorė tė besueshėm nė qarqet intelektuale evropiane pėr tė pėrhapur nėpėrmjet fakteve, tezėn absurde se Kosova ėshtė tokė aserbe dhe pse banohet nga shqipatrė. Lobi serb ėshtė i fuqishėm. Ai ka mbledhur rreth vetes intelektualė tė njohur qė pėr intersat kombėtare kane humbur dicka nga personaliteti i tyre nė shėrbim tė cėshtjes kombėtare, ndėrsa me ne janė historia dhe nuk kemi chumbasim, sepse propogandojmė vetėm tė vėrtetėn, atė cka tani qė edhe vetė bota e sheh si padrejtėsi historike. Ne ndoshta jemi i vetmi komb nė botė i ndarė nė 5 shtete. Kur ua spjegom miqve tė tu tė huaj me argumenta ata ngelen pa gojė.
-Cilat janė detyrat kryesore tė Kongresit tė dytė.
-Sė pari Kongresi do tė dali me njė Platform tė qartė, me njė platfomė ku do tė pėrcaktohen detyrat dhe objektivat qė do tė arrijė Lidhja deri nė Kongresin e tretė. Kongresi i dytė ėshtė Kongresi i ringritjes, i trokitjes nė ndėrgjejgjen kombėtare tė vdo shqipatri kudo nė botė qė tė gjithė bashkė do tė jemi mė tė fortė, se zėri i pėrbshkėt do na e lehtėsojė dhembjen e padrejtėsive historike dhe do tė na japė mė shumė forca pėr tė realizuar ėndrrėn shumė shekullore pėr tė parė njė realitet- Shqipėrinė natyrale. Njė dimėr nė atdhe ėshtė mė i mirė se 100 pranvera nė dhe tė huaj. Ne nė gjrin tonė drejtues duhet tė mbledhim sa mė shumė intelektualė, patriotė tė ndershėm, idealistė, njerėz kėmbngulės, tė cilėt tė punojnė me moton Kush punon pėr atdhe, kryen njė vepėr tė nderuar dhe tė shenjtė. Sė dyti ne duhet tė krijojmė njė gazetė, revistė apo radiotelevizion e cila duhet tė jetė zėdhėnėsja dhe promotore e cdo ngjarjeje nė diasporė dhe nė atdhe ku nėpėrmjet informacionit masiv dhe tė saktė, ne duhet tė reflektojmė dhe tė bėjmė prezent mendimet, projektet tona nė interes tė cėshtjes kombėtare. Pa njė informacion tė vazhdueshėm dhe koherent lidhjet tona do tė jenė sporadike, pa ritėm. Pa njė media (gazetė, radio TV) tė tillė puna do tė duket e vakėt dhe sensibilizimi i opinionit do tė jetė pa efektivitetin e nevojshėm. Kjo do tė bashkrendohet me njė Zyrė tė LSHB-sė nė Tiranė e cila do tė kryejė bashkerndimin dhe lidhjet e pėrdotėshme me cdo organizatė kudo nė botė.
-Si do tė jetė bashkveprimi i Lidhjes Shqiptare nė Botė me Politikėn Shqiptare nė vecanti por edhe me partitė e tjera Politike nė Kosovė, Maqedoni apo Mal tė Zi?
-Mardhėnie korrekte. Mardhėnie pune pa dallim apo nė mėnyrė tė njėanshme. Intersat Kombėtare janė mbi interesat politike. Politka shumė herė ėshtė cėshtje e ditės, eezaurueshme brenda njė 24 orėshi. Partitė poltitike ndryshojnė pushtetet. Kombi, atdheu ngelet njė. Qeveritė nuk numėrohen. Kur Lidhja ėshtė e njėanshme, nė shėrbim tė njė apo tjetre partie ajo e humb funksionin, ajo zhvishet nga qėllimi i saj fisnik pėr bashkim kombėtar pa dallim bindejeje fetare, politike apo krahime. Ne do tė bashkpunojmė me cdo qeveri vetėm nė interes tė cėshtjes Kombėtare pa asnjė kompromis. Qeveritė janė tė pėrkohshme ndėrsa Lidhja Shqiptare nė Botė ėshtė e pėrjetshme. Lidhja i pėrket atdheut, jo simpatizantėve apo militantėve partiakė. Nė tė gjitha qeveritė ne do bejmė prezente, mendimet tona, projektet tona, krijimet tona, aktivitetet tona, qė atdheu ynė tė marrė sa mė shumė emėr nė botė, tė vijnė sa mės humė turistė, tė bėhen sa mė shumė aktivitetem tė ketė sa mė shumė punė, ujė, drita, mirkuptim. Unė nė jetė i pėrmbahem njė thėnie tė V. Belinskit tė madh tė Rusisė Ai qė nuk i pėrket atdheut, nuk i pėrket as njerėzimit.
-Ku e ka shtrirė veprimtarinė e saj LSHB, sot
-Nė tė katėr anėt e globit. Ne kemi organziatat e LSHB nė Itali, nė Gjermani, nė Rumani, nė Amerikė, nė Greqi, nė Francė, nė Kosovė, Maqedoni, Mal tė Zi, Suedi, Zvicėr, Turqi, Angli, Kanada, pra nė rreth 28 vend tė botės. Kjo pėr njė kohė tė shkurtėr. Rruga duket e mbarė dhe e qartė.
-Ju vini shpesh nė Shqipėri, si e shihni tė ardhmen e saj:
-Qysh nga viti 1992 thuajse vij shpesh nė Shqipėri. Shqipėria po pėson ndryshme cdo vit. Kjo nė sensin pozitiv. Un jam biznesmen, dhe e shih me shumė vėmendje mėnyrėn e funskionimit tė biznesit shqiptar. Aktualisht Shqipėria duhet tė punojė shumė pėr turizmin. Jo, pėr kėtė duhet tė punojmė tė gjithė. Shqiėpria ka vende tė virgjėra turistike, vende tė cilat bota u kėrkon por nuk i gjen apo nuk i ka. Pėr shembull unė banoj nėDrubovnik, aty pėr dy vjet turistėt shqiptarė kanė marrė vlerėsim tė vecantė pėr frekuetnim dhe pėr sjellje. Nuk do tė ishte mirė qė turistė tė tillė nga Kroacia tė frekuentonin Shqipėrinė?
-Dy vėllezėr nė shėrbim tė cėshtjes kombėtare. Nė shėrbim tė kėsaj cėshtjeje ju keni vėnė shumė nga kursimet tuaja.
-Dikush do ta bėnte si fillim. Nė mos ne, dikush tjetėr. Rruga ėshtė e gjatė dhe besoj ata qė do na ndjekin do jenė tė shumtė. Cdo nismė e ka njė fillim. Rėndėsi nuk kanė personat por cėshtja. Sidomos me trashėgiminė e brezave. E ardhjma e njė kombiėshtė e lidhur ngushtėme edukiminqė merr rinia.
-Kur flitet pėr cėshtjen mbarė kombėtare nuk mund tė lihet mėnjanė dhe diaspora e hershme shqiptare arvanitasit e Greqisė dhe arbėreshėt e Italisė. Cili ėshtė mendimi juaj pėr ta ?
-Kushdo qė e ndjen veten shqiptar dhe e thotė me bindje dhe ndėrgjejgje kėtė fjalė magjike ėshtė i mirėpritur nė gjirin tonė. Ne kemi njė status, kush i pėrgjigjet atij ėshtė gjithmonė mes nesh. Dhe i barabartė. Njė ndėrgjegjėsim i tillė ėshtė pėr tu lavdėruar. Shqipėrinė na e kanė bėrė tė vogėl por shqiptarėt janė shpirtmėdhenj.
-Si e mendoni tė ardhmen e LSHB-sė
-Ne do tė forcojmė organiztatat e ngritura nėpėr botė dhe do tė gjurmojmė komunitete shqiptare nė cdo vennd tė botės, aty ku nuk jemi prezent.Eshtė njė punė qė do investim nė kohė , do kėmbėngulje, seriozitet, pėrkushtim. Dhe midis nesh ka shumė tė tillė qė unė i kam pėrmendur mė lart.. Fillimi duket i mbarė. Mendoj se do tė gjejmė hapėsirat dhe mbėshtėtjen e tė gjithė diasporės nė kėtė nismė me karakter thellėsisht kombėtar. Kemi tė dhėna se diaspora shqiptare ėshtė pėrhapur nė 62 vende tė botės. Par afėrsisht nė gjithė globin.
-Cfarė do tė veconit:
-Tė gjithė duhet tė punjmė pėr atdheun. Askush tė mos mendojė se nuk ka vend pėr mua. Ne aty ku punojmė dhe jetojmė nė cdo vend tė botės duhet tė flasim pėr atdheun, bukuritė natyrore, mikprtijen qė po humbet nė shoqėrinė e sotme mbarė evropiane, pėr resurset turistike tė jashtzakonshme, pėr klimėn, pėr figura tė shquara si Skėndėrbeu, Nėnė Tereza , Ismail Kadare, figura tė cilat diskutohen dhe njihen nė cdo vedntė botės. Kėshtu ne kemi bėrė shumė dhe pse duket e vogėl . ne kemi cfarė ti tregojmė botės, pasi deri tanimė kemi heshtur. Njerėzit mėsojnė duke mėsuar tė tjerėt, Dėgjimi ėshtė fillimi i cdo urtėsie. Atdheu dhe nėna nuk harrohen. Apo mė mirė ta mbyll me fjalėt e Sami Frashėrit Patriotizmi tregon vlerėn e njė njeriu.
Diaspora shqiptare duket sikur po zgjohet nga gjumi. Intelektualėt shqiptarė nė diasporė me punėn e tyre, vlerat e tyre, rezultatet, po tregojnė aftėsitė jo vetėm duke u pozicionuar nė punė nga mė tė ndryshmet nė firmat nga mė tė fuqishmet tė vendeve ku ata punojnė dhe jetojnė, por edhe nė institucionet shtetėrore. Por ato qė tė tėrheqin mė shumė vėmendjen e intelektualėve janė aktivitetet e tyre me karakter patriotik aty ku janė si dhe nisma e fundit e riorganizimit tė Lidhjes Shqiptare botėrore, ku njė nga nismėtaret kryesore ėshtė dhe patriotja e flaktė, poetja, humanistja tashmė e njohur nė mbarė diasporėn por edhe nga autoritetet italiane,"Nėna e shqiptarėve "sic e quajnė vet shqiptaret emigrant apo Nėnė Tereza e Triestes" Vitore Stefa Leka. Ka dhe njė tė vecantė nė biografinė e sajė, babai ėshtė shpallur pas vdekjes Martir i Demokracisė, ndėrsa nėna Mėsuese e Popullit. Ndėrsa vetė ajo nga vet njishi i shtetit shqiptar ish presidenti Moisiu ka marrė medaljen e artė si mirnjohje pėr punėn e saj humane nė kėto 17 vjet emigracion dhe veprimtari patriotike.. Bashkeatdhetares zonjės Vitore Stefa Leka MIRENJOHJE nė Diten e Flamurit!
Presidenti i Republikes sė Shqipėrisė Alfred Moisiu e nderon me Medaljen e Mirenjohjes. Impulsive, kėmbėngulėse, e dashur, e papėrtuar, e sinqertė, dinamike, portreti i saj pasqyron cilėsitė dhe virtytet mė tė mira tė gruas shqiptare. Ajo urren gėnjeshtrėn dhe hipokrizinė dhe nė jetė i pėrmbahet thėnies sė Dikensit E vėrteta ėshtė drita e dritave. Ylli i yjeve. Eshtė drita e paqtė nė cdo lloj errėsire.
-Pse dhe kur keni ikur nė emigracion -Tė them mė rrėmbeu dhe mua vala.. nuk e them dot.. Po tė mos kisha djalin e vogėl shumė tė semurė, ndoshta nuk do kisha ikur kurrė nga vendi im i shtrenjtė.. Kam ikur me 26 shtator 1990 dhe " ne u quajtėm pjesa e inteligjencės" qė "ja hodhėm" mbasi erdhėm me traget.. Trageti qė mė solli mua dhe familjen time ishte i fundit qė u nis nga Durrėsi , sepse u muar vesh se, katėr tragetet e parė sa zbrisnin pasagjeret , kerkonin azil politik. Atė gjė bėmė edhe ne gjithė pasagjerėt e tragetit. Ende isha e dyzuar. Mė priste njė rrugė e gjatė dhe e panjohur. Udhėtimi mė dukej si njė nisje drejt hapėsirave ndėrplanetare, nė kėrkim tė sė panjohurės. A do ishin tė vėrteta ato qė kishim dėgjuar ? A do ta realizoja qėllimin e nisjes ? Kisha njė merak tė pėrbrendshėm qė vetėm njė nėnė di ta vuaj por jo ta pėrshkruaj. Janė ndjenja tė cilat janė shumė tė vėshtira pėr tu pėrcjėllė tek tė tjerėt. -Mund ta pėrshkruani pak atė ditė ? -Ka qenė shumė emocionante Kisha njė dridhje ne shpirt dhe e shikoja cdo gjė duke menduar se ishte hera e fundit qė po e shihja Beratin tim, Tiranėn time, Durresin tim..Shqiperine time.. e gjithshka nė rrugėn qė po pėrshkoja. .. Nuk e dija cdo tė ndodhte mė pas. Ishte njė ikje e detyrueshme por pa e ditur perspektivėn. Gjate udhetimit nuk mu nda kjo shprehej qe e perserisja vazhdimisht dhe qe sot e kam titullin e nje libri qe kam botuar Pra shikoja njerezit e pa njohur qe me rrethonin ne traget dhe thosha me vete.. Cfar po mendojne vall? cfar po shpresojne nga rruga e gjate dhe e pa njohur qe na pret dhe shikoja tragetin qe cante detin dhe e mbyllja mendimin me shprehjen "Anijet e "shpreses se madhe.. drejt.. te panjohures.. eh..!! E kupton cdo tė thotė tė ikėsh pėr herė tė parė nga atdheu dhe nė njė situatė tė tillė ? Nė sistemin socialist edhe lėvizjet brenda atdheut ishin tė kufizuar ndėrsa jashtė ishte njė utopi. Vendime tė tilla janė tė rralla nė jetė. Ato janė mendime midis arsyes dhe fatit. Arsyeja u mposht. Tani isha nė dorė tė fatit... Jo vetėm unė. Dhe mbi tė gjitha ishte rrugė me det, ku deti nė cdo moment nxjerr tė papritura, aq mė tepėr pėr mėnyrėn e ikjes sonė ku pėrgjegjėsia e ekuipazhit ishte vetėm tek timoni jo destinacioni. -Jeta shkollore dhe ju. Kur e keni ndjerė veten mė keq nė shkollė. Pėr arsye biografije , isha e privuar qė tė gėzoja dhe unė si gjithė studentėt tė drejtėn pėr tė vazhduar shkollen e lartė. Edhe pedagogjiken e mbarova me korespondencė. Meqė nė atė kohė kishte nevoj nė arsim, u futa arsimtare nė njė fshat tė Beratit bashkė me tim vėlla Alfredin dhe besoj kam qenė arsimtarja mė e re, se akoma si kisha mbushur tė 14-tat. Pra kur isha nė moshėn qė kur ende duhej tė isha nė bankat e shkollės, duhej tė jepja mėsim. Sa ėndrra tė bukura thurja natėn nėn jorgan, kur e mendoja veten si studente nė Universitet. Qaja shpesh kur kjo ėndėrr ish e bindur se nuk do tė mė realizohej kurre . Por, familja kishte shumė nevoje dhe sakrifikova pėrr tė kontribuar edhe unė nė nevojat e shtėpisė njekohėsisht duke dhėnė provimet me korespondence..Ishte njė eksperiencė e jashtzakonshme. Njė eksperiencė qė mė vleu shumė nė jetė. U bėra e zonja e vetvetes nė kohėn dhe moshėn e lodrave dhe ėndrrave mė tė bukura tė jetės. Mė ėshtė ngulur thellė nė mendje athere njė thėnie e njė shkrimtari cek i cili ka thėnė Femrat na bėjnė poetė ndėrsa fėmijėt filozofė. Unė i kisha trė dyja nė tė njėjtėn kohė. Ishte njė eksperiencė qė e kujtoj me shumė nostalgji.
-A ju ka qėlluar ndonjėherė me pėllėmbė mėsusei po prindėrit dhe pse ? Jo , asnjeherė.. perkundrazi meqė isha nxėnėse e shkėlqyer si nė shtatvjecare ashtu dhe nė dy vitet e para tė pedagogjikes, gėzoja respektin dhe simpatinė e mesuesve, qė u erdhi shumė keq kur unė e lash shkollėn pėrgjysėm.. Ata mė flisnin shumė ėmbėl. Fjala e ėmbėl shėron zemėrimin ka thėnė Eskili i madh. -Kur keni filluar tė shkruani pėr herė tė parė dhe a e mbani mend cfarė keni shkruar ? -E kam filluar me poezi dhe e dini me cfar poezie? Me vdekjen e Stalinit Ja disa vargje qė mė vinė ndėrmend tani: 3 mars 1953 s'do harrohet kurrrė pėr ne vdiq shoku Stalin, ai qė solli lirinė Njė sėmundje e mallkuar e mori nga pas Njė hidhėrim i pa treguar pikėlloj popullin pa mas
Kėtė e kam shkruar mes lotėve dhe kam qenė nė klasėn e tretė fillore.. Kėshtu ishim brunosur. Edhe pse mua komunizmi mė sakatoi, pėr figurat e ati sistemi na ishte injektuar njė dashuri ndoshta dhe fallco, Por ato vargje ishin fjalė zemre. Nuk mund ta kujtoj dot sot, se si ishim dje. Cudi ! Mė vonė nė shtatvjecare, pėsova dhe deluzjonin e parė dhe u ballafaqova me "pozicionin tim". Ka qėnė nė klasėn e shtatė kur bėra njė hartim me temė tė lirė nė lidhje me qytetin tim tė njė mbi nje dritareve, Beratit magjik.. Doli njė pėrshkrim fantastik ku smungonte as metafora e as legjenda apo historia qė mban mbi supe vetė ky qytet legjendar. Hartimin e vendosėn menjėherė nė kėndin letrar dhe nė ato ditė erdhi pėr vizitė nė shkollėn tonė 7 nendori, i ndjeri dhe i paharruari poeti, Luan Qafzezi qė i kishte pėlqyer aq shumė ai hartim dhe u tha mesuesve te me sillnin para tij se donte te me njihte. U futa gjithe ndroje ne sallen e mesuesve po shikimi i embel dhe i ndritshem i syve te poetit me ngrohu ne shpirt . Para mėsuseve filloi tė mė lavdėroj e mė pyeti nė lidhje me letėrsinė. Unė kisha lexuar aq shume libra, sa fillova ti pėrgjigjem menjėherė pyetjeve qė ai mė bėnte nė lidhje me kėtė apo atė shkrimtar. Nė fund mė tha qė atė shkrim do ta botonte te gazeta Pionieri qė sapo kishte dal nė atė periudhė. Unė po fluturoja ..po ma ndėrpreu nė mes "fluturimin: mėsuesja kujdestare, qė sapo hyri mbasi mori vesh se pėr cfar po flitej , ju afrua tė ndriturit dhe i tha "fjalėt magjike nė vesh". E pashė se menjėherė fytyra e qeshur me ata sy tė bukur e karakteristike tė poetit, u vrejt, sytė ju zvogėluan dhe mė shumė dhe .. Mė nxorėn jashtė nga dhoma e mėsuesve.. Nuk mora vesh pse u be ky ndryshim,. Nė pushimin e madh pas njė pėrshėndetje qė na bėri nė oborrin e shkollės, une si njė trumcak i vetmuar, prisja tė kryqezoja shikimin pėr tė marr atė buzėqeshje tė ėmbėl, apo ndonjė nga fjalėt e ngrohta qė i kisha akoma tė freskėta.. Por mė kot.. Pas pėrshėndetjes kur nxenesit u shpėrndanė u afrua aty ku kisha ngelur e ngrirė ne vend e mė tha tė fala shumė mamasė -Si ėshtė?-dhe me hodhi dorėn nė qaf dhe vazhdoi. -Si moj qenke vajza e profesor Kostaqit.. vazhdo shkruaj dėgjove? Unė do mundohem ta botoj shkrimin tėnd pėr Beratin tonė.. Por ai shkrim nuk e pa kurrė dritėn e diellit ashtu si dhe shkrime tė tjera qė coja sa te Shqiptarja e re sa dhe te Nėntori.. Kishim biografinė e keqe. Pėr herė tė parė kam botuar kur kam qenė kėtu nė Itali nė vitin 1992. Botimi i parė erdhi me librin me poezi La Liberta. Njė libėr qė u prit mirė. Mė vonė erdhėn dhe librat e tjerė. Jetoj ringjalljen, Vetmi e largėsisė, tė tre kėto libra janė me poezi, ndėrsa Plag shpirti ėshtė njė libėr voluminoz nė prozė ku ka tregime dhe mbresa nga kujtimet e jetės sime. Kam nė shtyp njė roman autobiografik qė sė shpejti del nė qarkullim -Cėshtė dashuria pėr ju? -Dashuria ėshtė gjithshka! Eshtė Paqe, ėshtė mirėsi, ėshtė mrekulli Kėtu e kam fjalėn pėr dashurinė universale qė ti japėsh njerėzve dhe ta presėsh edhe nga ata. Dashuria pėr mua, cilado dashuri, ėsht gėzim i jetės, ėshtė sensi pėr tė jetuar. Ka shumė dashuri por unė do vecoja tri : Dashrinė njerėzore, dashurinė bashkshortore dhe dashurinė pėr atdheun. Po ti pėrmbledhėsh tė tria janė njė magji njerėzore me pėrmasa universale. Ndėrsa nė emigracion kėto dashuri janė njė trinom kompleks ku nė mėnyrė instiktive dashuria pėr atdheun sesi merr rėndėsi tė papėrcaktuar. Belinski i madh ka thėnė Ai qė nuk i pėrket atdheut, nuk i pėrket as njerėzimit. -Kur e keni ndjerė veten mė keq nė emigracion. -Nė fillim. Ishin kohė me dimėr. Kohė qė kurajoja duhej inicuar nė cdo qelizė tė trupit. Nuk thonė kot fillimi ėshtė i vėshtirė. Na trajtonin si inferior kur na jepnin bukėn nė tabaka dhe ne na duhej tė prisnim rradhėn me kėto tabaka nė duar.. Kur dėgjoja qė dikush na quante shqiptar, me njė shprehje nė fytyre sikur po thoshte janė lebroz . O zot csituata ! Me kohė gjithė opinionet dhe kėtė situatė e kaluam jo pa vėshtirėsi, duke treguar me sjelljen tonė se jemi nga zemra e europės se jemi njerėz, se halli na ka prurė kėtej. Sot shumica nga ne ndjehen krenar qė i kanė treguar botės pjesė nga kultura jonė e lashtė, nga aktivitetet tona tė bukurar me shoqatat kulturore shqiptaro- italiane tė formuara vite mė parė. Me punė, mund, djersė, ne kemi vėnė nė vend dinjitetin indetitetin dhe imazhin e krenarisė shqiptare. -Kush ka qėnė dita mė e gėzuar e jetės suaj Kur u bėra pėr tė dytėn herė gjyshe dhe kur mbarova me sukses kursin e gazetaris pėr moshėn e tretė. -Kush ėshtė idhulli juaj nė letėrsi ? Nga klasiket Hygoj dhe nga shkrimtaret e brezit tė humbur Remarku , Heminguej, po sidomos romanin Tre shoket e Remarkut e di pothuaj pėrmendesh aq mė ka pėlqyer miqėsia dashuria dhe humori nė kėtė libėr tė pėrkthyer me aq mjeshtėri nga i ndjeri Robert Shvarc. Nga shkrimtarėt tanė mė ka pėlqyer dhe me pelqen akoma Petro Marko
-Po nė muzikė? Me pelqen ne pergjithesi si muzika popullore, e lehte xhazi e te gjitha po ndjehem e relaxuar me muziken operistike sidomos me operat e Verdit.. -Si e kaloni kohėn e lirė? -Ku jetoj ka njėmijė varjacione nė cdo stinė. Mua mė pėlqen shumė deti dhe tani nė verė kaloj shumė orė pran tij. Koha e lirė ėshtė gjithmon e ngjeshur jo duke komunikuar me gjithė botėn nė internet.. Mė pėlqejnė shumė udhėtimet. Dua ti prek e ti shikoj nga afėr ato qė kam lexuar nepėr libra dhe pothuaj ja kam arritur qėllimit duke i shėtitur kėto vende. Evropėn e kam "prekur " tė gjithė, Tani do filloj nga vendet aziatike.. ku dhe pėr Kinėn kam lexuar shumė dhe udhėtimin e parė nė kėtė vend do e bėj nė Shangai nė muajin shtator -A e ndjeni racizmin nė vendin ku punoni dhe jetoni? E spjegova dhe mė lartė nė fillim ... Tani jo! Bile jam antare e Kėshillit tė emigracionit ne Komunėn e Triestes, ku jetoj Besoj cdo emigrant shqiptarė po se po , por edhe tė tjerėt e kanė kaluar kėtė fazė sepse me sjelljen dhe punėn e tyre gėzojnė simpatin dhe barazimin me vendasit. -Cili ėshtė mendimi juaj pėr politikėn shqiptare dhe cfarė i nevoitet kėsaj politike? E kam keshillė nga familjaret e mij qė mos ti afrohem "politikės " e jo tė merrem me tė. Kėshtu qė rezervohem ne mendim apo pergjigje pėr kėtė pyetje. Pėr mua politika duhet tė jetė arti pėr tė gjetur tė mundurėn, tė mirėn nė interes tė popullit. Kush bėn kėtė ka bėrė politikė. Nuk e di cila parti shqiptare ka qene apo ėshtė afėr mendimit tim. Politika shqiptare pėr vetė faktin se ka probleme tė shumta nė atdhe, drita, ujė, kontrabandė, falsifikime, ėshtė duke ecur ende nė trarin e ekuilibrit. Kaq. -Cfarė pėlqeni dhe cfarė urreni mė shumė tek njė njeri? Pelqej njeriun e qeshur, tė sinqertė, komunikues , transparent dhe bamirės. Urrej hipokritin dhe njeriun fallso. Nje njeri pa karakter ėshtė si njė ushtar pa armė, si njė udhėtar pa para. . -Sa kohė i kushtoni lukut? -Jo shumė, se nuk e kam shumė tė nevojshėm. -Ushqimi i preferuar ? Skam preferenca. Nuk jam nazemadhe. Ha cdo gjė, po mė shumė me pelqen ushqimi ballkanit. Byreku jone dhe flija(Kosove) "Pace" e Medvegjeves(kosova lindore) Tava me peshk Koran e Strugės, grosha si e gatuajn nė Ulqin dhe imam bajllajdia si e kam ngrėnė te njė familje Came nė Greqi . Por dhe Flija ėshtė njė byrek me petė dhe vetėm me petė dhe gjalp -maze qė e bėjnė kosovarėt nė sac _ -Cdo tė bėnit nqs do tė ishit e pasur ? -Kėtė e kam thėnė me kohė nė njė diskutim tė lirė qė kemi bėrė vite me pare, nė njė nga aktivitetet e bashkimit tė shoqatave Shqiptare-arbėreshe qe ne se do me binte ndonjehere llotaria, apo do bėhesha e pasur. njė pjesė do ja ndaja katėr fėmijve tė mij sa pėr tė filluar ndonjė aktivitet ketej nga jemi dhe sipas afetesive tyre, le te ecnin vet ne jete.. , Njė pjesė tjetėr do ja jepja shtėpisė sė fėmijeve nė Shqipėri si dhe asaj tė pleqve Kusurin aq pak sa do mė ngelnin do bėja njė shėtitje me krocere nėpėr botė larg halleve tė pėrditeshme dhe stresit.. Kėtė qė po ju a them ju , ja kam thėnė dhe femijeve te mij , miqve dhe njerzve tė afėrm dhe mund tju them se e kam aplikuar brenda varfėrisė time. Psh kur u botua pėr herė tė parė libri La liberta , familja ime lekėt qė mblodhi nga shitja e atij libri ja dha njė shtėpije femijėsh ku unė kam kėtu edhe letrėn qė mė kanė dėrguar kujdestaret e saj Po kėshtu lekėt qė u mblodhėn nga libri i dyte Jetoj ringjalljen , ju dhanė shtėpisė pleqeve nė Kavajė si dhe njė pjesė gjimnazit Ismail Qemali nė Tiranė ku nė letrėn e falėnderimit drejtori i shkolles dhe mesuesit e saj , mė thanė si mua dhe miqve Italjan (mėsues tė njė shkolle ketu ) se ato lek i shfrytezuan pėr tė bler xhama dhe pėr nevoja tė tjera.. Edhe njė herė tjetėr nė vietet e para tė emigracionit kur sapo na kishte zėnė "dhėmbi buke" me vjen njė letėr nga katundi JUB-SUKTH, ku unė kisha kaluar njė pjesė tė jetės dhe vajza ime ishte rritur me letėr shkruesen Ajo mė lutet ta ndihmoj me dicka se ishin shumė tė varfėr Nuk pati kėnaqesi mė tė madhe pėr mua. Kur Detja mė shkruan pas njė kohe se Lopa qė bleu me ato qė i kisha dėrguar unė, kishte bėrė vic , nuk i mungonte qumeshti , djathi gjiza e cdo gjė. E kam shoqėruar me lotė letrėn e saj qė e kam akoma sė bashku me shumė letra tė tjera nga ajo apo njerėz tė ndryshėm , ku midis urimeve dhe fjalėve tė tjera me thot.. me puqe me shoqet se tani dal e veshme kom dhe televizor qe shof gjithe boten..Kete kenaqesi ka ndjer dhe miku i popullit shqiptar me pasaporte shqiptare nobelisti qe e ka vizituar per here te pare shqiperine ne vitin 1991 e tre here teė tjera me vone maestro Masrur Imani Kur ishte ne shqiperi, ai kerkoi nga pushtetaret ta shoqeronin ne fshatin Jub Sukth per te takuar Deten dhe shume fshatar te tjer qe gjat asaj kohe i kisha bere miq i kisha ndihmuar dhe ata Jo vetem ai po dhe ata qeveritar qe e shoqeruan ngelen te kenaqur kur pane shumicen e shtepive te ketij fshati me televizora, mobilje dhe femijte e veshur Masruri dhe sot ne ambjente te ndryshme intelektualesh apo ne universitet ku jep mesim, u flet per bujarinė dhe mikpritjen shqiptare dhe historinė si "Vitorja mori shembull nga martin Iden qė i thoshte tė motrės kur tė bėhem i pasur doi tė ble njė lopė dhe Vitorja ja bleu lopėn Detes tė cilės i regulloi jo vetėm ekonominė po nė atė ditė qė e vizitova unė pervec gjėrave tė mira nga produktet e qumshtit qė na solli, mė ka ngelur nė gojė akoma shija e dhallit qė mė kujtonte vendin e lindjes time Teheranin. Kėto i tregon me tė qeshur dhe pėr tė mė ngacmuar pak po nė tė vėtetė ai dhe sot interesohet vazhdimishte pėr familjet e tyre aq mė teper sė ne vitet e mė voneshme tre djem nga ky fshat, i rregulloi ne punė ku sot janė tė sistemuar me familje ketej.. -A do tė ktheheni nė atdhe dhe a tė merr malli pėr tė ? -Kjo ėshtė pyetje qė ja bėn cdo emigrant i larguar vetes dhe tek tė gjithė ėshtė po kjo pergjigje qe do merrni nga unė. Deshira ėshtė shumė e madhe Malli bėhet pėrhere e mė i madh aq sa kthehet nė dhimbje dhe tė mbush shpirtin me rėkera lotėsh , po vendet ku jemi na janė bėrė si atdheu i dytė. Fėmijėt u rriten dhe u integruan me kulturėn dhe zakonet e kėtushme Nga brezi im dhe po tė duan tė kthehen nuk tė kthehen mė fėmijte qe\ janė stabilizuar kėtej.Kėshtu qė ne "ngelėm nė cdo periudhė si aty dhe kėtej "brezi i sakrificės" Nuk ma thot goja se rrugėn e fundit e doja ta bėja nė vendin ku mė ra koka , po me cduket ajo rrugė pa kthim pėr tė gjithė moshataret e mij qė janė kėtej, do bėhet kėtej nga jemi.. dhe vetėm ta mendosh ėshtė njė ulėrim!! Ja, u kthyem rrihet dot pa fėmijtė si qyqėr nė vendin tėnd ? Le qė sna njeh mė njeri atje.. Atje jemi si tė huaj nė vendin tonė, ashtu si jemi dhe ketej.. tė huaj.ne vend te huaj dhe ironia ėshtė se:
E huaj nė mes tė huajve Cdo ditė ngre njė urė E huaj mes tė mijve Nė njerin breg ata Nė tjetrin unė.. -Cėshtė poezia pėr ty.. -Poezia pėr mua ėshtė mbreti i shpirtit!Poezija ėshtė njė lot kristali dhimbjeje, lot i trubullt i njė shpirti tė dėrmuar, njė buzeqeshje magjike, ėshtė njė fije bari mbuluar nga bryma e mėngjesit , ėshtė erė e marosur , ėshtė dashuri lozonjare , ėshtė e puthur dlirėsie ėshtė gjithshka.. Poezia kėrkon celsin e ndėrhyrjes pėr t'u fundosur nė vetmin ose vrapin e cmendur njerėzor drejt sė ardhmes. Poezia ėshtė magji e ditės , ėshtė ylli polar i natės Tė ngre nė kėmbė pėrpara tmerrit dhe nganjėherė tė largon me vrap prej vet jetės.. - Dicka pėr lexuesit e Emigrantit -Do ta mbyll mė njė thėnie tė Gėtes O zė i ėmbėl! Sa mirė tingėllon gjuha amtare nė vend tė huaj.
albert zholi tiranė
Vęlg selv hvordan du vil kommunikere - skrift, tale, video eller billeder: På MSN Messenger kan du det hele
Australi, 94-vjeēarja i jep fund studimeve me diplomėn e masterit
( 04/08/07)
KANBERA - Njė australiane ka arritur tė pėrfundojė shkėlqyer studimet duke marrė edhe diplomėn e masterit nė moshėn 94-vjeēare. E sapodiplomuara nė Shkencat Mjekėsore nė Universitetin Adelaide tė Australisė, Phyllis Turner, nisi studimet pasuniversitare nė moshėn 90-vjeēare dhe e mori diplomėn kėtė javė. Jam e lumtur qė mora diplomėn pas disa vitesh studime, por mė vjen keq qė nuk mund tė lėviz shumė pėr tė dhėnė kontributin tim nė fushėn e Shkencave Mjekėsore, - tha Turner, e cila lėviz me anė tė njė karrigeje me rrota pėr shkak tė moshės sė thyer. Supervizori i studimeve tė saj, Maciej Henneberg tha se kishte mbetur i habitur nga energjia dhe pėrkushtimi i madh i zonjės Turner. Nga ana mendore ajo ishte si ēdo student tjetėr. Entuziazmi i saj ishte i njėjtė me atė tė njė studenti 25-vjeēar, - tha ai. Turner e kishte lėnė shkollėn nė moshėn 14-vjeēare pėr tė ndihmuar familjen, pas vdekjes sė tė atit. Ajo iu rikthye studimeve pothuajse 60 vjet mė vonė, duke u regjistruar nė Universitetin e Adelaides pėr tė studiuar Antropologji nė moshėn 70-vjeēare. Pas 20 vitesh, ajo vendosi tė pėrfundonte edhe studimet pasuniversitare, duke marrė edhe diplomėn e masterit. Kjo do tė hyjė patjetėr nė librin e rekordeve Gines, - thotė supervizori i saj.
Ta' på udsalg året rundt på MSN Shopping hvor du altid finder de bedste priser
TIRANE - NEW YORK : Jo vetem nje here historia njerezore e popujve njeh shembuj te dhimbshem, kur e ardhmja e kombeve, ose e shteteve ne te cilat historia i ndau ose i grupoi ata, eshte deformuar brutalisht deri ne ate pike sa qe jo rrallehere pasoja eshte shfaqur ne ekstremin me te dhunshem, ate te asgjesimit te plote te saj. Dhe, ndonese popujt kane vazhduar te ekzistojne (pasi te pakten sot, nuk eshte me aq e thjeshte te zhdukesh etnikisht nje popull te tere), personaliteti i tyre historik ka pesuar plage aq te thella, sa qe as sherimi i mepastajme i tyre nuk ka mundur te zevendesoje humbjet e gjakut te rrjedhur, i cili ne rastin konkret, larg figurave metaforike, nuk eshte as me shume dhe as me pak, perveē nderit dhe dinjitetit te tij kolektiv. Ne kete kontekst, as shqiptaret nuk ka pse te bejne perjashtim.
Tek e fundit, jemi nje popull si gjithe te tjeret nen kete diell, me te mirat dhe te keqijat tona, me fatin e hidhur ose te bardhe, gjithashtu njesoj si gjithe te tjeret, me heronjte dhe tradhtaret tane, me te ndershmit, por edhe me te pandershmit tane, te cilet duam apo nuk duam ne, kane lindur, jane rritur, kane vdekur, por edhe jane kalbezuar mes nesh, duke na lene pas, jo pak epidemi, nje pjese e te cilave do te vazhdoje te na molepse per shume kohe. Eshte pikerisht ekzistenca e ketyre te fundit, ajo qe na imponon, fundja, ashtu si ēdo populli tjeter ne bote, shkruarjen dhe rishkruarjen e historise, rikonsiderimin e herepashershem te saj duke iu pershtatur para se gjithash fakteve dhe zbulimeve te reja, por qe mbi gjithēka tjeter na imponon ruajtjen te paprekur te te vertetave te medha (jo thjesht, te lidhur me debate dhe sterdebate qesharake per data dhe emra lufterash, apo individesh), pa i lene, veē te tjerash qe keto te verteta, te cilat te bardha ose te zeza qofshin perbejne perlat reale te zinxhirit tone historik, te behen objekt provash krijuese te stazhiereve ose debutanteve gjysme te deshtuar ne artin e shkrimit historik.
Per me teper, kur keta individe, pa ndonje personalitet te spikatur letrar dhe krijues ne domenin perkates, pasuksesin e merituar ne vendin e tyre, perpiqen ta kthejne ne sukses te pamerituar ne vendet e sapodale nga regjimet diktatoriale komuniste, duke pasur ne kete perpjekje, sa makiavelike, aq edhe donkishoteske, nje pjese te shtypit te vendeve ne fjale. Ne raste te tilla, demi i shkaktuar eshte shume here me i madh se sa nje shtremberim momental i historise, sepse nese ky i fundit vjen nje dite qe edhe mund te riparohet (qofte edhe nepermjet replikave te specializuara te historianeve vendas apo edhe gazetareve te qyteteruar), ksenomania e mbjelle ne trurin e publikut te gjere lexues, duke i krijuar atij idene se ēdo gje qe serviret nga nje pene e huaj per jeten dhe historine tone duhet te jete e vertete, edhe kur vete "e verteta" e shprehur prej saj eshte shume larg formes me banale te ekzistences.
"E kane thene te huajt"
Shume kohe me pare, ne ditet e para te demokracise ne Shqiperi, nje nga kanalet radiofonike qe emetonte ne gjuhen shqipe dha gabimisht nje lajm per nje termet qe paskesh rene ne jug te Shqiperise dhe qe paskesh shkaktuar jo pak deme. Rasti e solli qe ato dite te isha me sherbim ne qytetin ne fjale dhe kur u ktheva miqte ne Tirane me kerkuan te dinin per ēfare kishte ndodhur dhe se a kishte pasur vertete aq shume deme sa ishte raportuar ne radio. I habitur per ēfare po degjoja u thashe se asnje termet nuk kishte rene dhe, per pasoje, asnje dem nuk kishte pasur. Atehere ata disi edhe te zemeruar, duke menduar se po neglizhoja, me thane se nuk kishte se si te mos ishte e vertete, pasi e kishin degjuar me veshet e tyre ne radio. Kembengulja ime e bazuar ne faktin se kisha qene vete ne "vendngjarje", nuk mund te ishte nje argument per ta perderisa gjithmone kishin ende ne veshe jehonen e lajmit te dhene ne radion ne fjale.
Derisa erdhi nje moment qe "nderin'" tim, per te mos u quajtur "genjeshtar", "snob", apo ndoshta edhe "i hutuar" e shpetoi, jo kembengulja ime, por perseri radioja ne fjale, e cila te nesermen duke kerkuar ndjese e pergenjeshtroi lajmin e dhene. Atehere edhe fjalet e mia u besuan(!) Eshte thjesht nje detaj i shkeputur nga nje pervoje thjesht individuale, por qe ne fund te fundit, shumekush nga ne mund ta pasuroje me fakte te tjera dhe pervoja personale, te cilat gjate gjithe kesaj kohe kane zene vend ne jeten tone, duke na kthyer ne servile te tille ndaj informacionit qe vjen nga jashte, deri ne ate pike, sa qe edhe ngjarjet qe kemi jetuar vete dhe qe shpeshhere duke qene te hidhura i kemi ndjere dhimbshem ne kurrizin tone, jemi te prirur t'i besojme me shume kur na jepen ne gjuhe te huaj (natyrisht te perkthyer me zell dhe si "zbulime" te rralla, duke u paraqitur me shkallen maksimale te ekzaltimit, ne shtypin shqiptar), ndonese shpesh here edhe te deformuara.
Dhe, duke qene se, "bashkefajtori" kryesor ne kete servilizem te peshtire ndaj ēdo rrefimi qe nuk behet ne shqip dhe nga shqiptare deshmitare ne rrjedhat dhe epokat perkatese (Vini re! Behet fjale, jo me per nje ngjarje te shkeputur, siē mund te jete nje termet apo nje vrasje, e cila edhe mund te ngaterrohet si pasoje e deshmive te dhena ose edhe nivelit profesional te korrespondentit perkates, por per epoka te tera historike, faktet e te cilave kane luajtur dhe luajne rol ne vete rrjedhat e ekzistences se nje kombi te tere) duket qarte se eshte bere nje pjese e shtypit shqiptar, tani na ndodh qe shpesh debatet per ēfare shohim, ndjejme, vuajme ose perjetojme vete ne shqiptaret ne vendin tone, te mos i mbeshtesim me ne pervojen tone te perditshme personale, por ne ēfare kane thene dhe kane shkruar te huajt per ne. Dhe si pasoje e kesaj vjen qe per te pohuar ose jo, per shembull qe ka apo jo korrupsion, te perdorim si reference deklarimet ose artikujt ne gjuhe te huaj per rastin konkret dhe jo praktiken me te cilen ndeshemi per dite ne zyrat e administrates sone; po keshtu edhe per nivelin e sigurise, mireqenies ose varferise, progresit ose ngecjes ne vend, ecurise se reformave ose bllokimit te tyre dhe keshtu me radhe.
Shtremberime skandaloze te historise
Te gjitha keto mu kujtuan teksa lexoja para disa ditesh nje artikull te gjate, te perkthyer ne nje nga te perditshmet me prestigjioze ne vend, per nje liber te botuar diku ne perendim per ish-diktatoret e vendeve komuniste, midis te cileve pa dyshim qe nuk kishte si te mungonte edhe familja Hoxha. Te linte shije te hidhur fakti se, nje rrefim me te vertete i nivelit amator, pa kurrfare vlere, qofte letrare, ashtu edhe historike ishte paraqitur si nje "scoop", si nje zbulim sensacional dhe gati-gati sa nuk thuhej se materiali ne fjale duhej lexuar me ēdo kusht qe shqiptaret te kishin mundesine te mesonin se... ēfare u kishte ndodhur vetem disa vjet me pare, madje, duke pare gjera qe ata nuk i paskan ditur se paskan qene prezent ne jeten e tyre. Nuk po i hyjme analizes se qellimit te autorit per sjelljen ne jete te nje rrefimi te tille. Pasi, siē na eshte bere e ditur nga vete te huajt (ja qe edhe ne, te molepsur nga klima e pergjithshme nuk i shpetojme referimit te tyre) ka shume pena qe duke mos gjetur dot suksesin e deshiruar ne vendin e tyre rendin te vetesensacionalizohen duke qemtuar tema ne vendet e "Botes se trete".
Ajo qe nuk mund te mos te te irritoje eshte se rrefime te tilla kryekeput te deformuara po qarkullojne ne driten e diellit duke krijuar klishe te rreme per gjykimin e historise se Shqiperise, duke goditur para se gjithash vete shqiptaret dhe reputacionin e tyre neper bote, i cili edhe pa keto shkarravitje diletanteske eshte demtuar jo pak tashme. Dhe, me shume akoma te irriton fakti se keto lajthitje delirante perhapen ne opinionin shqiptar nga vete shtypi yne, madje duke u paraqitur edhe si zbulime te rralla dhe me vlera. Mund t'i linim menjane per shembull shtremberime te tilla si "pjesemarrja e Enver Hoxhes ne inaugurimin e Muzeut te tij (Piramides), me fytyre te lodhur dhe te merzitur", e cituar ne dokumentin ne fjale, kur nga te gjithe shqiptaret dihet mire se kur ndodhi ngjarja ne fjale, Enver Hoxha kishte disa vjet qe kalbej nen dhe. Fundja edhe ngjarjen me te fresket, ate te piramidave financiare, njera prej te cilave, sipas shkrimtari "drejtohej nga nje ish-gjeneral", kur dihet mire se i vetmi ish-ushtarak ne listen e ish-boseve te fajdeve, Vehbi Alimuēaj kishte qene vetem nenoficer, madje edhe ai ne kohen kur ushtria shqiptare nuk kishte grada.
Edhe nese ne kunderargument te kesaj kritike, shkrimtari ose perkthyesit dhe botuesit e tij do te referonin titullin e "gjeneralit" akorduar te ndjerit Rrapush Xhaferri, duhet te dine se kjo ishte thjesht nje nofke, gjysme-servile, gjysme-tallese qe i ishte ngjitur te siperpermendurit nga bashkeqytetaret e tij lushnjare, te cilet e dinin shume mire se ai vete nuk kishte pasur kurre me ushtrine me shume lidhje se sa oborri 9-ditor qe ishte i detyrueshem per te gjithe shtetasit e Republikes se kohes se komunizmit. As me shume dhe as me pak, te tilla lajthitje tregojne se autori i librit ne fjale, nuk ka studiuar seriozisht as Shqiperine dhe as fenomenet qe e shkunden per vdekje ate, por ka nxituar te jape nje botim aspak serioz, i cili veē fitimeve financiare te realizuara nga shitja (eventualisht, ish-Perandoria komuniste dhe bemat e diktatoreve te saj vazhdojne ende te jene teper terheqese per lexuesit perendimore) dhe nje fare suksesi momental ne raport me emrin e tij, nuk sjell asgje te mire ne fondin letrar apo historik. Ne fund te fundit, do t'i falnim te gjitha keto lajthitje edhe nese nuk do te kishim te benim me nje botim te tipit letrar, por historik, megjithese per kete te fundit, gafa te tilla nuk jane te pranueshme edhe sikur t'i perkasin kontingjentit te hollesirave. Por nuk mund te falnim pohimin me skandaloz qe e lexuam gjithashtu ne shqip, ne faqet e gazetes ne fjale, ne lidhje me menyren e raportimit dhe funksionimit te Sigurimit te Shtetit dhe rrugeve, nepermjet te cilave ai mblidhte informacionin per shtetasit e tij...
I gjithe populli "spiun"
Pa qene nevoja te citojme fjale per fjale, ne kontekst thuhej pak a shume se Sigurimi nuk kishte nevoje te kerkonte fakte dhe dokumente per denimin e shtetasve te tij, pasi vete keta te fundit denonconin njeri-tjetrin. Do te besohej pjeserisht nje gje e tille, natyrisht nga ata qe e kane jetuar ne nje moshe sadopak te pergjegjshme periudhen ne fjale, sikur te mos shtohej nje shpifje, sa e ulet aq edhe poshteruese per te gjithe shqiptaret. Sipas se ciles, ēdo familje shqiptare paska qene e detyruar qe ne ēdo fundviti te hartonte nje raport biografik per vete dhe per ambientin qe e rrethonte, duke perfshire ketu edhe komshinjte, pra, duke i raportuar ata. Me sa kuptojme, kjo sipas autorit, i cili me sa duket mund te kete qene ne Shqiperi, e shumta vetem si ndonje "turist kalimtar", paska qene e shkruar ne ligj dhe, madje qenka aplikuar vazhdimisht nga ēdo familje. Pavertetesia e nje pohimi te tille skandaloz mund te konfirmohet edhe nga vete familjaret e botuesve dhe drejtuesve te gazetes ne fjale (vetem nese per arsye te ndryshme, ndonje prej tyre mund te kete hartuar raporte te tilla ne fund te ēdo viti per komshinjte), pa llogaritur ketu masen e gjere te shqiptareve, pjesa me e madhe e te cileve nuk e ka pasur per detyre nje raport te tille.
Prandaj edhe nuk ia vlen te zgjatesh ne debatimin qe normalisht duhet te provokoje duke sjelle fakte dhe skema, pergenjeshtrimi i ketij devijimi pa vlere. Ajo qe te irriton eshte se, nese thellohesh ca me shume ne analizen e nje fakti te tille eshte se, edhe ne mos qofte me shume (ne rastin me te mire) se sa nje budallallek i shumefishte dhe naiv, dalja e tij ne drite te diellit, jo vetem qe eshte nxitur nga spiunet e dikurshem te Sigurimit te Shtetit (dosjexhinjte, siē i quajme sot), por edhe u sherben krejt atyre vete. Sepse, tashme, konteksti eshte i qarte: Shqiptaret e denuar dhe te trembur per te mos u rebeluar, nuk kane qene viktima te spiunlleqeve te bashkepunetoreve te Sigurimit te Shtetit, por te njeri-tjetrit. Madje, mund edhe te shkonim shume me tej, pse jo edhe duke deklaruar se vete "spiunet" nuk paskan ekzistuar, por jane pjelle e fantazise politike te paskomunizmit. Denoncimet qenkan bere (ndonese akuza duket sikur zbutet ne kete rast kur thuhet se paskemi qene te detyruar me ligj qe ta bejme!!!) nga ēdo familje per ēdo familje.
Dhe duke evokuar stilin e shkrimeve dhe propagandes se kohes mund te thuhet: "I gjithe populli spiun". Keshtu, vete spiunet shpetojne, te pakten duke e ndare turpin qe rendon mbi ta, ne disa qindra mijera pjese. Sepse tani, pershtypja e pare qe le tek lexuesi perendimor nje liber i tille eshte se jemi vetem nje popull pa karakter, te gjithe spiune te njeri-tjetrit, te gjithe servile dhe ushqyes te komunizmit, te gjithe te gatshem per te denoncuar, madje vullnetarisht, fqinjin tone, te afermin dhe kedo. Nuk mund te mohohet se karakteri yne njerezor mori goditje te renda ne epoken ne fjale, duke perēudnuar shume ane pozitive dhe vlera universale te moralit njerezor. Por te hedhesh pleh mbi nje popull te tere, duke mohuar ekzistencen e bashkepunetoreve te Sigurimit dhe dosjeve per ta, kuptohet se kujt i intereson ta beje nje gje te tille dhe se ēfare sherbimi i ben nje gje e tille atyre qe edhe pse me dosje, edhe pse imorale dhe kriminele, edhe pse denoncues te rendomte, por qe ne fund te fundit kane ēuar ne burgje, deri edhe ne pushkatim njerez dhe kane shkaterruar ne menyre te pariparueshme fate te tera brezash njerezore, ulen sot ne karriget e larta te shtetit, duke arritur madje qe pa u skuqur te predikojne demokracine dhe tolerancen si vlere e saj, deri edhe ne Kuvendin e Shqiperise.
Heshtja qe na ēon tek asgjesimi
Nuk mund te ndalim dot plotesisht qe mjerane te tille si autori ne fjale te botojne paēavure si ajo per te cilen po flasim. Por te pakten mund te reagojme. Dhe jo vetem duke mos i botuar gjera te tilla, thellesisht antishqiptare, ne shtypin tone, por edhe me forma te tjera me aktive, ekzistenca dhe aplikimi i te cilave mund te gjendet jo me shume veshtiresi. Mendoni per shembull se si do te reagonte nje vend perendimor nese duke botuar biografine e nje personaliteti te tij, qofte ky edhe ish-diktator te servirnim edhe deformime te tille, te cilat mbi te gjitha me pavertetesine e tyre, jo vetem qe deformojne te vertetat historike, duke perbaltur nje popull te tere, por edhe mbrojne, duke justifikuar kriminelet-vrases me deponimet e tyre si bashkepunetore te armes se krimit, Sigurimit te Shtetit. Me e pakta, do te ishte reagimi publik, kolektiv ose zyrtar dhe diskreditimi profesional i vete librit dhe autorit te tij. Kurse ne, jo vetem qe nuk e bejme nje gje te tille, teper minimale ne thelb, por i shkojme zullumit me tej, duke i botuar vete belbezime te tilla mjerane dhe per me keq akoma, duke i servirur ato si "zbulime te rralla per racen tone".
Tani te pakten perpara brezave qe vijne, femijeve tane nuk kemi se si te mbrohemi, pasi "lajmin per termetin" e kane dhene te huajt dhe sado te justifikohemi duke thene se e kemi jetuar vete ate kohe, e shumta qe do te bejme do te provokojme dyshimin se gjithēka paska qene e vertete dhe nga turpi po mundohemi ta fshehim. Dhe kjo ndodh sot, kur nuk kane kaluar as 20 vjet nga shembja e atij sistemi dhe kur spiunet jane ende gjalle, siē jemi gjalle edhe ne viktimat e tyre. Mendo se ē'mund te ndodhe pas 50 apo 100 vjetesh kur gjalle do te jene vetem libra te tille dhe koleksionet e gazetave qe na i kane sjelle ne shqip. Ndoshta pasardhesve tane do t'u vije turp per ne dhe kur kjo ndodh kolektivisht do te thote fillimi i shuarjes se nje kombi, identitetit dhe dinjitetit te tij. Sepse keshtu eshte kur spiunet fillojne te shkruajne historine dhe dosjet per ta rrine ende ne gjume. Dhe kjo ben qe paradoksalisht, kjo kategori gjirizesh, ne epoken e demokracise te ndjehet me e nderuar dhe me e vleresuar se sa ne ate te diktatures. Sepse, nese kjo e fundit, per hir te se vertetes duhet pohuar se i trajtonte me perēmim siē trajtohet ēdo sherbetor amoral, demokracia, ndoshta edhe per te zezen e vet i ka veshur me harrese, disa here me nder, pse jo edhe me imunitet.
Shenim: Shkrimi eshte huazuar nga nje e perditeshme e Tiranes, ndersa ilustrimi me foto jo
(Pėrkitazi me librin e Miradije Ramiqit Suflet īnflacćrat / Shpirt i pėrflakur, botim i Bashkėsisė Kulturore tė Shqiptarėve tė Rumanisė, Bukuresht, 2007)
Mihai Antonesku*
Fjalėt janė njė ujvarė ngjyrash qė derdhenmbi lėndinat e Shqipėrisė sė ngarkuar me mrekulli. Atje, ndėrmjet bjeshkėve krenare dhe lumenjve me ujė tė gjallė pėr ata qė dashurojnė totalisht dhė definitivisht, atje janė fjalėt e poeteshės Miradije Ramiqi,piktore dhe ėndėrrimtare horizontesh tė mbėshtetura mbi zemėr dhe shuplakė, si mbi njė lutje qėllimisht tė vonuar, pėr ta pritur Lart Madhėrinė e Tij: Fjalėn.
Nga Sali Bashota i madh dhe Ibrahim Kadriu i shkėlqyer, fjalėt e Miradijes janė shprehje ngashnjyese qė na vijnė nga mjellmat e Dardanisė. Falė pėrkthimeve me pėrkushtim tė sinqertė tė Baki Ymerit, edhe ky i kapluar nga frymėzimet qiellore, mbeta me fytyrėn e drejtuar nė drejtim tė djepit tė Jugut Shqiptar, duke e pėrgjuar mrekullinė e librave fėshfėritėse, qė mė mbushin edhe mua me energji hyjnore. Kėshtu, pata fatin edhe unė, qė nė ēastet e njė muzgu tė bekuar bukureshtar, tė dėgjoj britmėn e Teutės, mbretėreshė, dashuri dhe fat i ilirėve tė dikurshėm, britmė simpatike qė arrin deri nė kryeqendėr tė Rumanisė, pėrmes vargjeve tė pashoqe tė poeteshės Miradije Ramiqi:
"Prej nga nė kėtė dhomė tė bardhė / Barikadė nga thonjtė e maces / Nė atelje fillon tė bie shi / Gjaku fqiu im i parė mė zgjon / Nga gjumi dimėror i lėkurės sė regjur / Tė vazhdoj udhėtimin nėpėr peisazh / Qė mė ka mbetur pas aq shekujsh / Vizatim i pambaruar nė pėlhurė tė zezė / Tė zdesh kėmishėn e natės / Heshtjen ta kthej nė njė vaj dylli /Tė dalė nga muret qė mė murosin" (Ta zdesh kėmishėn e natės).
Porsi njė ėndėrr qė refuzon tė fshihet nga peisazhi i dritės sė ditės sė dytė, janė vargjet e kėsaj vashe leshverdhė. Njė vijė e penelit duke kaluar mendimtare pėrmbi bardhėsinė e pėlhurės, duke lėnė pėr pasojė njė shenjė respekti dhe pavdeksie: Hajneshė e shtatit tim tė mėkatshėm / Ik prej meje derisa do tė tė zė / Atelieu pėrballė meje shtrihet gjerė e gjatė / Arkivolii I shndėrruar nė njė hije / Nė dorė e ke penelin tim tė lėnė / Duke mė pėrzjerė nė njė peisazh tė verdhė / Nė paradė vizatoj krejt stinėt / Njeri pa emėr dhe shenja / Arkivol I shtrirė nė njė hije / Peneli im mė vizaton nė murin e bardhė (Studio).
Ikja nga ligjet e huaja,heshtja e vetvetes deri nė bashkimin e heshtjeve tė mahnitura, tė mbėrthyera ndėrmjet ngjyrės dhe fshehtėsisėsė fjalės ende tė pashprehur, ja se ēka na transmeton Miradije Ramiqi nė vėllimin Shpirt I pėrflakur, vėllim i pėrkthyer me mjeshtri nė gjuhėn rumune nga poeti Baki Ymeri, dhe i botuar nėn pėrkujdesjen e Bashkėsisė Kulturore tė Shqiptarėve tė Rumanisė. Fuqia e shpirtit sė pari, ajo flakė e brendshme qė shpėrthen nė botėn e jashtme me pavdekėsinė e saj e me ēdo gjė, duken si nė njė tabllo-ikonė: Njė mbrėmje e heshtur nė pasqyrė / Ca puthje ti fala Orfe / Dhe gjithēka ndodhi mė vonė / Nė dritare tė pritjes / Rrinte varur kėmishė e bardhė // Ngjyrat e harresės tI fala / Tė shkrira nė njė pikturė tė ēmendur / Derisa nė dritare shfaqej pikėllimi / Bie shi deri nė dhembje / Portreti yt zgjohej nga ėndėrrimi / E pėrqafonte fytyrėn nė pasqyrė / / Me duart tona pėrthekuam bardhėsinė (E bardha nė pasqyrė).
Mjė hymn i prurė pėr dashurinė dhe rezistencėn nė kohė, janė vargjet e Miradije Ramiqit, vargje mėndafshesh tė gėrshetuara pėr mė vonė dhe gjithmonė drita e dritave tė stėrlashta nga ngjyrat e paperėnduara ndonjėherė, dhe fjala shpėrthyese e vjershės. E vjershės me mahnitje tė thjeshtė e tė ēiltėr, e cila nuk ka nevojė pėr ligje, apo pėr kanune qė do tė na shpartallonin e rindėrtonin: Nesėr do tė vdes / Nėse thua ti / Me ritakimin e mėngjezit / Do ti marr kujtimet e jetės / Dhe me lajmet e fundit / Tė gazetės / Pėrshėndetjet e librave nė vitrinė / Do ti marr me dhembje nė shpirt / Nesėr vdekjen do ta marr me mua (Nesėr do tė vdes).
Padiskutueshėm, hija e shpirtit tė mbretėreshės sė famshme ilire Teuta, arrin deri nė veri tė Danubit pėrmes vargut tė mrekullueshėm tė Miradije Ramiqit, si njė shenjė qė tregon se asgjė nuk mbetet pa jehonė dhe pėrgjigje, atėherė kur vjen fjala pėr sakrifica dhe vlera: Me ngrohtėsi pėrthekoj / Nė mes duarve / Fytyrėn Tėnde Timen / Mbaj nė gisht lidhshmėrinė / Melodinė e kėngės sė pakėputur // Thashė / Dashuria i kėndoi vetmisė / Nė ditėt e gjata dhe netėt pa gjumė / Derisa nė heshtje mendimin nė mall / Puthjet thyhen nė dhembjen e bardhė // Thashė / Shtratit tim tė dhembjes / I mungon ngrohtėsia e trupit tėnd (Klithmė dashurie). O Zot, ēfarė parfumi tė ėndshėm nga goja e uritur e njė pranvere tė pėrjetshme valėvitet permbi barkat e Prishtinės! (Pėrktheu nga rumanishtja: A Voka.)
·Autori i kėtij reēensioni, Mihai Antonescu,ėshtė poet, eseist, romansier, dhe anėtar i Lidhjes sė Shkrimtarėve tė Rumanisė
Opret en personlig blog og del dine billeder på MSN Spaces
Gjuhėt e flakės antishqiptare, e kaplojnė tempullin e demokracisė
Shkruar nga: Mr.Bashkim ALIU
Muaji Korrik i kėtij viti, krahas temperaturave tė larta, nė Maqedoni do tė mbahet mend edhe pėr zjarret e shumta tė cilat dogjėn njė pjesė tė madhe tė maleve tė vendit.Nuk dihet saktė se si u shkaktuan zjarret, nga pakujdesia e qytetarėve, apo ishin tė kurdisura nga plėngprishės tė cilėt dėshirojnė tė bėjnė vetėm keq dhe kėnaqen kur shohin keq, profiterė tė pa shpirt, apo dėgjoheshin edhe dyshime se mos qeveria donė tė tėrheq fonde prej Unionit Evropian, dhe i konvenojnė rastet e kėtilla, edhe pse vrapon t'i gjejė nga ana tjetėr shkaktarėt e zjarreve.
Sidoqoftė, ne nuk jemi kėtu nė funksion tė organit hetues dhe nuk japim vlerėsim pėr atė se cila ėshtė
variante mė e vėrtetė.
Kur janė nė pyetje zjarret nė disa male, mė duhet tė potencoj dy gjėra:E para:Zjarret, megjithatė, arritėn tė lokalizohen dhe tė evitohet rreziku i tyre; E dyta:Shkaku i vėrtetė i zjarreve mbeti enigmė.
Krahas zjarreve nė male, Maqedoninė e kaploi edhe njė zjarr tjetėr, gjegjėsisht krahas zjarreve dhe vapės qė mbretėroi nė natyrė, tempulli i demokracisė-Parlamenti u mbulua nga zjarri i nacionalizmit maqedonas tė pėrfaqėsuar nga premieri Gruevski dhe vapa e madhe e marrėdhėnieve ndėrnacionale nėn dirigjimin e vojvodės Gruevski.
Mirėpo, pėr dallim prej zjarreve nė male, zjarri nė Parlamentin e Maqedonisė, ka dy veēori tjera:E para:Dihet kush e kalli zjarrin nė Parlament; E dyta:Zjarri jo vetėm qė nuk ėshtė lokalizuar, por edhe ma tepėr shkon duke u shtuar dhe marrė pėrmasa alarmante.
Gjuhėt e zjarrit tė nacionalistėve sllavo-maqedonas, vazhdimisht i pėrpijnė pemėt e papjekura sa
duhet tė demokracisė nė Parlamentin e Maqedonisė, por nė paraqitjen e tij, kah fundi i Korrikut, nė njė séance tė jashtėzakonshme nė Parlamentin e Maqedonisė pėr marrėveshjen qė kryeministri ka bėrė me liderin e BDI-sė Ali Ahmeti, pėr disa ēėshtje me rėndėsi pėr tė drejtat e shqiptarėve, kryeministri i Maqedonisė Nikolla Gruevski iu kthye vokabullarit politik tė viteve tė nėntėdhjeta, kur vojvodat e partisė sė tij VMRO- DPMNE kėrkonin dhoma gazi pėr shqiptarėt dhe t'i priten kthetrat shqiponjės shqiptare.
Nė kėtė paraqitje, kryeministri i frustruar, sė pari nga mentaliteti i vjetėr anti shqiptar sllav, dhe sė dyti se i doli kopili nė mejdan, gjegjėsisht paska qenė i detyruar patjetėr tė bėjė marrėveshje me Ali Ahmetin pėr disa kėrkesa tė shqiptarėve, tė cilat ende nuk i kanė realizuar, edhe pse janė tė parapara nė marrėveshjen kornizė tė Ohrit me tė cilėn marrėveshje u ndal lufta e vitit 2001, e derdhi krejt naivitetin e tij
politik dhe mllefin anti shqiptar, duke u munduar qė tė tregojė se pėrsėri "gazda" nė kėtė vend janė maqedonasit, dhe se ai nuk do t'i bėn gabimet dhe lėshimet e deritashme qė u janė bėrė shqiptarėve.
Nė kėtė paraqitje, kryeministri me arrogancėn mė tė madhe tregoi se nuk e bėn mall asnjė, mė sė paku partnerin shqiptar tė koalicionit. Ai foli pėr demokraci dhe integrim nė NATO e UE, por sipas standardeve tė tija me rrėnjė nė malet Karpate prej ku edhe ėshtė dyndur fisi i Gruevskit pėr tė ardhur nė Ballkan, e jo sipas standardeve evropiane.
Pėr ta vėnė lexuesin nė dijeni pėr paraqitjen e kryeministrit maqedonas dhe ngjyrėn nacionaliste tė paraqitjes sė tij, do tė tė themi pėrmbledhtas se Nikolla Gruevski ishte bėrė pelin, sipas tij, pėr gjitha ato lėshime qė u qenkan bėrė shqiptarėve, dhe tash ky farė vojvode pa bėrė synet, paska ardhur tė ven rend dhe zakon nė tė ashtuquajturėn para disa vitesh "Oazė e
paqes".
Gruevski qenka betuar se asnjėherė nuk do tė lejojė qė gjuha shqipe tė bėhet gjuha e dytė zyrtare nė Maqedoni, por njė kėrkesė e kėtillė e partive shqiptare, sipas tij, mund tė jetė vetėm njė ėndėrr e partive politike shqiptare. Po ashtu, paska bėrė be se asnjėherė, derisa ėshtė ai i gjallė, nuk do tė lejojė qė tė barazohen ushtarėt e UĒK-sė dhe familjet e tyre, me ato tė policėve qė morrėn pjesė nė konfliktin e vitit 2001, tė cilėt ai dhe maqedonasit tjerė i quajnė "branitella"(mbrojtės).
Nga ana tjetėr, absurditeti tjetėr dhe arroganca naive shihet edhe nė deklaratėn e tij se legalizimi i Universitetit tė Tetovės ka qenė njė gabim i madh fatal qė e ka bėrė partia maqedonase qė atėbotė ka qenė nė pushtet, gjegjėsisht Lidhja Social-Demokrate.
Po ashtu, Gruevski edhe ndarjen territoriale tė vitit 2004 e cilėsoi si tradhti tė madhe qė i ėshtė bėrė popullit maqedonas, edhe pse me atė ndarje shqiptarėt nuk fituan
kushedi se ēka, nė veēanti nė kryeqytet-Shkup.
Sjella e kėtillė arrogante dhe vokabulari i skajshėm nacionalist albanofob i kryeministrit Gruevski, duhet shikuar edhe nė prizmin e politikės rajonale, gjegjėsisht zhvillimeve politike pėrkitazi me zgjidhjen e statusit tė Kosovės.
Para intervenimit tė NATO-s kundėr forcave serbe qė kishin pushtuar Kosovėn, politika maqedonase mvarrej kryekėput prej asaj serbe, gjegjėsisht nėpėrkėmbja e tė drejtave tė shqiptarėve bėhej falė pushtimit tė Kosovės nga serbėt, ashtu qė edhe kėta rrihnin gjoks me serbėt. Gjatė luftės sė UĒK-sė nė Kosovė, politika maqedonase pėsonte ndryshime nė raport me shqiptarėt mvarsisht se si vinin lajmet nga tereni, gjegjėsisht kishte pėrparim tė UĒK-sė, apo masakra, shfarosje etnike, varre masive e ofensivė barbare tė forcave serbe.
Pėr atė, edhe deklaratat dhe politika aktuale maqedonase, nuk duhet nxjerrė nga kėto korniza, sepse lėvizjet e
Rusisė pėrkitazi me statusin e Kosovės, i mashtrojnė sllavėt tjerė nė Ballkan dhe ua shtojnė apetitet e i bėjnė mė arrogantė, sepse ata nė asnjė mėnyrė nuk mund tė ndahen prej politikės sė vėllezėrve tė tyre sllav.
Sidoqoftė, pėrsėri faji kryesor mbetet te partitė politike shqiptare dhe liderėt e tyre tė cilėt assesi tė ulen e tė merren vesh bile pėr disa ēėshtje thelbėsore dhe me rėndėsi tė pa kontestueshme pėr popullin shqiptar. Mos uniteti i faktorit politik shqiptar hap rrugė dhe ofron komoditet tė mjaftueshėm pėr tjerėt, qė tė sillen me neglizhencė ndaj shqiptarėve. Pėr fat tė keq, partitė shqiptare para bėhen razi ta nxjerrin prej krize partnerin e koalicionit, se sa tė rreshtohen nė njė front pėr avancimin e ēėshtjes sonė.
Paraqitja e kryeministrit flet vetėm pėr njė mentalitet tė demoduar dhe arrogancė qė nuk pin ujė nė kėtė kohė. Por, ėshtė pėr tė ardhur keq ajo se pse partitė shqiptare nuk bien nė mend
e ta ndalin kėtė tė hutuar. Normalisht, bara bie apriori pėr partnerin e tij tė koalicionit, i cili e shpėtoi qė mos tė hyjė nė koalicion me partinė e dalė nga lufta, qė pėr ata ishte e pa akceptueshme. Ėshtė mėkat pėr shqiptarėt qė ta lejojnė pėr kolltuqet qeveritare, Gruevski ta mban rejtingun lartė nė mesin e maqedonėve duke i sharė shqiptarėt dhe duke bė be se mė nuk do tė bėjė lėshime e tolerime ndaj tyre.
Populli shqiptar nuk e meriton kėtė nėnēmim, qė njė ardhacak t'i shet mend se shumė lėshime qenkan bėrė ndaj tij, dhe tash ai me arrogancė dhe pa dert prej askujt tė deklarojė se do t'i ven pikė politikės sė lėshimeve ndaj shqiptarėve.
Po, ėshtė e vėrtetė se kur je nė pushtet mund qė shumė njerėzve tu t'ua fshish tatimin dhe t'i grisesh fletėpaditė pėr shumė rrugaē qė tė kanė qenė nė shėrbim gjatė zgjedhjeve, gjegjėsisht qė kanė bėrė probleme dhe kanė vjedh vota e janė rrahur me shqiptarėt, por kurrėn e
kurrės nuk mund ta fshish nga faqet e histories se ke qenė shėrbėtor i njė politikani qė ka ndėrtuar rejting politik duke i sharė shqiptarėt dhe rrahur gjoks se do t'i jep fund politikės sė lėshimeve ndaj tyre.
Flerti politik i qeverisė sė Gruevskit
Shkruar nga : Hamdi NUHIJU
Me vemėmendje ose mė padėshirė ndjekim cdo rregull qė na servohet nė gjellėn jetė. Harrojmė se jemi qenie me mish e me shpirt , infiltrojmė cdo konsekuencė shoqėrore pėrskaj realitetit morfologjikė. Ėshtė e tillė kjo mirėqenie qė na servohet si njė dallendyshe e hudhur nė vallen e djajve tė pėrbetuar. Intencat e pabarabarta tė kėtij revanshizmi oscilojnė cdo aspekt tė deritashėm ideologjikė. Vapa e madhe dhe nxehti janė kategori qė ishin prezente nėpėr lėkurat tona , por jo vetėm nė to , edhe vapa e histerisė sė politikės ishte e mbėshtjellur me njė shtresė ozoni tė rreme qė paraqet vizualitetin politikė tė brishtė. Periudha e zhveshjes
sė majmunave dhe e veshjes sė femrave ėshtė nė pikėn mė tė lartė tė qiellit tė dytė. Elementet jetėsore , si toka , uji dhe resurset tjera natyrore po fillojnė qė tė shterren nė kėtė shkretėtirė qė po vėrshon cdo skaj tė shoqėrisė. Mendimet e lidhura njėra pėr tjetrėn dhe skizofrenia e dukshme e kursimi i urryer kaluan nė fazėn rezervė tė verės sė nxehtė tė majorizimit tė kėtij vendi. Cytjet e drejta dhe kapaciteti i lakuar i falltorėve tė ngarkuar me ndihmė drejtė Satanėve i bėnė kėto caste mė tė kobshme dhe mė tė rėnda pėr peshėn logjike tė politikės "dialektike" tė shekullit XXI.Kundėrshtarėt do mė akuzonin pėr komunizėm , e disa tė tjerė do mė akuzonin pėr flert shkronjash qė bėjė vazhdimisht nė kėtė mencuri tė sfiduar. Porse nuk ėshtė e njejtė jeta me vdekjen , ato janė sinonime , por ana tjetėr e medaljes nuk ka ngjyrė roze tė dashnores. Disa palaēo u munduan qė tė mė bindin nė rrugėn e apologjetikės sė mbyllur dhe filluan qė
ta kundėrshtojnė sistemin e vlerave tė servuar si uvertyrė. Ato dishepuj tė rilindur u orientuan kah frenimi i mendjes dhe zemrės dhe izolimi i brengave tė tyre vetėm nė kuadrin e konceptit grupė ideologjikė. Nėse analizojmė ideologjinė e partive politike shqiptare nė Maqedoni , nė Kosovė , nė Shqipėri etj , do tė vėrenim se ka njė ngjajshmėri tė madhe midis tyre. Kemi majtistė , djathtistė dhe shumė pak qė deklarohen ose qė bazėn e tyre e kanė me orientim qėndror. Porse invadimi ideologjikė i partive shqiptare i bėri tė mundura kėto zėnka qė sot kalorėsit e tipit tė Gruevskit tė flertojnė nė parlamentin e Maqedonisė dhe tė luajnė lojėn e zjarrt tė Ezopit plak. Konstatimi se kjo qeveri ka njė guidė tė majme politike dhe reflektimi qė bėnė propaganda e stilit jehud e kėsaj qeverie ėshtė njė thithės i gjakut si njė vrasės i pulave dhe minjėve rrugėve tė jetės. Grupeve parlamentare nė Maqedoni dhe deputetėve iu drejtohen disa
rregullore ose rend i ditės qė tė votohet dhe tė bisedohet pėr dicka cka nuk e kanė idenė se cfarė ėshtė ajo? E palogjikshme , por e vėrtetė , realiteti politikė qė po fshehet nė Maqedoni , vecanėrisht me qeverinė e kėtij "Gladiatori " tė pangopur na bėnė tė mundur qė tė kuptojmė fshehtėsitė e demokracisė dhe lajkat e stilit feminist qė pėrdoren nė politikė por edhe nė prostitucion si njė zanat mė i vjetėr i shoqėrisė. Duke ndjekur seancat e fundit parlamentare nga kutia e zezė magjike , fillova qė tė qeshem me zė!!! Tribunėt e popullit kishin ardhur nė punė , d.m.th. nė parlament , duhet tė bisedojnė dhe tė votojnė pėr njė marrėveshje , ndėrsa nė fakt marrėveshja nuk ėshtė nė duart e tyre dhe ato nuk dijnė se cfarė duhet tė votojnė e pėr cfarė duhet tė debatojnė. Tashti nuk mė intereson se kush ishin pjesėmarrėsit gjatė lidhjes sė asaj marrėveshje dhe se nuk mė duket logjike tė konstatojė se ai veprim i pozitės ose i opozitės
ishte i drejtė ose jo , porse veprimi i kėtillė i papjekur politikė ose " logjikė imperialiste" i flertuesit Gruevski edhe pas martesės sė tij ai kėrkon pėrmbushjen e nevojave tė egos dhe racionit pragmatik tė tejuritur pėr njė lojė skizofrenike. Kontratat ose marrėveshjet nuk nėnshkruhen vetėm nė formė tė letrės ose elektronike sic ndodh rasti i shumtė i marrėveshjeve , porse ato lidhen edhe nė formė gojore , sic vepruan partia opozitė shqiptare nė Maqedoni. I tėrė opinioni publik shqiptar nė Ballkan u bind se kush mbron interesat e shqiptarėve tė kėtij vendi , partia shqiptare qė gjendet nė pozitė dhe qė ende sot e kėsaj dite bisedon pėr zgjerim dhe ndarje tė kulacit politikė nė Qeveri , apo partia shqiptare qė gjendet nė opozitė dhe qė nga opozita bėnė marrėveshje mė Qeverinė e Gruevskit pėr cėshtjen e pėrdorimit tė gjuhės shqipe , statusin e ish-luftėtarėve tė UCK dhe ligjet qė do tė sjellen me Badinter!! Duhet t`i vijė turp
pjesėmarrėsit shqiptar nė politikėn aktuale tė Maqedonisė dhe vazhdimisht tė kėrkojė postin , pozitėn dhe tė sjellet si njė filiale e njė strategjie dhe partie politike tė anės tjetėr tė urės. Serioziteti i partive shqiptare nė Maqedoni dhe atyre maqedone me tė vėrtetė ka rėnė nėn zero dhe plagjiaturat gjatė definimit dhe konceptimit tė plan-programeve politike dhe ekonomike tė kėtyre partive diktohen nga njė largėsi astronomike. Partitė tona shqiptare duhet qė tė japin mė shumė akces ndaj programeve ekonomike sesa atyre nacionale ose kombėtare , jo qė kėto programe duhet anashkaluar , porse nė kėto programe nacionale kemi koncenzus tė rrept politikė gjithėshqiptar tė pluralizmit politik shqiptar nė kėtė vend , porse pjesa mė e madhe e popullsisė qė ėshtė rinia , ka nevojė pėr punsime dhe pėr zhvillim tė mėtutjeshėm tė mirėqenies ekonomike tė popullit shqiptar nė kėtė vend. E atėherė kur partitė shqiptare do tė kenė njė program
tė unifikuar si nė planin kombėtar , poashtu edhe nė atė ekonomikė dhe social , m`u nė kėtė castė Gruevski dhe tipat e kėtillė si ky nuk do tė kenė mundėsi tė flertojnė nė terrenin politikė tė tėrė teritorit tė Maqedonisė.
Islamofobia apo "fashizmi Islamik"
Shkruar nga : Ali BULLAC
Siē dihet, nė kontekstin e tezės sė "pėrplasjes sė civilizimeve" tė zhvilluar nga Samuel Huntington dhe tė inspiruar nga Bernard Lewis, termi "Islamofobi" u prodhua si njė definicion mbėshtetės nė Perėndim. Termi i ri qė e kompleton atė ėshtė "Fashizmi Islamik". Tė dy termet, qė u vunė nė pah qė nga njė takim i NATO-s mė 1993, janė pasojė e njė serie definicionesh: "Fundamentalizmi Islamik, ekstremizmi Islamik, fanatizmi Islamik, Islami politik, Islami religjion i dhunės, terrorizmi Islamik/Islamist, etj." Qėllimi i tė gjithė kėtyre termeve tė pa mbėshtetura nė fakte ėshtė qė tė shėrbejnė nė "demonizimin" e muslimanėve dhe botės Islame
duke pėrdorur fenė Islame. Ata e konsiderojnė plotėsisht tė arsyetueshme tė intervenojnė nė fe nė njė mėnyrė plotėsisht tė padrejtė qė t'i themelojnė bazat e operacioneve tė tyre politike dhe hegjemonike. Shihet se "terrorizmi Islamik" gradualisht po pushon sė funksionuari dhe po humb vlerėn e tij funksionale. "Islamofobia dhe fashizmi Islamik" po pėrdoren nė fushėn e operacioneve tė organizuara nė Lindjen e Mesme nga neo-konservatorėt udhėheqės pėr Kristian- Zionismin e tyre, pėrderisa nė Europė po pėrdoren nė fushėn e "ksenofobisė dhe diskriminimit racor". Ende nuk mund tė thuhet se ėshtė vendosur pėr definicionin e ri. Keshtu qe ata ndonjėherė pėrdorin termin "fashizmi Islamik" nė vend tė "Islamofobisė". Pėr shembull, nė njė fjalim qė mbajti nė ceremoninė e diplomimit tė Universitetit Cornerstone mė 5 Maj, Rich DeVos, themeluesi i liderit botėror nė shitje direkte Amway, qė poashtu vepron nė Turqi, pretendoi se muslimanėt po
paraqesin njė rrezik botėror si nė kohėn e Hitlerit. Kur lexojmė midis rreshtave, termi "fashizėm Islamik" theksohet nė mėnyrė implicite. Nė nėnvetėdijen e perėndimorit mesatar, Hitleri ėshtė njė udhėheqės i ēmendur qė ėshtė armik i njerėzimit dhe nė tė njėjtėn kohė shkaktar i Holokaustit. Tash, nėse Izraeli po nxit Shtetet e Bashkuara qė tė ndėrmarrin njė depėrtim ushtarak nė Iran dhe nė botėn Islame, ne mund tė flasim pėr "arsye tė shpjegueshme", sepse faktikisht fashizmi i Hitlerit i shekullit tė 20-tė ėshtė ringjallur me forcė nė shekullin e 21-tė nė botėn Islame. Michael Rubin, strategu falkua i neo-konservativėve, e pėrdor kėtė term bujarisht dhe dėshiron qė e tėrė "bota e civilizuar", veēanėrisht Shtetet e Bashkuara, tė marrin sa mė shumė masa preventive ndaj Islamit. Qėllimi i njerėzve si Rubin dhe Richard Perle ėshtė qė tė prodhojnė njė shkallė tė caktuar tė legjitimitetit pėr operacionet ushtarake tė zhvilluara nė
Lindjen e Mesme, sė paku nė nivelin retorik. Disa kompani mediatike dhe njė numėr i kolumnistėve qė publikojnė dhe transmetojnė nė kėtė drejtim nė Turqi dhe nė botėn Islame ngrisin kėtė doktrinė pėrmes perspektivės qė u prezentohet atyre. (pėr shembull, "Islami dhe Islamizmi" nga Melih Asik, Milliyet, 22 mars 2006).
Nė kėtė pikė, ne jemi ballė pėr ballė me njė konceptualizim problematik. Ajo qė mendojnė me "Islamizėm" ėshtė mė shumė njė totalitarianizėm ekstremisht rigjid se sa ndonjė lloj i pikėpamjes apo mendimit politik. Pėrtej Islamit qė ėshtė njė fe qė vizualizon shumė mė shumė liri dhe drejtėsi mė tė madhe se ēdo ideologji tjetėr e orientuar nga Perėndimi, ata shenjojnė te "fashizmi" i mposhtur nga forcat aleate gjatė Luftės sė Dytė Botėrore. Kjo do tė thotė se, aleanca perėndimore, ashtu siē e largoi fashizmin nga historia, duhet tė rrezikojė e tė fillojė njė luftė tė re kundėr fashizmit Islamik qė ėshtė shfaqur si
ideologji e ringjallur. A nuk ėshtė ky misioni i NATO-s? Megjithatė, nuk ka ilaē mė tė mirė se Islami pėr fashizmin dhe tė gjitha regjimet e tjera totalitare tė cilat ushqehen nga perėndimi, vendlindja e tyre historike dhe sociale. Para se tė asocohet Islami me fashizmin apo totalitarianizmin, duhet shikuar se a ka pasur Islami ndonjė lėvizje tė fortė fashiste gjatė historisė sė tij, dhe sa pėr sot, a bazohen me tė vėrtetė tendencat fashiste dhe ideologjitė nė themele socio-kulturore. Ėshtė gabim qė tė asocohen me Islamin shumica e lėvizjeve nacionaliste tė mbėshtetura nga grupe tė vogla tė shoqėrive; sepse nėse nuk ėshtė shfaqur asnjė regjim totalitar mė i pėrgjakshėm se fashizmi i perėndimit nė historinė botėroredhe ai vet mbase kurrė nuk do tė shfaqetnjė nga arsyet mė tė mėdha ėshtė se faktorėt parandalues tė Islamit edhe mė tej ushtrojnė njė ndikim shumė tė madh nė botė nėpėrmjet muslimanėve.
Nga Anglishtja: Admirim
Luboteni
EDHE GJYKATESIT TE GJYKOJNE SHQIP,JU LUTEM!
Burim Rrustemi -avokat-
Besoj se ligji per perdorimen zyrtar e gjuhes shqipe do te sillet me shumice te Badenterit,ose thene ndryshe shumica prej shqiptareve do te japim pelqim per kete ligj. Tash shqipja flitet ne Kuvend,komisione kuvendore,ne insitucione pala ka te drejt te drejtohet me shkresa shqip,e cila perkthehet pas ne maqedonisht etj,mirepo faktikisht po e presim ligjin qe tazyrtarizojme gjuhen shqipe plotesisht. Kushtetuta parasheh zyrtarizim te plote te shqipes (perjashtohet perdorimi nderkombetar),e kjo do te thote se nuk duhet me te ndihemi te fyer nga perdorimi joadekuat i gjuhes neper institucione. Perdorimi aktual i shqipes ne gjykateUne dua ti jap theks perdorimit te shqipes ne gjykate, si organ ku mendoj se ne menyre me te qarte verehet barabaresia e shqipes zyrtare ne pergjithesi,respektivisht degradimi i saj. Ne fakt,mendoj se
kulmi i barabarsise gjuhesore ne Maqedoni eshte gjykimi shqip nga gjykatesit shqiptar dhe akuzimi shqip nga prokurortet shqiptar,per shkak se ne kete rast direkt ndihet perdorimi zyrtar i shqipes sikur nga pushteti (gjykatesi,prokurori) ashtu edhe nga qytetari(shqiptari).Ndersamund te ndodhe qe kryeministri ose ministri te gjykohet shqip nese gjykatesi qellon shqiptar! Gjithashtu dinjiteti i gjykatesit dhe prokurorit shqiptar do te ruhet vetem nese ligji ia jep te drejten e gjykimit shqip,perkundrazi ata do te ndihen te degraduar,per pasoje shqiptaret te gjykohen edhe padrejtesisht. Qe ta kemi edhe me te qarte situaten aktuale po permendi nje rast jologjik te kolegut tim avokat: ne procedure gjyqesore, gjykatesi hetues, avokati dhe i akuzuari ishin shqiptare,e ne zyre ishte vetem procesmbajtesja maqedone,ndersa procedura u udhehoq maqedonisht sipas ligjit,.Ironia duket kur perkthyesi ia perkthente mbrojtjen e te
akuzuarit gjykatesit shqiptar,ndersa ky e pyste te akuzuarin maqedonisht! Komedi e perkryer,apo jo... Si mund te zyrtarizohet gjuha shqipe ne gjykate Per momentin vetem pala ka te drejte te shprehet shqip,e drejte e pergjysmuar e cila shpesh nuk pertdoret me arsyetim se mund te keqkuptohet ose ti zgjatet procedura pa fajin e saj. Ndersa ja si mund te duket perdorimi i shqipes:- gjykatesi shqiptar te udheheq proceduren shqip,prokurori shqiptar te shkruaj dhe lexoj aktakuzen shqip,e nese pala ose i akuzuari eshte shqiptar edhe procesmbajtesja gjithashtu,atehete ska nevoj per perkthim ne procedure,e gjithe kjo mund te behet ne fund nese ka nevoje. -nese vetem gjykatesi ose vetem prokurori eshte shqiptar atehere,ai gjykon ose akuzon shqip ndersa te tjereve u perkthehet atyperaty ne maqedonisht,dhe cdo vendim ne procedure ose perfundimisht gjykatesi shqiptar vendos ne shqip, qe pas te perkthehen per palet maqedone,ndersa
prokurori shqiptar aktakuzat,ankesat ti shkruaj shqip qe me pas te perkthehen nese pala eshte maqedonase. -nese gjykatesi dhe prokurori jane maqedonas ateher te obligohen qe shqipetareve tua dorezojne vendimet shqip,etjJam i bindur se fryma e perdorimit te shqipes zyrtate ndihet pikerisht ne gjykate,aty ku perdite gjykohet,aty ku secilit mund ti jipet ose mirret e drejta,ndersa shpresoj se keshtu mendojne edhe ligjdhenesit shqiptar.
Plafikoni dhe organizoni Shkruar nga: Ivona Jakimovska Nga Maqedonishtja: Hamdi NUHIJU
Cka duhet tė bėni pėr biznesin tuaj nėse dėshironi qė ai tė jetė numėr njė? Zhvilloni shtatė metodat qė dot ceken pastaj kėnaquni nė suksesin afarist. Mungėsa e njėrės prej kėtyre metodave mund tė jetė e keqe , ndėrsa nė raste tė caktuara edhe fatale pėr biznesin tuaj. Kur do i arrini kėto metoda ose forma tė organizimit dhe planifikimit , do tė jeni tė gatshėm pėr rezultate tė
papritura dhe njė realizim tė shpejtė tė ideve tuaja kreative. 1. Planifikoni esencialisht- Kushti i parė pėr njė biznes tė suksesshėm ėshtė forma e planifikimit. Sa mė esencialisht dhe mė detajisht tė planifikoni , aq mė tė lehtė do ta keni mundėsinė pėr ta implentuar tė planifikuarėn. Nė literaturėn profesionale amerikane ekziston termi " 6 P" e cila ka kuptimin " Planifikimi nė kohė dhe rrethana tė duhura mbron prej rezultateve tė dobėta". Shumė shpesh nė praktikė ėshtė treguar se nėse harxhon 20 % nga koha jote pėr tė planifikuar , do tė kursesh 80% tė kohės cka do tė duhet tė aplikonit pėr implementim. Pėr planifikim mė tė mirė gjithėmonė parashtroni kėto pyetje: - Cka nė tė vėrtetė paraqet prodhimi im ose shėrbimi? - Cilėt janė klientėt e mi? - Pse duhet tė blehet prodhimi im? - Pse prodhimi im ėshtė mė i mirė se i konkurentėve? - Pse blerėsit e mi potencial i blejnė prodhimet e konkurentėve? 2. Organizoni para se
tė filloni tė punoni- Pasiqė tė zhvilloni njė plan tė mirė pėr biznesin tuaj , duhet qė tė zhvilloni edhe metod tė organizimit tė njerėzve dhe resurseve qė do tė ju jenė tė nevojshme. Nė organizatė duhet qė t`i bashkoni tė gjitha resurset e nevojshme cka i keni cekur nė plan. 3. Gjeni njerėzit e vėrtetė- Metoda e tretė cka duhet ta zhvilloni ėshtė mundėsia pėr t`i gjetur njerėzit e vėrtetė pėr marrėdhėnie nė punė dhe me kėtė tė ju lehtėsohet realizimi i qėllimeve. 95% e suksesit tė njė sipėrmarrėsi varet nga kualiteti i njerėzve qė punojnė pėr tė. Ėshtė fakt se nė kompanitė mė tė mira punojnė njerėzit dhe kuadrot mė tė mira. 4. Nė mėnyrė tė mencur bėni ndarjen e punėve- Pėr njė biznes tė suksesshėm ėshtė e nevojshme edhe njė delegim i suksesshėm i obligimeve. Duhet ta zhvilloni metodėn qė t`i ndani punėt pėr personat e duhur. Mungesa e ndarjes sė drejtė tė detyrave tė punės mund tė sjellė deri te produktiviteti i ulėt dhe
mossukses. 5.Mbykqyrni kryerjen e punėve- Metoda e pestė ėshtė qė tė zhvilloni njė super-revizion. Duhet qė tė vėndoni sistem tė mbykqyrjes se punėve dhe detyrave dhe tė siguroheni se gjithėcka ėshtė nė rregull. Rregulla thotė " vėrtetoni atė cka e prisni". Pasiqė ta ndani punėn e vėrtetė pėr personin e vėrtetė , ėshtė e pandashme qė ta kontrolloni atė punė. 6. Vlerėsoni rezultatet e arritura- Pėr ta zhvilluar kėtė metod duhet qė tė vėndoni strandarde specifike. Sėbashku shkruani edhe njė tabelė tė rezultateve nė tė cilėn do t`i shkruanit tė njejtat. Duhet qė tė vėndoni njė kufi kohor dhe matrial tė cilin kufi nuk guxoni qė ta kapėrceni. Puna e dokumentuar dhe e kryer mirė ėshtė njė stimul i mirė pėr tė ardhmen , ndėrsa mossuksesi i arkivuar ėshtė njė kujtim i mirė pėr gabimet e bėra. 7. Rregullisht njoftoni tė punsuarit pėr gjendjen nė firmė- Kushti i fundit , por jo edhe mė pak i rėndėsishėm ėshtė metoda e njoftimit tė tė
punsuarve. Njerėzit pėrreth juve e meritojnė qė tė dijnė se cfarė po ndodhė. Personeli juaj duhet ta dijė statusin dhe rėndėsinė e kompanisė nė tė cilėn punon. Njėrėzit kyc , duhet t`i dijnė rezultatet tė cilat i arrijnė.
Infuzioni ekonomik i quajtur diaspore
Parat e mėrgimtarve janė,,infuzioni,, mė i efektshėm qė i jepet ekonomise sė vendit pėrmes konsumit dhe investimeve nė forma tė ndryshem, bile indirekt edhe shpenzimeve qeveritare-permes taksave indirekte.
Shkruar nga: Fatmire HASANI
"Ēdo herė qė ,,shtegėtarėt ekonomik,, vijnė nė vend kursi valutor shkon nė dėmė tė tyre (sigurisht se jo pa qellim) pasiqė rritet oferta defizore dhe ulet ēmimi i valutave tė huaja-kuptohet nė margjina tė vogla, me reth 0,5 dinar pėr njėsi, por kur punohet mė shuma tė mėdha atėherė edhe dallimet janė mė tė mėdha"
Parat e mėrgimtarve janė,,infuzioni,, mė i efektshėm qė i jepet ekonomise sė vendit pėrmes
konsumit dhe investimeve nė forma tė ndryshem, bile indirekt edhe shpenzimeve qeveritare-permes taksave indirekte. Nėse ju referohemi tė dhėnave zyrtare qė i pėrpunon Banka Popullore e Maqedonisė, pėr vitin 2006 janė realizuar reth 1,2 miliard $ transfere private qė kryesisht janė remeitanca(parat qė vin nga mėrgmitarėt) nga punėtorėt tanė nė botėn e jashtme. Se sa ndikojn kėto mjete nė mbushjen e buxhetit tė shtetit,sduke paguar dogana,tatime e taksa brenda nė vend Prof.Abdylmenaf Bexheti theksoi:" Duke pasur parasyshe se reth 75% e tė ardhurave tė buxhetit tė shtetit ėshtėbi baze te tatimeve indirekte (TVSh, Akcizat dhe tatimet nderkombtare-doganat) mund te duket kjarrt se vetem prej transfereve private 1/5 e konsumit mund te kete gjeneruar poaqe mbushje te buxhetit -vetem mbi kete baze. Ketu duhet patur parasyshe edhe te gjitha transfertet informale si dhe efektin e multiplikatorit ne ekonomi si ne konsum privat dhe publik
poashtu edhe ne investime" Mbi 80% te kėtyre mjeteve janė me prejardhje ,,shqiptare,, dhe mbi kėtė bazė paraqesin burim real tė zhvillimit ekonomik tė regjioneve shqiptare jo vetėm brenda kufijve administrativo-politik tė shqiptareve por edhe jasht tyre.
A ekziston klim e sigurtė ekonomike pėr investime tė kėtyre mėrgimtarve dhe a ka institucione ku mund tė orientohen mėrgimtarėt se ku tė investojnė nė Maqedoni,Bexheti u shpreh:" Mendoj se klima e biznesit nuk ėshtė nė nivel pėr investitoret vendas-bile pėr ato joshqiptar si dhe investitorėt e jashtėm e lerė mė tė diskutohet pėr ambient propozitiv dhe proaktiv pėr kėto investime shqiptare. Kah moti kam shkruajtur dhe bėrė analiza pėr kėtė temė por pak kush ėshtė sensibilizuar nga kėto rethana, kohėve tė fundit edhe vet BPM ėshtė e interesuar dhe inkurajuar tė ,,sheh se cka ndodh,, nė kėtė sferė. Banka Boterore tani pas njė insistimit tonė qė para nje viti ka ,,porositur,,
njė studim pėr kėtė!"
Biznesi i vogel dhe i mesėm, posaēerisht nė trojet shqiptare lulzon nė periudhat kur kėta ,,shpėtimtarė ekonomik,, arijnė nė vend. Njė pjesė e tyre bėjnė edhe investime nė biznes por fatkeqsisht akoma pjesa dėrmuese ėshtė e orientuar kryesisht nė konsum.
Po,cfare behet nė tregun tonė,lidhur mė rritjen e cmimeve kur mėrgimtarėt vin nė vend,ata thonė se pavrasishtė standardeve tė larta nė vendet nė tė cilėt jetojnė edhe kėtu lėnė njė pjesė tė konsiderueshmė tė parave tė grumbulluar gjatė njė viti punė nė shtetet perendimore.Janė plotėsisht nė dijeni se me ardhen e tyre cmimet rriten,bile bile ndonjeher dyfishohen nga shitsit e mallrave sapo tė kuptojnė qė klienti I tyre jeton jashtė vendit.Tė pyetur nga VALUTA se me sa para nisen pėr nė vendilindje,pjesa dėrmuese e tyre shprehet se varet kush pėr cfarė qėllimi vie.Njė pjesė e konsiderueshmė e tyre pushim nji vjetor nė vendilindje dhe zbrazjen e
xhepave e manifestojnė me dasma dhe cermoni tė tjera familjar,kurse pjesa tjetėr parat e njė viti punė apo edhe mė shumė vite I lėnė duke ndėrtuar kulmin mbi kokė,pėr cdo raste kthimi nė MaqedoniPor,asnjėri nga mėrgimtarėt tanė ardhjen nė Maqedoni nuk e konsideron si njė pushim dhe si njė vend me standarde mė tė ulta nė krahasim nė vendet nga tė cilėt ata vin,por pėr kundrazi pushimi nė vendlindje shikohet si zbrazje e xhepava kryesisht nė dasma.Tė pakt janė ata qė vin pa pasur ndonjė obligim finaciar nė vendilindje, edhe nese vin pa pasur obligim finaciar tė paktėn ja falin vendit tė tyre mė sė paku 2000 e 4000 euro,pėr ta shijuar sa do pak dy javshin apo tre javshin nė Maqedoni. Ndėrkaqė, shitsit e mallrave radhjen e mėrgimtarve e shohin si ngritje tė biznesit tė tyre dhe se pa hezitim pranojnė se ėshtė kohė e parave,mujėt kur mėrgimtarėt frekuntojnė nė vendin tonė.Sipas tyre ngritja e cmimeve tė menjihershme ėshtė shumė normal
duke e konsideruar se kjo rritje e cmimeve eshtė pak pėr mėrgimtarėt krahas kushteteve nga tė cilėt ata vin dhe neės nuk do ngritet biznesi I tyre nė kėtė periudh,kur mund tė ngritet ai,qytetarėt e Maqedonisė nuk mund t'I pėrballajon cmimet e larta ashtu sikur mėrgimtarėt,deklarojnė ata.
"Sigurisht se sa heėe qė ,,shtegėtarėt ekonomik,, vijnė nė vend edhe kursi valutor shkon nė dėmė tė tyre (sigurisht se jo pa qellim) pasiėe rritet oferta devizore dhe ulet cmimi i valutave tė huaja- kuptohet nė margjina tė vogla, me reth 0,5 den pėr njėsi, por kur punohet me shuma tė mėdha atėherė edhe dallimet janė mė tė mėdha. Nuk presim qė tė ndryshojnė kėto politika se paku jo nė periudhat vijuese dhe afatmesme",deklaroi Bexheti.
Shtrirja gjeografike e mėrgatės ėshtė mė sė shumti nė Evropė rreth 32.7 pėrqind dhe madje nė disa shtete sic janė:Gjermania,Zvicėr,Suedi,Austri,Serbi e Mal tė Zi,Slloveni etj.deri sa vetėm 8.71 pėr qind
janė tė vendosur nė dhjetė shtete tė tjera evropiane si nė Itali,Norvegji,Belgjikė,Danimarkė,Holandė. Sipas kerkimeve tė Prof.Seadin Xhaferit ish drejtoj i Agjencisė sė Migracionit lidhur tė kėto tė dhėna duhėt pasur parasysh se sot njė numėr I konsiderueshėm I mėrgimtarve nga Maqedonia ka edhe nė shtete tjera midis tė cilave janė:Turqia,Greqia,Bullgaria,Cekia,Sllovakia dhe Polonia.Por,kohėv tė fundit janė intensifikuar edhe shpėrnguljet tejoqianike dhe sidomos nė vendet tradicionalisht emigruese- Australi,Shtetet e Bashkuara tė Amerikės,Kanda dhe Zelan tė Re.Pa kompletimin e ketyre tė dhėnave pėr kėto vende dhe formimin e bazės pėrkatėse e tė dhėnave pėr mėrgatėn,dhe madje jo vetėm pėr numrin e saj,por edhe karakteristikat demografike dhe socioekonomike,sidhe statusit tė saj actual,ekziston rreziku I vlersimit tė gabueshėm tė masave dhe aktiviteteve lidhur me kėtė problematikė.Sipas te dhėnave tė Agjencisė sė
Emigarcionit,emigarcioni nga Republika e Maqedonisė pėrfundimisht nė vitin 2003 numron 344.472 persona.Dihet se shpėrnguljet mė tė mėdha nga vendi jonė nė botėn e jashtme janė bėrė kryesisht nė vitet e nėntėdhjeta ku ėshtė shėnuar vala mė e madhe shpėrngulse prej fillimit tė emigacionit ekonomik. Mėrgata nga Republika e Maqedonisė nė botė sipas madhėsisė sė saj sot vlerėsohet se paraqet njė tė pestėn e popullatės sė pėrgjithshme tė shtetit.Aktualisht,pjesa mė e madhe e emigrantve ėshtė e moshės prej 15-29 dhe prej 30-44 vjet.
Pėr shkak tė korrupcionit nė vit humben mbi 822 milion euro
Nepotizmi i puntorėve dhe dhėnia e funkcioneve tė larta ėshtė njė dukuri e pėrditshme nė jetėn publike nė Kroaci , ndėrsa nė gjygj pėrfundojnė vetėm 0.9% e tė rasteve tė regjistruara.
Sipas vlerėsimeve botėrore , shkalla reale e korrupcionit nė nivelė botėror sjellet nga 1000 deri nė 1500 miliard dollar nė vit , ndėrsa analistėt
vlerėsojnė se veprat korruptive nė Kroaci pėr njė vit sjellen mbi 822 milion euro , shkruan periodikja " Banka". Ėshtė shqetėsues fakti se nė vitin 2005 pėr dhėnie mito janė dėnuar vetėm 40 veta , pėr marrje vetėm 12 , ndėrsa pėr keqshfrytėzim tė vendit tė punės 55 veta. Nė njė periudhė prej tetė vitesh(1998-2006) pėr veprat e theksuara tė dėnuara janė paraqitur 7132 veta , prej tė cilave 65% e paraqitjeve janė refuzuar , ndėrsa pėr 2467 veta janė ngritur padi. Drejtė janė tė dėnuar dic mė shumė sė gjysma e tė gjykuarve , ndėrsa gjatė tėrė kohės ėshtė i heshtur pjesa minore e paraqitjeve nė gjygj qė pėrfundojnė mė padi dhe pjesa e tyre me veprat e dėnueshme( 0.9%) nė krahasim me dėmin , gjegjėsisht hyrja ilegale nga korrupcioni. Nė raportet pėr korrupcion mund tė hasim se raste tė korrupcionit gjatė vitit 2002 kanė kapur vlerėn e 365000 euro , ndėrsa nė vitin 2006 kjo vlerė ka rėnė nė 153000 euro.
Aspekte socio-politike pėr disa nga preokupimet e muslimanėve nė Evropėn e sotme
Hyrje
Nė shumė studime politike dhe sociologjike, nė pesėmbėdhjetė vitet e fundit po trajtohen problemet e raporteve ndėrmjet, kulturave, qytetėrimeve, identiteteve etj. Nė trajtesa tė tilla hulumtuese, me priorite vėjnė probleme qė kanė tė bėjnė me tolerancėn dhe mirėkuptimin ndėrfetar si dhe pėr dalliemt dhe pėr kundėrshtimet nėpėrmjet kulturave dhe kundėrshtimeve nė mes qytetėrimeve. Nė kėto studime nga kėnde tė ndryshme hulumtuese, kur flitet pėr qytetėrimet, nė rrethanat evropiane tema e tilla fokusohen nė dallimet ndėrmjet kulturave nė mes perendimorėve, katolikėve (mendohet nė BE dhe SHBA-tė), islamit, ortodoksėve sllavė etj. Intensifikimi i proceseve ekonomike dhe tė modernizimit teknologjik, sikurse nganjėherė mbeten jashta aktualitetit bashkėkohor, karshi dilemave konceptuale qė krijohen nga disa studiues dhe disa personalite poltike nė trajtimet e tyre, pėr dallimet dhe pėr kundėrshtimet ndėrfetare apo pėr tendencat e nxitjes tė njė ringjalljeve tė kundrshtimeve ndėrfetare. Trajtimet e tilla janė tė pėrcjellura edhe inicijativa pėr tė futur elemente tė dilemave dhe tė kundėrshtimit brenda fetar, siē kemi rastin e promovimit tė dy koncepteve brenda islamit, "islam tė moderuar", ky term, pėr interesa tė politikave ditore dėshėrohet nganjehėrė tė shndėrrohet nė si kundėrthėnie me "islamin tradicional" dhe "islami radikal".
Trajtimet e tilla mbi islamin, nė disa raste vėhen nė kundėrshtim tė parimeve tė shėndosha fetare. Nxitja e kundėrshtimeve dhe dilemave tė ndryshme mbi fenė, ka raste kur vėhen edhe nė kundėrshtim me parimet faktografisė hulumtuese tė sociologjisė dhe tė shkencave tjera shoqėrore si psh. tė politologjisė , psikologjisė politike, psikologjisė sociale, antropologjisė politike etj, nė gjurmimin e rrugėve si tė jetohet nė harmoni, apo nė pajtueshmėri me tė vėrtetėn pėr njerėzit e grupit tė njė etniteti dhe njėrėzit e etniteteve tė ndryshme.
Unė nė kėte vėshtrim jam bazuar nė respektimin e thellė tė dallimeve fetare, gjuhėsore dhe kombėtare, qė i kanė njerėzit nė mes veti ashtu si na ka falė Zoti i Madhėrishėm, duke u pėrqėndruar nė disa nga prekupimet e muslimanėve nė Evropėn e sotme, duke i kuptuar bindjet fetare si vlerė shpirtėrore pėr njerėzit pa dallim fesė apo pėrkatėsisė kombėtare qė i takojnė.
Faktorėt pėr formėsimin e idenditetit islam nė Evropė
Muslimanėt nė Evropė, nė formė tė drejtpėrdrejtė ose indirekte, filluan t'i ekspozohen disa faktorėve tė natyrshėm, qė janė tė orientuar apo reflektojnė, drejt ndryshimit tė njė pjese tė idenditetit tė tyre. Si pasojė tė kėsaj, dallojmė mė shumė faktor ndikues, qė mund tė llogariten nė rrethana normale edhe si faktor pėr formėsimin e idenditetit tė ri, qė njė realiteti tė tillė i nėnshtrohen edhe popujt e tjerė nė Evropė. Kėta faktor janė: kulturor, social - arsimor dhe ekonomik.
Pėrkundėr prononcimeve mediale dhe grupeve tė caktuara, pėr pozicionin e muslimanėve nė Evropė, qė nganjėherė janė edhe me tone shumė pesimiste, ekzistojnė edhe rezultate hulumtuese tė meditimit analitik, historiko-sociologj ik, juridiko-politik, socio-ekonomik dhe filozofiko-religjio z, qė tregojnė se muslimanėt, nuk janė tė futur nė vorbullėn e njė krize tė idenditetit tė tyre fetar. Pėrkundėr faktorėve ndikues qė u pėrmendėn mė lartė, me krijimin e dallimeve dhe tė pėrafrimeve, pėr krijimin e raporteve ndėrmjet individit dhe grupeve, faktet flasin se nga dukuritė devijante, nuk janė tė kursyer edhe muslimanėt nė Evropė, edhe se pjesa mė e madhe e tyre, nuk ėshtė nė krizė tė mosrespektimit tė vlerave universale islame sikurse janė bujaria, morali, trashigimia, vlerat fetare, nderi e tė tjera.
Nė kėte drejtim, nėse e analizojmė faktorin kulturor, mund tė konstatojmė se bėhet fjalė pėr njė proces, nė tė cilin qytetarėt evropian qė i takojnė besimit islam, fillojnė gradualisht t'i adaptohen mėnyrės sė jetesės, nė sjelljen dhe veprimet, veshjen, pranimin e gjuhės sė mjedisit, muzikėn, jetėn kulturore, ku krahas ballafaqimit me respektimin e vlerave fetare islame, ballafaqohen edhe me pranimin e rrethanave qė nė formė tė vazhdueshme janė ndikuese nė jetėn personale. Kėto ndikime mund tė hasen edhe nė raport me jetėn familjare, bashkėshortėsinė , nė marrėdhėniet nė mes prindėrve dhe fėmijwve dhe nė rrethin mė tė gjerė qė i takojnė pėrkatėsisė tjetėr kombėtare dhe fetare. Kėtu edhe paraqiten problemet e para, ku mund tė hetohet njė ikje e lehtė nga identiteti kombėtar, por jo edhe nga pjesa thelbėsore e sė cilės ėshtė besimi, apo qė tė ndodhė tjetėrsim tė etnosit fetar islam.
Ėshtė mėse e qartė se muslimanėt nė Evropė, nuk mund ta kultivojnė islamin si nė shtetet islamike, me dashje apo pa dashje duhet tė pranojnė rregullat dhe ligjėshmėritė e vendeve ku jetojnė. Nė kėto ndikime, sidomos faktori social e arsim or, nėnkupton pjesėmarrjen e muslimanėve nė procesin arsim or tė nevojshėm, sepse ata me arsye nuk do tė pranojnė faktin qė tė mbeten tė pa arsim uar, por edhe e gjithė kjo ndikon nė aspektet e tjera tė jetės shoqėrore nė rrethin e ri, duke pasur njė tendencė qė gradualisht tė ndodhė njė asimilim i qetė gjuhėsor, por jo edhe heqje dorė nga idenditeti fetar islam. Muslimanėt nė Evropėn e sotme idenditetin e tyre kombėtar, mė me sukses mund ta ruajnė duke jetuar familjarisht sipas rregullave islame. Faktet flasin, pėr gjeneratėn e tretė tė ish emigrantėve musliman, pa marė prasysh se cilės pėrkatėsi nacionale i takojnė, qė tani janė shtetas tė Evropės, nė mbrojtjen e idenditetit tė tyre kombėtar, gjuha dhe historia kombėtare, fillon tė mos jetė faktor ndikues, karshi bindjes dhe njohurive qė i kanė tė ruajtura pėr Islamin.
Kur vėhen nė fokus disa nga sfidat e muslimanėve nė Evropėn e sotme, unė nuk e kam ndėrmend tė pasqyrojė periudhat e kolonizimit tė tokave muslimane (shek. XIX dhe XX) nga disa shtete evropiane, periudhė kolonialiste qė reflekton, apo qė ėshtė si pasojė e popullzimit tė Evropės me muslimanė. Por, duhet tė respektojmė faktin se numrin mė tė madh tė muslimanėve, qė e ka sot Evropa, prejardhjen e kanė po nga ato ish kolonitė e Francės, Britanisė sė madhe Holandės etj. Sipas tė dhėnave statistikore qė janė edhe publike, numri shumė mė i madh i muslimanėve ėshtė nė shtetet anėtare tė BE-sė, ku pjesa mė e madhe e tyre janė shtetas, dhe njė pjesė e vogėl e tyre janė nė pritje tė fitimit tė statusit tė (shtetėsisė) qytetarit tė Evropės. Kur bėhet fjalė pėr qytetėrimin perėndimor dhe atė islam, islami nė Evropė nuk duhet tė kuptohet diēka e jashtėzakonshme, nėse bėjmė njė vėshtrim tė shkurtėr tė identitetit islam evropian gjatė historisė. Ashtu si vlerėsojnė disa studiues islam, e pranojnė se Universitetet islame nė Spanjė dhe gjetiu ishin pėr qindra vjet burim i vetėm i dijes shkencore, kur fondi i bibliotekave tė Kordovės - njė nga qendrat e civilizimit islam nė Spanjė, arrinte qindra mija libra.
Kur bėhet fjalė pėr vlerat e mirėfillta islame, patjetėr se duhet tė analizohen edhe disa nga idetė e verbėta tė disa "parimorėve" nė disa shtete perėndimore por edhe nga nėnqielli ballkanik, pėr heqje dorė nga idenditeti fetar islam, imponimi i njė islami "tradicional apo sipas qejfit indvidual", sa pėr t'u "inkuadruar" apo "adaptuar" nė shoqėrinė evropiane. Me keqardhje mund tė konstatojmė, se njė deklarim tė tillė "pėr Islamin tradicional apo pėr "islam laraman" e hasim edhe nga disa hoxhallarė (Allahu i udhėzoftė), tė cilėt dėshirojnė tė ndėrtojnė koncepte fetare nė dėm tė vlerave fetare dhe tė parimeve kur'anore. Po tė njėjtit, tė shtyrė edhe nga individ apo edhe qendra qė nuk kanė njohuri tė bollshme pėr fenė islame, apo qė veprojnė kundėr Islamit, duke vepruar me tendenca antiislamiste, tentojnė t'i shndėrrojnė rastet radikaliste nė dukuri. Nga kėto veprime jo racionale tentohet tė krijohen vlerėsime pėr "islamin modern dhe radikal". Pėrvojat e tilla dėshmojnė, pa hyrė nė hollėsi me interesat e grupimeve tė caktuara apo individėve tė tillė, dhe me bindje tė thellė mund tė vlerėsohet se kėto ide nuk i shėrbejnė askujt, pos atyre qė dėshirojnė shpartallimin e vlerave fetare, qė synojnė injektimin e ideologjive servile pėr prishjen e dialogimit tė mirėfilltė ndėrfetar. Duhet tė pranohet fakti se dy kategoritė e njerėzve, ata "radikalistėt islamitė" dhe "islamistėt laramanė", (Zoti i udhėzoftė) janė nė kundėrshtim tė vlerave tė islamit. Kėto ide pėr njė "islam tradicional" tė fabrikuar, si imponim i dhunshėm i politikės ditore, janė edhe nė kundėrshtim me Kartėn universale pėr tė drejtat e njeriut dhe nė kundėrshtim me standardet evrointegruese qė mund t'i vėrejmė edhe nė kriteret e Kopenhagės (1994), sidomos pjesa qė ka tė bėjė me tė drejtat dhe liritė e njeriut. Serviliteti (laviriteti) nuk ėshtė standard, por ėshtė jovlerė, ėshtė pjesė e dukurive amorale, apo e dukurive socio - patologjike qė krijon destabilitet shoqėror. Kuptohet, me kėtė vėshtrim, unė nė asnjė mėnyrė nuk tentoj tu kundėrvihem ndikimeve tė natyrshme shoqėrore, ku asnjėherė nuk mund tė pėrjashtohen standardet, qė vendosin rregulla tė interesit reciprok, mes kulturave tė ndryshme, nė mes njerėzve pėr tė jetuar nė nivelet e kuptimta tė tolerancės fetare nė mes veti.
Kuptohet se nė Evropėn e sotme, popujt nuk mund t'i shmangen edhe vlerave qė mund tė jenė edhe tė pėrbashkėta, tė mbėshtetura nė parimin e ndėrvarshmėrisė ekonomike, sociale, kulturore etj. Por, unė mendoj se intelektualėt fetarė islamė duhet t'i kundėrshtojnė veprimet e politikave ditore qė kanė tendenca tė injorojnė, apo tė tallen me vlerat fetare dhe interesin fetar islam.
Disa nga sifidat e muslimanėve nė Evropėn e sotme
Cilat janė disa nga sfidat apo preokupimet e muslimanėve nė Evropėn e sotme?
Pyetja qė e shtrova, pret edhe njė studim, me ēka do tė ballafaqohen muslimanėt nė BE-nė "krishtere" nė tė ardhmen? Cilat janė sfidat e muslimanėve tė cilėt, me shekuj mbrojtėn identitetin e tyre islam? Cilat janė sfidat e evropianėve tė cilėt e pranuan islamin (u konvertuan)? Kuptohet, se tė mbijetosh si identitet islam nė sfidat kėrcėnuese dhe me tendenca asimiluese, muslimanėve tė kėsaj pjese tė botės iu imponua arsyeja t'i pėrballojnė sfidat qė do ti sjellė me veti edhe rendi i ri shoqėror me trend botėror pas viteve 1990! Me siguri se sfida mė e madhe dhe mė e rėndėsishme ishte dhe vazhdon tė jetė ajo e mbijetesės fetare-islame.
Nėse e kujtojmė Robert Shumanin, ideologun e njė Evrope tė integruar, apo njė Evrope tė bashkuar, ish-ministri francez i punėve tė jashtme, i cili nuk nguroi qė nė vitet e 50-a tė shekullit tė kaluar nė librin e vet "Pėr Europėn" tė shkruan se, demokracia si vlerė civilizuese ėshtė fryt dhe vlerė e kristianizmit. Kėte teori historia dhe koha e demantuan plotėsisht. Kuptohet se pėr rrethanat e sotme, nuk vlenė vlerėsimi mbi identitetin evropian tė bazuar nė identifikimin dhe determinimin religjioz tė Evropės. Mund tė konstatojmė se vlerėsimet e tilla vlenin deri para njė shekulli, por sot Evropa nuk ėshtė as krejtėsisht e bardhė e as kryekėpyt e krishterė. Nga prononcimet e qarqeve intelektuale akademike evroperėndimore pranohet realiteti i ri evropian, se sot Evropa ėshtė me njė konglomerat kulturash, civilizimesh, religjionesh, gjuhėsh e kombesh qė e pėrbėjnė Evropėn qė nga Turqia deri nė Islandė. Dokumentet e Kėshillit tė Evropės dhe tė Bashkimit Evropian, kanė tė bėjnė pėr tė drejtat e njeriut me njė mori dokumentesh tė tjera pėr tolerancė etnike, fetare e gjuhėsore dhe pėr luftėn kundėr racizmit dhe ksenofobisė, dėshmojnė se Evropa perėndimore tani ndėrtohet me vlera tė realitetit tė ri tė qytetėrimit, ku pranohen dallimet dhe nė respektimin e tyre, ndėrtohen projekte pėr definimin e vlerave tė pėrbashkėta nė mes popujve qė ēojnė drejt njė Evrope tė re, por edhe me identitet tė ri.
Pėrkundėr ksenofobisė tė disa qarqeve evropiane ndaj Islamit, realiteti i mirėkuptimit, nė suazat e respektimit tė tė drejtave elementare njerėzore
, respektin ndaj fesė islame e kanė shprehur tė gjithė kryeqytetet evropiane me ndėrtimin e xhamive por edhe tė disa qendrave dhe instituteve islamike. Besimtarėt islamė nė Evropėn e sotme i kanė zgjeruar aktivitet e veta, pėr kryerjen e obligimeve fetare gjithandej ku jetojnė. Si shembull i respektimit tė vlerave ndėrfetare, kuptohet dhe tė vlerave parimore islame mund tė merret Austria, Britania e madhe, Gjermania, Zvicra, Belgjika, shtete tė cilave mund t'i marrin lakmi edhe disa shtete arabe.
Qytetarėt evropianė qė e pranuan islamin dhe muslimanėt e Evropės Juglindore, dhe sidomos ata tė Ballkanit, sa i pėrket pėrshtatjes dhe adaptimit nė kushte tė vlerave tė pėrcaktuara tė dialogimit dhe tė mirėkuptimit ndėrfetar, si vlera tė pėrbashkėta, me bashkėqytetarė tė besimit krishter, duhet tė insistojnė njė nivel mė tė lartė tė kooperimit pa kurrfarė doze tė brengosjes pėr ndonjė tendencė tė asimilimit. Sidomos, muslimanėt e Evropės Juglindore (shqiptarėt muslimanė, boshnjakėt, turqit dhe tė tjerėt) duhet tė jenė promotorė tė njė lėvizjeje lidhėse apo integruese euro islamike e cila do t'i kishte rrėnjėt nė Islam, duke i respektuar dallimet me tė tjerėt. Kultura islamike e muslimanėve tė Evropės si tėrėsi (pa "islam" laraman), do tė kishte rol tė rėndėsishėm pėr qytetarėt qė i takojnė kėtij besimi, do t'i kishte determinuar tiparet dhe identitetin euroislamik qė do tė kishte mbėshtetje nė Kur'anin Famėlartė.
Nė kėtė kontekst vlenė tė theksohet se rregullat pėr tė kuptuar dhe pėr tė jetuar me rregulla islame, hasen edhe nė Deklaratėn e Kajros mbi tė drejtat e njeriut (1990). Nė lidhshmėri me kėtė, do tė citoj alinenė 2 tė nenit 1 tė Deklaratės ku thuhet: "...mė i miri i tė cilėve ėshtė mė i dobishmi ndaj tė gjithėve. Nuk ka privilegje pėr ndonjėrin mbi tė tjerėt, veēse nė bazė tė devotshmėrisė (drejtėsisė) dhe veprave tė mira".
Kur trajtohen tema pėr sfidat e muslimanėve nė Evropėn e sotme, patjetėr se duhet tė hulumtohet historia politike e ndodhive pas rrėnimit tė murit tė Berlinit(1989) . Ndryshimet shoqėrore-politike, ekonomike dhe tė sigurisė qė ndodhėn nė Evropė ndikuan edhe nė rregullat e "Rendit tė ri botėror". Nė kėtė kohė vazhdojnė tė imponohen edhe rregulla tė reja tė ndikimeve dhe konkurrencės nė mes popujve. Tani krijohet rasti qė edhe elitat intelektuale (pa dallim pėrkatėsie fetare dhe kombėtare) mė guximshėm tė promovojnė rregulla tė qėndrueshme pėr ekuilibrimin paqėsor, ku perspektiva e sigurisė (nacionale apo shtetėrore) nuk mund tė shikohet edhe mė tej me alternativat e garave nė armatim. Me siguri, avansimi i projekteve pėr kulturėn paqėsore, nuk mund tė ndėrtohet me urrejtje ndėrfetare apo me ngritjen e kufijve tė ndasive pėr shkak tė fesė. Faktet flasin, se Evropa edhe ashtu, nė periudhėn e luftės sė ftohtė speciale (1946-1989), apo tė ndarjes sė botės nė blloqe, ishte tej mase e rėnduar me armėt me kapacitet tė tmerrshėm antinjerėzor, apo prej armėve pėr asgjėsim masiv. Nė Evropė dhe nė botėn e sotme, edhe mė tej mbetet brengosja pėr mirėqenien njerėzore nga pasojat e njė bėrllogu tė armėve bėrthamore, qė daton nga e kaluara, por pėr fat tė keq njė brengosje e tillė vazhdon tė jetė prezente edhe sot. Sikur prej 11 shtatorit tė vitit 2001, nė aktivitet diplomatike perėndimore nė luftė kundėr terrorizmit ndėrkombėtar, dyshohet se fillon bota tė jetojė sėrish me brengosje nė frymėn e njė lufte tė ftohtė.
Nė kėtė drejtim, do tė ishte dezekuilibrim paqėsor, apo edhe brengosje pėr stabilizim tė marrėdhėnieve rajonale, nėse nga elitat udhėheqėse shtetėrore nuk kuptohen vlerat integruese si pikėnisje pėr zgjerimin e mirėfilltė tė konceptit paqėsor tė BE edhe me shtetet arabe apo muslimane nė pėrgjithėsi, duke u servuar pėrvojat e veta pėr njė Evropė tė bashkuar. Apo tė inkurajohen iniciativa pėr hartimin e njė plani pėr integrim ekonomik nė mes shteteve arabe, i ngjashėm me Marrėveshjen pėr Thėngill dhe Ēelik (1950), e cila u nėnshkrua nė mes disa shteteve evro-perėndimore.
Nė pesėmbėdhjetė vitet e fundit, fakte tė shumta flasin se emigrimet e pakontrolluara tė njerėzve nga disa shtete arabe nė Evropėn perėndimore, duke shpresuar pėr njė jetė mė tė mirė, bartin edhe efekte tė krizave tė ndryshme sociale. Pėrkundėr vėshtirėsive tė tilla, me siguri se shumicėn e kėtyre njerėzve i mban shpresa, qė njė ditė tė kthehen nė atdheun e tyre. Diplomacia e SHBA-s dhe e BE-sė, sė bashku me qarqet diplomatike arabe apo tė shteteve tė tjera muslimane, do tė ishte nė interes tė njerėzimit, nėse provojnė me afirmimin e projekteve ekonomike integruese, nė mes popullit arab dhe popujve tjerė islamik, qė tė insistohet nė krijimin e njė "Bashkėsie ekonomike tė shteteve arabe apo muslimane". Formimi bashkėsive ku popujt e shteteve arabe do tė shihnin interesin e pėrbashkėt ekonomik, social dhe tė sigurisė, ngjashėm me projektin integrues tė Bashkimit Evropian. Me integrimet e vullnetshme tė mbėshtetura nė projekte konkrete ekonomike dhe politike, mund tė ndodhė edhe afirmimi i vlerave integruese pėr ofrimin e popujve, civilizimeve, pengimin e garave nė armatim, inkurajimin e personaliteteve, organizatave, qarqeve akademike, kulturore etj, nė sqarimiet e tyre, pėr arsyen e ndėrvarshmėrisė e popujve tė Evropės nė mes veti por edhe me tė tjerėt.
Nė kohėn e kopjuterizimit dhe tė zhvillimit marramendės nė shoqėrinė bashkėkohore do tė ishte iluzore qė muslimanėt e Evropės, tė bazohen nė konceptin apo nostalgjinė tradicionale. Kuptohet se nė rrethanat me tė cilat u ballafaquan muslimanėt nė tė kaluarėn e kishte domethėnien e vet, se guri peshon nė vend tė vet", por tani faktorėt e ndėrvarshmėrisė nė krijimin e raporteve ndėrnjerėzore nė nivele kombėtare, rajonale dhe botėrore i krijojnė rregullat e reja. Nė lidhshmėri me kėtė, do tė citoj pjesė tė nenit 12 tė Deklaratės sė Kajros pėr tė drejtat e njeriut, ku thuhet: "Ēdo qenie njerėzore ka tė drejtė tė lėvizė lirisht duke zgjedhur vendbanimin e pėrshtatshėm pėr vete, brenda vendit apo shtetit tė tij, apo edhe jashtė shtetit tė tij". Nėse kemi parasysh se koncepti i ndėrvarshmėrisė nė krijimin e raporteve ekonomike, politike, sociale, kulturore nė mes njerėzve, shteteve, afaristėve ėshtė paradigmė e kohės, atėherė patjetėr, projektet integruese duhet t'i nėnshtrohen domosdoshmėrisė pėr tė bashkėvepruar duke u mbėshtetur nė interesa reciproke. Ashtu dhe si tė tillė, duke u ndėrtuar edhe nė vlerat vetanake, si qenie njerėzore tė varur njėri nga tjetri, me pėrkatėsi tė ndryshme fetare dhe kombėtare, duhet tė jetojnė nė sendėrtimin e interesave reciproke, ashtu si na ka fal Zoti i Madhėrishėm.
Nė vlerat integruese, ato shtete (pa dallim pėrkatėsie fetare, islame apo krishtere) qė kanė mundėsinė e ndikimit nė marrėdhėniet ndėrkombėtare duhet t'i nėnshtrohen normave dhe konventave qė kanė tė bėjnė pėr mbrojtjen e tė drejtave dhe lirive tė njeriut, pėr tė cilat aq shumė ka nevojė bota e sotme. Tė gjitha normat qė avansojnė vlerat e demokracisė liberale, duke iu nėnshtruar vlerave konkuruese nė nivele akademike - arsim ore, politike, ekonomike dhe tė tjera, duhet tė jenė pikėsynim tė promovojnė edhe vlerat tė cilat drejtpėrdrejt kanė tė bėjnė me mbrojtjen e drejtave individuale tė ēdo personi, pa marrė parasysh edhe pėrkatėsinė fetare ose sjelljen e tij individuale qė me asgjė nuk e dėmton apo nuk e rrezikon askend. Kėto vlera konkurruese mund t'i hasim nė Traktatin e Mastrihtit (1991) dhe veēmas nė Traktatin e Amsterdamit (1997), ku pėr qytetarin e BE-sė garantohen tė drejtat dhe liritė personale nė mbarė hapėsirėn e BE-sė, tė drejtat e qarkullimit tė lirė, tė drejtėn sociale, tė drejtat nė punė, tė drejtėn aktive dhe pasive zgjedhore, sikur dhe shtetasit tė shtetit ku ėshtė rezident. Kuptohet se nė kėto vlera fundamentale, duhet tė inkorporohen dhe ta gjejnė veten edhe muslimanėt qė jetojnė nė shtetet anėtare tė BE-sė.
Sa i pėrket muslimanėve tė Evropės juglindore, duhet tė jetojnė me realitetin se shumėngjyrshmėria fetare ėshtė pasuri, e jo mangėsi. Kemi shembuj kur popujt e feve tė ndryshme me shekuj tė tėrė jetojnė afėr njėri-tjetrit, pa shėnuar kurrfarė pėrplasjesh mes tyre. Kėtė mund ta ilustrojmė me shembuj tė shumtė tė multikonfesionaliste tit tė popullit shqiptar, pjesėtarė tė islamit, tė katolicizmit dhe orthodoksisė, mes ithtarėve tė tė cilėve historikisht nuk ėshtė shėnuar ndonjė fėrkim ose mosmarrėveshje. Me njė pėrvojė tė mirėkuptimit ndėrfetar qė e posedon populli shqiptar mund tė shėrbehen edhe popujt e tjerė tė Evropės. Keqpėrdorimi apo serviliteti dhe manipulimi i masave duke prekur nė ndjenjat fetare pėr synime politike apo qėllime tė tjera, ėshtė veprim i shėmtuar. Pa mėdyshje shqiptarėt muslimanė, dhe muslimanėt e tjerė nė Gadishullin Ballkanik i kanė pėrqafuar vlerat pėr integrime evro-atlantike dhe sipas kėtyre standardeve dhe konkurrence, do tė ndėrtohet edhe perspektiva me njė qytetėrim tė ndėrtuar pėrmes disa vlerave tė pėrbashkėta evropiane, duke e mbrojtur dhe kultivuar edhe identitetin fetar islam.
Njė eurokulturė e muslimanėve nė Evropė, e udhėhequr nga parimet islame, (pa shpikje tė njė islami laraman, apo tradicional) do t'u kishte mundėsuar tė gjithė popujve muslimanė nė Europė qė tė zhvillojnė njė kulturė fetare, madje do tė kishin mundur tė afirmojnė edhe vlerat kulturore dhe historike nga vendet e origjinės pėr muslimanėt e ardhur, qė njėherit paraqet edhe vlerė tė pėrbashkėt pėr tė gjithė muslimanėt, tė pėrkatėsive tė ndryshme kombėtare. Nė kėtė eurokulturė muslimane, rol tė rėndėsishėm do tė kenė elitat intelektuale muslimane evropiane, duke i pėrfshirė edhe qytetarėt evropian tė cilėt e pranuan islamin. Kėshtu do tė krijohet njėlloj multikulturalizmi europian kulturor dhe fetar tė myslimanėve nė kushtet e veprimit dhe jetesės nė Europėn e re. Nuk duhet motivuar (edhe pse kjo ēėshtje ėshtė mjaft e ndieshme dhe kėrkon angazhim nga dy palėt, muslimanėt dhe krishtenėt) veprimet jotolerante tė cilat do tė kishin ēuar drejt pėrplasjeve tė qytetėrimeve perėndimor krishter dhe lindor islam. Krijimi i rrethanave pėr njė tolerancė tė kuptimtė ndėrfetare, ėshtė edhe gjetja e njė baze tė qėndrueshme pėr bashkėekzistencė, e cila mund tė jetė sot njė nga sfidat mė tė mėdha tė Evropės, por jo vetėm pėr muslimanėt e Evropės.
Porositė e njerėzve tė ditur, duhet tė jenė udhėrrėfim pėr t'i kuptuar drejtė dallimet (fetare, nacionale, gjuhėsore dhe racore), duke e ngritur ndėrgjegjen dhe vetėdijėsimin se vetėm pėrmes nėnshtrimit tė vėrtetė ndaj Zotit, njeriu mund tė bėhet qenie e kompletuar humane. Nėse ndodhė njė ndėrgjegje e tillė te masa mė e gjerė e muslimanėve nė Evropė, atėherė me siguri do t'u u ngushtohet hapėsira e diletantėve tė cilėt tallen dhe qė flasin nė emėr tė Islamit.
Maj 2006
Doc. Dr. Nazmi Maliqi
Ligjėrues nė Universitetin e Evropės juglindore nė Tetovė
Politika ditore nė Maqedoni dhe ajo qė prej pavarsimit tė kėtij vendi ka kaluar nėpėr faza tė ndryshme si reinkarcion stimulativ dhe ideologjikė tė sistemeve dhe fushave tė ndryshme shoqėrore. Nė mbledhjen e Smilevės nė vitin1903ku prezentė ishin edhe shqiptar patriot tė shquar u diskutua pėr njė kryengritje tė madhe dhe clirim tė kėtij vendi nga ana e Perandorisė Osmane. Nėse i qasemi kronologjikisht kėsaj ngjarje do tė kuptojmė se iniciativat kryesore pėr clirim tė kėtij vendi tė vogėl nga kjo fuqi e madhe ishin nga ana e qendrės sė fshehtė tė maqedonėve dhe Maqedonisė nė atė kohė Sofijės. Rradhazi ngjarjet qė pėrshkruan cdo fenomen tė dalur jashtėmase simbolizuan shumė cėshtje tė cilat nėse i vėshtrojmė nė njė kėndvėshtrim apolitikė do tė binim nė dyshim me konceptet e demokracisė liberale. Dikush mund tė thoje se kjo gjė nuk ka tė bėjė me
demokracinė liberale dhe se Maqedonia si njė shtet ka kapėrcyer faza tė ndryshme nga njė sistem nė tjetrin dhe se asnjėherė nuk ka qenė stabil nė njė sistem tė caktuar. Mund tė ketė tė drejtė , por edhe mund tė gabojė pėr arsye se pėrfshirja e Maqedonisė nė sistemin komunist ishte e gjatė dhe se mėsuesit e komunizmit edhe pse si po paraqiten nė opinion si kėpurdhat e fundit tė ideologjisė titiste po na proklamojnė demokracinė liberale. Ky ėshtė segmenti i parė i kėsaj teme dhe i kėtij vėshtrimi analitik pėr tė ardhur mbi ngjarjet e fundit nė politikėn e kėtij vendi. Segment tjetėr me rėndėsi i cili anashkalohet shpesh nga ana e analistėve politikė ėshtė se vrasja dhe pėrfshirja e patriotėve maqedon dhe shqiptar gjatė pavarsimit tė Maqedonisė ishte e inicuar nga ana e shėrbimeve sekrete qė synim tė vetin kanė pasur zhdukjen e Perandorisė Osmane nga faqja e dheut. Trajnimi i Dame Gruevit , Pjetėr Gurit , Strasho Pinxhurit e tė tjerėve nėpėr qendrat simbioza tė shpiunimit
botėror u bė edhe praktikė e sotme e politikės mė tė re nė kėtė nėnqiell Ballkanik. Historia e Maqedonisė dhe popujve nė kėtė vend si : shqiptarėt , maqedonėt , turqit, boshnjakėt , etj ; nuk e pati fatin e njejtė me historinė e malazezėve dhe Malit tė Zi. Edhe pse si teritor mjaft i vogėl dhe me njė populli dyfish mė tė vogėl se atė tė Maqedonisė , Mali i Zi qė nė kohė patė fituar pavarsinė normal me inicimin e fuqive tė mėdha qė ta pėrdorė si mashė pėr tė mos i djegur duart. Nė njė teritor tė cuditshėm sic ishte Jugosllavia njė surrogat i fuqisė Ruse nė Europė , diplomacia e jashtme luajti rrolin e shpėrbėrjes sė kėtij teritori nėpėr republika fillimisht dhe pastaj flakjen e luftėrave dhe pėrballjen e forcave brenda kėtij teritori dhe sė fundi delegimi nga jashtė i paqes brenda kėtij vendi , pėrderisa mė e shkatėrruan tėrėsisht njėsinė teritoriale tė kėtij vendi. Ajo forca centrifugale qė i udhėheqė perėndimorėt drejtė logjikės sė pėrcarjes sė anės tjetėr tė medaljes dhe
bashkimit e forcimit tė anės sė blertė tė lojėrave politike u sinkronizua me njė revanshizėm tė dukshėm. Edhe sot e kėsaj dite fuqitė e mėdha kanė rrolin e tyre tė dikurshėm edhe pse sistemet e udhėheqjes ndryshojnė , kufijtė e mirėkuptimit dhe bashkėpunimit nuk janė tė njejta , porse luhet e njejta valle me tė njejtit aktor. Maqedonia ishte e mėsuar nėn njė teritor tė madh sic ishte Jugosllavia , populli maqedon kishte tipare gati se tė ngjajshme me popullin serb , kroat e slloven , porse ndarja e interesave dhe e modaliteteve i bėri qė tė dallojnė nė pikat dytėsore , porse pėr to pika primare , pasiqė e kishin lidhur shpirtin e tyre me paranė ose pasurinė. Nė kėtė konglomerat vendesh sic ishte Jugosllavia, shqiptarėt ishin nė numėr tė konsiderueshėm dhe posedonin pak e hic tė drejta tė tyre, ishin tė nėncmuar , tė dhunuar , tė persekutuar etj. Nė njė gjendje tė kėtillė ishte e nevojshme izolimi i Shqipėrisė enveriste nga ana
e kėtyre forcave tė padukshme qė vepronin nė qiell tė hapur. Porse interesi i fuqive tė mėdha nė atė kohė nuk ishte minoriteti shqiptar nė Jugosllavi edhe pse nė mėnyrė indirekte kanė dorė edhe ato gjatė pėrcaktimit tė fatit tė shqiptarėve. Fuqitė e mėdha si gladiator shtyheshin me forca tė njejta tė asaj kohe , ishte luftė ndėrmjet Rusisė dhe forcave perėndimore , ndėrsa Jugosllavia prej kohėsh ka qenė vetėmse njė mjet pėr tė arritur deri tek qėllimi. Pasojat e kėsaj logjike tė matjes sė forcave nga ana e fuqive tė mėdha po reflektojnė edhe sot e kėsaj dite nė pėrcaktimin e statusit final tė pavarsisė sė Kosovės. Me krijimin e republikave tė reja nė Ballkan tė dala nga ish-surrogati rus nė Ballkan Jugosllavia , edhe Maqedonia fitoi pavarsinė , e fitoi kėtė pavarsi sepse ishte nė interesė tė fuqive tė mėdha Perėndimore , por edhe nė interes tė Rusisė. Maqedonia filloi qė tė ecė me kėmbėt e veta drejtė konceptit tė demokracisė, duke liruar njė fluks tė dukshėm tė influencės
sė kaluar ruse tė dukshme , por edhe tė tashme tė fshehur. Edhe pse u nda nga grupi i popujve hibrid sllavė qė ishin nėn njė teritor , nga diplomacitė dhe shėrbimet sekrete tė jashtme nuk mundi tė ndahet asnjėherė. Rroli i kėtyre shėrbimeve ishte dhe ėshtė qė tė krijojnė turbulenca nėpėr vendet e vogla pėr interesa tė fuqive tė mėdha. Shtypja qė u bė nga ana e maqedonėve ndaj shqiptarėve filloi qė t`i kapėrcejė kufijtė. Edhe pse nė Smilevė njė pjesė e delegatėve ishin shqiptar pėr pavarsimin e kėtij vendi nga Osmanlinjtė , vite me rradhė kėto fakte fsheheshin nga logjika sllavo-maqedonase qė shqiptarėt i shėndėrroi nė poltron politikė nė vendin e tyre ėmė. Mė nė fund shqiptarėt arritėn nė koncensus se mė nėncmimi dhe degradimi nuk durohet , pėr tė drejtat dhe liritė tona ia vlenė tė dhurohet edhe jeta. Dhe nė vitin 2001 filloi lufta e armatosurpėr lirinė dhe mbrojtjen e tė drejtave tė shqiptarėve dhe minoriteteve tjera nė
Maqedoni. Kjo luftė u fitua nga ana e shqiptarėve por figurat e errėta tė palės tjetėr nuk u harruan nė asnjė moment. Nėn urdhėr direkte tė ish-ministrit pėr punė tė brendshme tė Maqedonisė Lube Boshkovskit , nė Luboten tė Shkupit u masakruan njė numėr i madh i shqiptarėve. Aktet c`njerėzore qė i ndėrmori policia e kėtij vendi ndaj popullatės sė pafajshme shqiptare kėrcitėn rėndė mbi nderin dhe lojalitetin e cdo shqiptari nė rruzullin tokėsor. Lube Boshkovski u shėndėrrua nė njė figurė markante e degradimit , dhunimit tė lirive dhe tė drejtave tė njeriutdhe shfarrosjes sė njė populli tė tėrė. U bė shokė dhe mikė nė veprim dhe ideologji i terroristit tė njohur serb Millosheviq. Drejtėsia lėshoi zė dhe sot Lube Boshkovski ėshtė para dyerve tė drejtėsisė nė Hagėn e krijuar enkas pėrkriminelėt. Nė zgjedhjet e para pas luftės sė 2001 fitoi krahu i majtė socialist ; me shpresė se do
vazhdojnė shtypjen ndaj shqiptarėve , dhe krahu i dalė nga lufta i shqiptarėve , mė shpresė se do arrijnė edhe politikisht tė fitojnė nė betejėn pėr mbrojtjen e lirive dhe tė drejtave tė shqiptarėve nė kėtė vend. Si rezultat i lėshimeve qė bėnėn pala maqedone ndaj kėrkesave shqiptare nė zgjedhjet e rradhės parlamentare humbėn bindshėm dhe kaluan nė opozitė. Nė atė kohė kryeministėr i Maqedonisė ishte Vllado Buēkovski. Ky i fundit u betua se do t`i dalė nė krah Lube Boshkovskit duke dėshmuar para gjygjit tė Hagės se ėshtė i pafajshėm. Porse njė ėndėrr tė kėtillė nuk iu bė e mundshme pėr njė arsye tė thjeshtė , ėshtė ngre njė akuzė kundėr kėtij personi nga ana e gjykatės sė Shkupit pėr mallverzime. Edhe pėrkundėr procedurave tė cilat nuk rrespektoheshin deri nė fund nga ana e Qeverisė aktuale tė Gruevskit , mendojė se njė hap mjaft i guximshėm dhe serioz ėshtė edhe kjo rreth dėnimit tė cdo personi nė kėtė republikė nėse kanė bėrė vepėr qė nuk ėshtė e pėrshtatur me ligjet e
kėtij vendi. Tashti Buēkovski shpresoi dhe u betua se nė Hag do i ndihmojė Boshkovskit , por pyes se kush do i ndihmojė Buēkovskit???
Fabulisti i njohur shqiptaro-amerikan Bardhyl Mezini, anėtar i Shoqatės sė Shkrimtarėve dhe Poetėve Shqiptaro-Amerikanė, me banim nė Michingan, Sh.B.A. kėto kohėt e fundit ka dalė para lexuesit me njė vėllim tjetėr me fabula
"Parlamenti i Ezopit".
Libri ėshtė botuar nė Shtėpinė Botuese "ALBIN" nė Tiranė.
Parathėnia e librit ėshtė shkruar nga poeti i mirėnjohur Nexhip Ejupi.
Ilustrimet janė bėrė nga Kosta Raka.
Arti grafik nga Suela Bushkolaj.
ISBN: 978-99943-49-02-9
Libri ka 117 faqe ku janė pėrfshirė njėqint (100) fabula.
Urime dhe suksese bashkatdhetari ynė i talentuar, Mardhyl Mezini.
Pierre-Pandeli Simsia
,
Nga parathėnia e librit "Parlamenti i Ezopit"
Menēuria sarkastike dhe lakonizmi nė fabulat e Bardhyl Mezinit.
Nga Nexhip Ejupi, poet Detroid, 1 Qershor, 2007
Kur mė ra nė dorė vėllimi i parė me fabula "Gomari refugjat", nuk u ēudita aspak. Qė nė tė parin takim me fabulistin, qė nuk e dija pėr tė tillė, krijova pėrshtypjen se ai i kishte tė gjitha tiparet pėr tė qenė poet. Fjalėt e tij tė matura, mendimi i thellė dhe natyra humoristike nuk mė lanė tė dyshoj nė bindjen time mė tė parė. Tani qė kemi nė dorė pėrmbledhjen e dytė me fabula "Parlamenti i Ezopit" tė po kėtij autori, bindemi mė tepėr pėr talentin qė ka nė tjerrjen e fabulės. Kjo duket qė nė titullin integrues, i cili tė bėn tė mendosh jo vetėm pėr institucionin e parlamentit si pėrfaqėsi e votuar, por edhe tipat e pėrfshirė nė tė. Doemos, qė parlamenti i Ezopit nuk pėrbėhet prej njerėzish, por prej kafshėsh, shumica e tė cilave haset edhe nė fabulat e krijuesėve tė tjerė tė njohur. Madje ky parlament i ēuditshėm ka tė zgjedhur jo vetėm thundrakė e jothundrakė, por edhe sende, bimė, ngjyra, insekte, zvaranikė e shpendė, ashtu si edhe nė pėrmbledhjen e parė "Gomari rrefugjat" Ē'e ka shtyrė fabulistin Bardhyl Mezini tė pėrzgjedhė njė titull tė kėtillė? Ai shumė-shumė mund ta titullonte kėtė vėllim interesant "Parlamenti i kafshėve". Por jo... Autori nuk mund ta titullonte kėshtu, sepse parlamenti do tė ishte mė i vogėl nė numėr, do tė kishte mė pak pėrfaqėsues duke lėnė jashtė tij mjaft gjallesa tė tjera; pra do tė vėrtitetj rreth njė qarku idesh shumė mė tė ngushtė. Duke jetuar nė njė kohė tjetėr, mjaft tė avancuar nė krahasim me atė tė Ezopit, autori i ėshtė dashur ta zgjerojė hapėsirėn e parlamentit tė vet nė tematikė tepėr tė lavdishme.
Si tė gjithė fabulistėt, tė moēmit apo tė ditėve tona, duke shfrytėzuar mundėsitė qė tė jep fabula nė tė shprehur tė shqetėsimeve, edhe Bardhyl Mezini zbulon e fshikullon vesvelinjtė, tė cilėt ndahen nė tė kėqinj, tė poshtėr, maskarenj, rrufsanė, babėzitės, nė nauivė, mėndjelehtė, budallenj, syleshė, si dhe nė tė mėnēur, tė aftė, punėtorė, tė drejtė, largpamės e mendjeurtė. Patjetėr qė ēdo parlament nė botė nė pėrbėrje tė tij ka tipa e karaktere virtuozė, por ka edhe nga ata qė shpirtin e tyre ua zotėron vesi. Si tė thuash, njėra palė (nė pozitė apo nė opozitė) pėrfaqėson tė mirėn, tjetra tė keqen, tė prapambeturėn, korrupsionin, gėnjeshtrėn apo mashtrimin. Duke ngritur artistikisht njė parlament tė kėtillė ku ndeshen e pėrleshen ata tė vesit me ata tė virtytit, fabulisti Bardhyl Mezini ka bėrė njė gjetje origjinale e tepėr kuptimplote. Nė cilin parlament nuk ka tė mirė e tė kėqinj, pozitė e opozitė, paēka se cilin grup pėrfaqėson si njėra e si tjetra palė? Nga cilat qėnie pėrbėhet "Parlamenti i Ezopit" sipas fabulistit tonė? Sė pari, prej gomarrit, pastaj prej dhelprės, ujkut, ēakallit, tigrit, luanit, mushkės, breshkės, lepurit, gjeldetit, bretkosės, harabelit, zebrės, kėrriēit, dy qeve, kalit, kangurit, gjinkallės, milingonės etj, etj. Pa e thyer traditėn e fabulės nė karakterin e tipave, Bardhyl mezini, nėpėrmjet ujkut e ēakallit, tigrit, luanit, fshikullon njerėzit e pangopur, makutė e tė poshtėr, babėzitės e shfrytėzues, paēka se janė deputetė apo ministra. Nėpėrmjet dhelprės fshikullon dinakėrinė, pabesinė, mashtrimin apo nėnshtrimin ndaj mė tė fortit. Parlamenti s'do tė kishte kuptim pa kafshėt e gjallesat e tjera qė pėrfaqėsojnė nė vetvete cilėsi tė mira. Nė fabulėn "Sakrifica" autori tregon vetėm me dy strofa, se si nėna e ketrit bėn ē'ėshtė e mundur pėr shėrimin e tė birit, por vdes vetė, si pasojė e merakut, e pagjumėsisė dhe e shqetėsimit tė saj tronditės prej nėne... Naiv tregohet lejleku qė vendos ta kalojė dimrin nė folenė e vet, pa dėgjuar kėshillat dhe porositė e shtegtarėve tė tjerė. A s'e kanė pėsuar gjithmonė ata qė s' kanė mbajtur vesh shiokėt dhe miqtė? Ka edhe keqkuptime qė nuk zgjaten shumė, pasi palėt i thėrresin mendjes duke kuptuar tė vėrtetėn e pashmangshme si te fabula "Dita dhe nata" e ndonjė tjetėr.
Duke u mbėshtetur nė rrėfimin popullor, duke e poetizuar kėtė rrėfim humoristiko-fabulesk nė pėrdorimin e gjetur tė simboleve tė kafshėve, tė shpendėve, insekteve, drurėve dhe bimėve, madje edhe tė ngjyrave, autori gjithėpėrfshin brenda fabulave tė kėtij vėllimi njė gamė tė gjėrė tė fenomeneve tė jetės sonė, plot probleme shqetėsuese tė kohės. Tematika e vėllimit "Parlamenti i Ezopit" ėshtė e larmishme, por ajo qė mbetet leitmotivi i tij, ėshtė thirrja pėr pastėrti morale tė njeriut tė rrethuar nga papastėrtia morale e tė tjerėve, tė paskrupullt e tė panumėrt nė gjirin e kėtij parlamenti, deri nė tronditje. Kuptohet, fabula si lloj letrar i veēantė nuk flet vetėm pėr tė sotmen; ajo pėrgjithėson... Nė tė gjitha kohėrat do tė ketė padrejtėsi, grabitje, zhvatje, po nuk qe i zoti kreu i qeverisė, si dhe mvartėsit e tij. Tek fabula "Lepuri mbret" autori vė nė lojė zgjedhjet parlamentare gjatė tė cilave blihet edhe vota e njeriut tė thjeshtė e tė varfėr. merret me mend se sa poshtė u ka rrėnė vetėdija kėtyre qytetarėve tė lėkundur qė e kėmbejnė votėn me njė interes tė ēastit. Tek "Babai i mushkės" me sarkazėm therrėse, merren nėpėr gojė kėto zgjedhje, tė cilat ēojnė ujė te mulliri i parlamentarėve mashtrues, por kurrė nė atė tė popullit. Tė tillė mashtrues dėgjijnė zėrin e xhepit dhe jo atė tė shpirtit njerėzor. Doemos, qė do tė shpėrrthejė thashethemnaja pėr t'i qeshur e pėrqeshur kėto zgjedhje tė "lira", tė bėra sa pėr sy e faqe prej njerėzve qė s'u skuqe faqja nga premtimet boshe. Marifetēinjtė e posteve qeveritare i shfrytėzojnė tė gjitha mėnyrat, miqėsitė e lidhjet farefisnore pėr t'u ngritur sa mė lart nė pushtet (dhelpra e ēakalli), atje ku frytet janė mė tė arrira. Tė duhet t'i nėnshtrohesh atij qė ke nė krye, nė postin e ministrit a tė zv/ministrit, pėrndryshe tė bėhet gjėma, ose mbetesh me lugė bosh (lepuri llafazan) Kurse fabula "Gjeli i deti kurreshtar" tall ata soj deputetėsh, qė bėjnė biznes, duke shfrytėzuar mundėsitė qė kanė majtas e djathtas e duke i lė[nė nė baltė zgjedhėsit qė u dhanė votėn e pėrfaqėsimin nė parlament. Si pėrfundim, themi se fabulisti Bardhyl mezini, me kėtė libėr tė suksesshėm, tregon se ėshtė njė krijues qė zhbiron nė problemet jetike tė ditėve tona. Ky libėr e pasuron bibliotekėn tonė duke ndenjur dinjitoz me autorė fabulash brilantė si: Dritėro Agolli, Spiro Ēomora, Nonda Bulka, Mitrush Kuteli, Ferit Lamaj, Gjikė Kurtiqi, Shefit Doksani, e tė tjerė...
Jo mė kot ishte zgjedhur Lezha, si njė kryeqendėr e lashtė, ku mblidheshin dikur e kuvendonin shqiptarėt dhe ku do tė varrosej kryetrimi shqiptar Gjergj Kastriot Skėnderbej. Disa metra mė tej kėtij vendvarrimi tė shenjtėruar, nė njė nga sallat e Bibliotekės sė qytetit, ishin mbledhur shumė shqiptarė tė porsaardhur nga e gjithė bota, njerėz tė thjeshtė e tė devotshėm tė shqiptarizmės qė, tė shpėrndarė si zogjtė nga tė gjithė anėt e rruzullit tokėsor, kanė krijuar atė qė quhet "Lidhja Shqiptare nė Botė" me dėshirėn e tyre tė shenjtė pėr njė zgjidhje pėrfundimtare tė ēėshtjes shqiptare. Dhe nė epiqendėr tė shqetėsimeve tė tyre ishte pavarėsia e Kosovės, si njė ēėshtje emergjente qė duhet tė bashkojė tėrė potencėn e energjive tona. Shumica e kėtyre njerėzve qė kanė ardhur kėtu janė tė moshuar, tė thyer nė moshė, disa syresh tė veshur me kostume tė traditės, por edhe me tė rinj, qė u shkreptijnė sytė e tė veshur sipas kėrkesave tė kohės sė sotme. Gjithsesi me njė shpirt, me njė zemėr, me njė ide e mesazh paqeje: Si ta shpien mė pėrpara ēėshtjen shqiptare. Dikush ka ardhur nga Shtetet e Bashkuara tė Amerikės, nga Italia, Gjermania, Belgjika, Greqia, nga ish-republikat e Jugosllavisė dhe nga Kosova martire. Ata bisedojnė pėr organizimin e njė kongresi mbarė shqiptar nė Tiranė, qė tė pėrfshijė gjithė diasporėn. Flasin me radhė: Simon Kuzhnini, njė njeri fort i devotshėm, me trupin e njė divi, kryetar i kėsaj lidhjeje, qė jeton nė Kroaci. Ai thotė se kombi ynė nuk duhet tė manipulohet nga sallonet e Evropės. E merr fjalėn njė grua e gjatė, e veshur me tė zeza, Namike Kelmendi, deputete e nėnkryetare e Parlamentit tė Kosovės, e cila flet rrjedhshėm e me njė qartėsi tė shkėlqyer duke evidentuar mendimin e saj se duhet tė merremi me politikėn globale tė shqiptarėve kudo nė botė. E vazhdon mendimin e saj poeti Ndue Hila qė punon e jeton nė Amerikė, i cili kėrkon qė lobi shqiptar kudo nė botė tė ketė njė mision tė vetėm: lartėsimin e emrit tė shqiptarit Lekė Prevezi qė vjen nga Belgjika, bashkohet me emrat e mėsipėrm e ėshtė pėr njė shpejtim tė gjėrave. Po ashtu diskutantė tė tjerė si Indira Ēipa, Orhan Kubati, Mark Bajraktari, Gjin Marku, Ramiz Zefkolli, Zef Nikolli, Merita Dabulla, theksuan se kongresi i ardhshėm do tė ishte njė mbėshtetje e fuqishme e ēėshtjes shqiptare dhe se ai duhet zhvilluar, sė paku nė fund tė tetorit nė mėnyrė qė tė amplifikohet zėri ynė pėr zhvillimet e sotme nė Kosovė, duke dalė nė arenė me njė qėndrim tė pėrbashkėt. Kėtyre zėrave iu bashkua pėrmes njė telefonate nga Trieste e Italisė, zėri i veprimtares sė shquar, "Nėnė Terezės sė Beratit e tė Triestes", shkrimtares Vitore Stefa Leka, e cila asnjėherė nuk e ka ndarė veten nga zhvillimet shqiptare kudo nė botė. M'u desh tė sjell edhe unė, nė kėtė tubim, dėshirat e 600.000 emigrantėve shqiptarė qė jetojnė e punojnė nė Greqi, problemet e tyre tė mprehta, si edhe arritjet e mėdha qė ata kanė bėrė pėr t'iu imponuar realitetit grek (tė mbytur nga racizmi e ksenofobia), si qytetarė tė vėrtetė evropianė. Ndaj edhe, theksova mė poshtė, lypset qė kongresi i kėsaj lidhjeje duhet tė ketė njė platformė tė gjerė, qė tė pėrfshijė tėrė gamėn problematike tė shqiptarėve tė larguar nga vendi i tyre, ēėshtje kėto qė kanė tė bėjnė me dinjitetin e kulturėn kombėtare, me ēėshtjet sociale e arsimore, me organizimin e veprimtarinė e tyre, me tė drejtat civile e qytetare qė bėhėn gjithmonė e me tė mprehta. Edhe z. Bardhi Rica, Kryetari i Bashkisė sė qytetit tė Lezhės, si u uroi bashkėatdhetarėve tė vet mirėseardhjen nė qytetin e tij, ku bashkėjeton tradita, historia me tė sotmen, duke i dhėnė mundėsi zhvillimit tė turizmit kulturor, vuri nė dukje dobinė e bashkimit tė shqiptarėve kudo qė janė, pėr tė mbajtur lart frymėn e shqiptarizmės. Punimet e kėtij tubimi mbarėshqiptar i mbylli z. Simon Kuzhnini pas krijimit tė njė komisioni organizativ pėr mbarėvajtjen e kongresit tė ardhshėm, nė njė klimė tė favorshme, kur nė Shqipėri u zgjidh nė mėnyrė kushtetuese Presidenti i Republikės dhe kur problemi i zgjidhjes sė pavarėsisė sė Kosovės ėshtė intensifikuar nė mbarė botėn, duke e parė kėtė si diēka parėsore edhe urgjente pėr gjithė shqiptarėt.
Dy fjalė pėr Namik Vehbi Fadile Hotin, pas ndarjes sė tij nga jeta
Tė dielėn u nda nga jeta figura politike mė popullore e periudhės postkomuniste shqiptare, eruditi zemėrbardhė, politikani, mbi supet e tė cilit nuk rėndon qoftė edhe njė mėkat ivetėm ndaj popullit shqiptar, kryetari i sė parės parti politike tė sistemit pluralist nė vendin tonė, Namik Vehbi Fadile Hoti.
Tanimė, nė orėn 11-13 tė ēdo dite, dimėr a verė, nė terrorin e acarit apo nė atė tė vapės, asnjėherė me mė shumė se me xhaketė dhe gjithmonė me kollare qė e ndėrronte pėrditė nė bazė tė njė rregulli strikt ngjyrash, te lokali i tij mė i dashur, āĆapliniā, nuk do ta gjeni mė Bacėn duke pritur e pėrcjellė miq e shokė, tė njohur apo tė patakuar kurrė, duke pirė vetėm njė kafe, sheqerin e tė cilės e pėrziente nė gotėn me ujė, duke folur me bashkėbiseduesit me erudicionin e tij tė pafund.
Tanimė, nė faqet e gazetės sė tij mė tė dashur āIntervistaā, ėshtė e kotė tė kėrkoni intervistat e Bacė Namikut pėr problemet mė tė mprehta tė kohės qė pėrthitheshin nga lexuesit, intervista qė analizonin nė mėnyrėn mė origjinale, tė shpejtė, mendjemprehtė dhe jo rrallė gazmore, por sidomos me guxim, situata dhe personazhe tė kohės, nga mė tė njohurit dhe nga mė tė veshurit me pushtete. Zemra e kėtij burri tė fortė dhe tej mase krenar, pushoi sė rrahuri kėtė tė dielė korriku, me datė 29.
Do tė mbahet nė mend pėr njė kohė tė gjatė guximi i Bacės pėr tė thėnė hapur atė qė e shihnin tė gjithė, por ngurronin ta thonin me zė tė lartė; guximi pėr tė hyrė nė vorbulla nga mė tė rrezikshmet plot besim nė vetvete si njė pasha i mendimit tė tij; pasioni i tij i vrullshėm pėr racėn shqiptare, racė, e cila, krejtėsisht e papėrzier ndodhet nė malėsirat e atdheut tonė.
āKur kam qenė i vogėl, Namiku mė ka qortuar rėndė se nuk e kisha lexuar librin qė ai mė kishte dhėnĆ«ā, tregon vėllai i tij, Abdyl Hoti me sy tė pėrlodur. Namik Hoti ka patur njė bibliotekė pėrrallore dhe, me sa e njoh unė prej tash 15 vjetėsh, ai, pėr tė gjithė librat qė i dhuronin, dhuruesit ia jepte paratė e librit. Kėto para pėr tė blerė librat e dhuruar, nga tė cilėt Baca kishte falas vetėm pėrkushtimin e autorit, ai i nxirrte duke kursyer nga ushqimi i tij, prej pensionit ākarizmatikā, siē thoshte, duke mos u ankuar as edhe njė herė tė vetme pėr sasinė e parave tė kėtij pensioni. Ai nuk i pėrmendte paratė se e kishte syrin tė ngopur.
Jo pak nga ne tė gjithė, besoj, e kanė provuar tāi dhuronin diēka Baca Namikut pėr qejf. Zakonisht, nuk i pranonte dhuratat, kur vetė kishte shumė qejf tė shpėrndante nga ato. Edhe kur e pranonte dhuratėn, me siguri ai do tāia dhuronte dikujt tjetėr. Njė shqiptaro-amerikane, njė nga fansat e pamasė tė Bacės, Raimonda Moisiu, i solli nga Hartfordi USA njė orė xhepi ku shkruhej āBacaā. E gėzuar, ajo ia solli Baca Namikut te āĆapliniā duke i dhėnė atij dorėn pėr herė tė parė dhe tė fundit nė jetėn e saj. Kushedi se kujt ia ka dhuruar Baca atė gjė aq tė shtrenjtė tė cilėn e mbajti disa mėngjese plot krenari mbi tavolinėn e kafesė, duke ua treguar tė gjithėve. āNuk ėshtė dhuratė ajo qė e jep pa tāu dhimbsur gjė. Dhuratė ėshtė ajo qė kur e jep, tė dhemb sikur tė heqėsh njė copė mish nga trupiā, ėshtė njė thėnie tjetėr e bacės qė do tė mbahet mend, krahas atyre politike.
Si asnjė politikan tjetėr, Namik Hoti, sa herė qė shkruante emrin e tij, e shoqėronte atė me emrat e tė dy prindėrve. āHotėtā janė fis i shquar nė Kosovė. Vijnė prej Vushtrisė. Fadile Hoti, mbesa e Hasan Prishtinės, ka kontribuar nė mėnyrė tė veēantė pėr pėrhapjen e arsimit shqip nė Kosovė, kurse Vehbi Hoti, tanimė ėshtė i njohur pėr vlerat e tij historike nė dobi tė ēėshtjes sė shqiptarėve.
Nga fjalėt e fundit tė Namik Hotit, le tė pėrmenden ato qė mėrmėriti me sy tė perėnduar drejt njė gruaje: āKjo ėshtė nėna ime. Kjo ėshtė motra ime... Fatbardhaā.
Me gjithė pėrpjekjet qė tė rronte edhe pak, sidomos me pėrpjekjet mbinjerėzore tė djalit tė tij, Ismailit, bijės Letafet me bashkėshortėt e fėmijėt e tyre, baca Namiku i mbylli sytė pėrjetė duke lėnė nė pikėllim tė thellė motrėn e vetme Fatbardhėn, dy vėllezėrit Abdyl e Hysni, nipat dhe mbesat Blendi, Jonida, Greta, Stela e Arjel dhe u pėrcoll deri nė kėtė varrezė nga tė qarat qė tė kėputnin shpirtin tė bijės sė tij qė ka udhėtuar qė nga Greqia pėr kėto ditė, Zerafetit.
Fisnikėria e shpirtit, ndryshe prej asaj tė gjakut, ka nji tė mirė tė madhe, mund tė fitohet me forcat tona. Tė tillė e kishte konceptue jetėn e vet Lec Shllaku, zemra e tė cilit rrahu deri nė fund simbas ritmeve tė nji harmonie tė pashoqe qė vetėm Muzat munden me falė.
Fjalėt e tija, ligjėrimi i rrjedhshėm, hiri nė shprehje dhe mendimet e pazakonta qė mbėrrinte mė shpreh pėr artin, botėn, njerėzit banin qė figura e tij tė hreflektonte diēka tėrheqėse dhe manjetike.
E kam takue sa herė nė vetminė e tij tė shenjtė, gjithnji nė tryezėn e punės, herė me klasikėt nė dorė (i lexonte tė gjithė nė origjinal), herė me shkrimet e tija; por sa herė e takoja mė linte pėrshtypjen se ai ishte sa kėtu mes nesh po aq edhe nė nji botė tjetėr, me mendimet dhe me hijet e veta, me andrrat e pashprehuna, me kangėt e pakėndueme ende.
Deri diku arti i tij (e kam fjalėn pėr krijimtarinė letrare), i botuem dhe i pabotuem, mė jepte idenė se ishte shprehje e mungesave tė kohės nė tė cilėn ai kishte jetue, por nė tė njejtėn kohė ai art nuk ishte ba pėr asnji ēast shprehje e kohės sė vorfėn nė tė cilėn ai jetoi.
Lec Shllaku ka lind me 3 nandor 1921 nė Shkodėr dhe āsht rritė nė nji hapsinė kulturore qė i jepte randėsķ tė madhe teatrit, koncerteve tė bandės qytetse, karnivaleve, bejteve. Deri nė vitin e parafundit ai ndoqi liceun "Illyricum", i cili mbahej prej Franēeskanėve, ndėrsa vitin e fundit e kreu nė gjimnazin "28 Nandori". Leci ka hypė nė skenėn e teatrit qysh nė moshėn 12-vjeēare e mandej ka vazhdue edhe tue kėndue si kangėtar solo edhe tue debutue te ai qė ishte tempulli i parė i teatrit tonė: Teatri saverjan i Etėnve Jezuitė.
Nė Shkodėr ai āsht njohtė dhe ka luejt me mā tė mėdhajt aktorė qė ka pasė vendi ynė, si: Zef Jubani, Pjetėr Gjoka, Loro Kovaēi, Ndrek Shkjezi, Gjon Karma, Ana Kēira. Menjiherė nė vjetin 1945 ai vuni nė skenė nji pjesė tė titullueme "Djersė dhe gjak", mandej vijon me punue me filodramatikėn e Shtėpisė sė kulturės, kurse prej 1949-'50 punon nė Teatrin qendror tė ushtrisė. Nė kėto vjetė njeh dhe pėrfiton shumė prej pėrvojės sė vėrtetė artistike tė disa regjisorave sovjetikė qė kishin ardhė me punue nė vendin tonė, ndėr tė cilėt veēohet regjisorja baltike Zinaida Andri. Prej vjetit 1951 deri nė 1960 punon pranė teatrit tė Shkodrės, i cili deri m'at kohė udhėhiqej prej Andrea Skanjetit. Nė Shkodėr punon me aktorėt e mirėnjohun Zef Jubani, Tinka Kurti, Antonjeta Fishta, Lec Bushati, Vitore Nino, Preng Lėkunda, Adem Kastrati. Fryt i kėtij bashkėpunimi gjenial ishte edhe vumja nė skenė e "Kopracit" me aktorin Zef Jubani nė rolin kryesor. Premiera e shfaqjes u dha me 17/2/1952 dhe āsht e tepėrt me ia kujtue kėtu lexuesit suksesin qė pati kjo shfaqje si edhe vendin e nderit qė ajo ka nė historinė e teatrit tonė.
Arti pėr Lec Shllakun ka qenė vetė jeta.
Para pak vitesh mė tregonte:
"Edhe kur i lodhun dhe i zhgėnjyem, i sulmuem dhe i pėrfolun kryesisht prej cmiret, kam dashtė me e braktisė artin, m'āsht dashtė me u pendue e me i shkue mbrapa si qeni tue qa e tue u pėrlotė. Gjithmonė jam ndie i kėrcėnuem, gjithmonė kam qenė nė nji ekuilibėr tė paqindrueshėm, tue jetue pezull mbi nji botė qė lėvizte pa prā nė vlerat dhe nė drejtimet e saja. Por, kam preferue mā mirė me jetue pezull tue luftue sesa i venduem e tue lėngue".
Arti, skena, regjia, letėrsia kanė qenė pėr tė nji vokacion, nji thirrje e madhe shpirtnore pėrpara sė cilės kanė hesht nevojat dhe zanet e tjera tė imta tė kohės sė vėshtirė nė tė cilėn ai jetoi.
Vėlla i nji njeriu tjetėr tė shquem tė letrave tona, Gjon Shllakut, atij qė pėrktheu mjeshtėrisht nė gjuhėn shqipe "Iliadėn" dhe tragjediografėt grekė, Virgjilin dhe "Kangėn e Rolandit", Leci i ishte kushtue tansisht vitet e fundit botimit tė krijimtarisė sė tij shumėvėllimėshe, tė shkrueme e tė ruejtun me shumė kujdes gjatė viteve tė komunizmit, shumė herė tue pėrdorė - pėr gjanat mā tė rrezikshme - edhe kode tė mshehta shkrimi.
Ndihej i lumtun pse kishte ribotue monografinė kushtue aktorit tė madh Zef Jubani, mandej poemėn "Norja e Nika", studimin "Maska shkodrane", monografinė kushtue aktorit Loro Kovaēi, librin "Shtegtimi i monumenteve", pėrshtypjet e udhtimit me titull "Dy hapa nė Perėndim", studimin kushtue artistit Palok Kurti, romanin "Plaka e harkoēi Miki", romanin "Historia e nji plage" e kėto dite kishte pritė me gėzim daljen nga shtypi tė vėllimit me poezi "Ngatrrim stinėsh".
Kur e pyeta nji herė a e kishte frikė vdekjen m'u pėrgjegj:
"A e kam frikė vdekjen? Kam frikė vuejtjen, tė cilėn s'e kuptoj veēse nė fund, kurse vdekjen s'e kam frikė, mbasi ajo e ka nji kuptim, bile shumė tė madh. Nakėl a pishman nuk mė ka mbetė kurrgja, mbasi nuk kam bā kurrė projekte qė pėr me u realizue t'i kenė kapėrcye fuqitė e mija. Ajo ēka mė ka idhnue ka qenė hupja e disa dorėshkrimeve dhe punimeve kur jam bajtė me shtėpi. Kam banue pėr 15 muej nė Shirokė, buzė liqenit tė Shkodrės, pak hapa larg vilės sė Zogut. Atje kam pėrtri forcat e mija, kam thithė erėn e sherbelės e tė trumzės, kam pėrkėdhel me sy mrizat e zajet e bardha e prej tryezės seme tė punės kam vėrejt shtėrngatat mbi liqé e borėn qė mbulonte dimnit Maranajn e Cukalin. Natyra, pėr vetė faktin qė lind e vdes nė mėnyrė ciklike, i jep artistit nji entuziazėm tė pashoq".
Me kėtė gėzim tė shtruem, me shikimin e thellė e me mendjen e mprehtė ai iku prej nesh, deri diku i pakėnaqun prej shumė gjanave qė i kishte pritė dhe mendue ndryshe nė jetė, por i rrethuem nė ēdo lėvizje prej shikimit dashunor tė sė shoqes, e cila me nji dhembshuni tė pėrvujtė kishte qenė lexuesja e tij e vetme pėr gati nji gjysėm shekulli.
Arti dhe qenia e tij, fjala e tij e zgjedhun dhe ligjėrimi klasik e pikzojshin para syve tė atyne qė patėn fatin me gėzue miqsinė e tij nė nji njeri tė kohnave tė shkueme, nė nji gjysėm murg e gjysėm kalorės mesjetar qė donte me ēue nė vend nji amanet, nji premtim, nji fjalė.
E at' fjalė, at' premtim Lec Shllaku dijti me e mbajtė nė shumė faqe tė mrekullueshme tė krijimtarisė sė tij letrare.
"Edhe kur i lodhun dhe i zhgėnjyem, i sulmuem dhe i pėrfolun kryesisht prej cmiret, kam dashtė me e braktisė artin, m'āsht dashtė me u pendue e me i shkue mbrapa si qeni tue qa e tue u pėrlotė. Gjithmonė jam ndie i kėrcėnuem, gjithmonė kam qenė nė nji ekuilibėr tė paqindrueshėm, tue jetue pezull mbi nji botė qė lėvizte pa prā nė vlerat dhe nė drejtimet e saja. Por, kam preferue mā mirė me jetue pezull tue luftue sesa i venduem e tue lėngue".
"A e kam frikė vdekjen? Kam frikė vuejtjen, tė cilėn s'e kuptoj veēse nė fund, kurse vdekjen s'e kam frikė, mbasi ajo e ka nji kuptim, bile shumė tė madh. Nakėl a pishman nuk mė ka mbetė kurrgja, mbasi nuk kam bā kurrė projekte qė pėr me u realizue t'i kenė kapėrcye fuqitė e mija. Ajo ēka mė ka idhnue ka qenė hupja e disa dorėshkrimeve dhe punimeve kur jam bajtė me shtėpi
Pėrmes Mirditės deri nė perlat e Lurės, ose turizmi me ēanta
Nga Gjergj Marku
06-08-2007
Jo vetėm nė brigje tė deteve! Kėnaqėsitė vijnė dhe nga malet, madje tė ndjehesh mė i andrenalinuar nė tėrė trupin dhe mendjen; mė i freskėt, mė energjik, mė i frymėzuar teksa kalon nėpėr gryka e hone, majė malesh, kurrize e pragje, kullota alpine e breshta pyjesh, shkėmbinj tė bardhė a tė murrmė, tė pish nė ujėrat e ftohtė tė krojeve, tė peshkosh nė liqenet natyrorė a nė brigjet e lumenjve me ujė kristal, t'u ngjitesh tė tatėpjetave dhe tė zbresėsh mė pastaj kėmbėlehtė mes flladit dhe erės aromatike qė pėrcjellin lloj-lloj bimėsish qė nga shkurrishtet deri tek arneni, bredhi apo ahnajat. Tė takosh nė histori tė panumėrta qė tė shungullojnė gjatė nė vesh tė kaluarėn e Shqipėrisė tėnde magjepsėse. Ky pra ėshtė turizmi malor i "Shqipėrisė tjetėr"!...
Mė ka rėnė tė shoqėroj disa gazetarė e studiues tė huaj, ndaj dhe reportazhi vjen pėrmes gojės sė tyre. "Sigurisht, kėto tė mira, nuk mund t'i marrėsh rėrės sė bregdeteve",- mė thonė dy gazetarėt kroatė, qė punojnė pėr njė revistė prestigjioze gjeografike me qendėr nė Uashington, me tė cilėt kemi bėrė kilometra tė tėra nė kėmbė, bjeshkėve dhe fshatrave tė bukur tė Mirditės, sidomos atyre qė shtrihen rrėzė lumenjve tė Fanit. Por dhe shtegtimet me humanisten austriake, Marjanne Graf, apo taksistin 57-vjeēar tė Nurembergut, qė pėrshkruan 1000 km me biēikletėn e tij malėsive tė Ballkanit
Turizėm me kuaj e pajtona para 100 vitesh
Kėtu e 100 vite tė shkuara studiuesi korēar, Stavri Frashėri, sė bashku me dy amerikanėt antropologė burrė e grua, kalojnė fshat mė fshat nė Mirditė, qė nga Zadrima e deri nė dalje, nė Pukė. Kalojnė nga maja e Velės, nė Ungrej, Frekėn, ndjekin ujin e Dibrrit, dhe flenė nė njė han. Kalojnė njė natė tė mrekullueshme nė mes bisedave me tė zotin e hanit, tė pritur me mish tė kuq tė skuqur, mollė, arra, me lugė prej druri, njė e ngrėnė shqiptarēe. Pas disa ditėsh kalojnė nė Rras, ku flenė nė njė kullė, nė odėn e burrave mblidhen thuajse tėrė fshati qė shikojnė me kureshtje tė madhe amerikanin, dhe sidomos gruan e tij, qė ishte veshur me rroba burri. "Pėr darkė, nusja e re na solli koritėn dhe ibrikun tė lajmė duart, i zoti i shtėpisė solli rakinė, ushqimin e pasur deri tek petullat me mjaltė",- shėnohet nė ditarin e Frashėrit, por futen dhe nė njė shtėpi tė varfėr ku kalojnė njė natė tė vėshtirė, nė mes tymit, pa rraqe fjetjeje dhe mungesė ushqimi, por mes njerėzish shumė mikpritės.
Mikpritja, pėr tė cilėn ne jemi kryelartė, thotė korēari i dashuruar tashmė me malėsitė, dhe e cila fatkeqėsisht po zhduket nė qytete, nė Mirditė ka themele tė shėndosha. Dhe kėtė e lidh me shumė arsye, qoftė me organizimin shoqėror tė lashtė, mungesėn e haneve dhe tė hollave, mos lėvizja e popullit nga mungesa e rrugėve, fakti ėshtė se miku do tė gjejė njė derė hapur ku do t'i thonė: "Mir se erdhe, or mek! Mir se tė pru Zoti! Or mek!" Pėr mirditasit, pritja dhe pėrcjella ėshtė e shenjtė. Venė deri atje mirditasit, sa nė shtėpi tė pritet dhe gjaksi. "Ka hangėr bukėn teme",- thotė burri i dheut dhe me kėtė mėnyrė nuk e shkel ligjin e moēėm.
Njė pėrshkrim tė rrallė i bėn pritjes nė shtėpinė e Kapidanit nė Orosh, e ndėrtuar nė majėn e njė kodre, me njė pamje piktoreske. Nė njė dhomė tė pastėr dhe tė mbajtur, qėndruam nė frone dhe jo kėmbėkryq, si tjetėrkund. Njė trim na solli kafe, mė pastaj na rehatuan nė njė dhomė tjetėr, ku hėngrėm sė bashku darkėn e pasur me supė, pulė tė zier, mish thiu tė fėrguar, djathė tė bardhė, gjalpė, pilaf dhe verė tė mirė. Mbaruam darkėn, falėnderuam Kapidanin, lamė duart mirė e mirė pastaj iu avitėm zjarrit, i cili tė vinte nė mendime dhe folėm pėr historinė e Oroshit, tė kėsaj dere, tė vendit dhe deri tė Amerikės, pėr tė kaptuar tė nesėrmen shkallės sė mrekullueshme tė Shenjtit, nė Fan e mė pas pėr nė Pukė.
Prapė mė ranė ndėrmend fjalėt e miqve nė fillim tė nisjes sime pėr kėndej: ujq, arusha, dėborė e madhe, mungesė ushqimesh, diskomfort i madh! Sa larg ishim prej kėtyre gjėrave...!
Me Graf, nėpėr malėsi
Austriakja e njohur, Marianne Graf, pos ndihmave qė i ka sjellė vendit nė situata tė vėshtira, ka qenė njė nga eksploratoret mė tė ethshme tė bukurive tė virgjėra tė malėsive shqiptare. Madje mund tė thuhet se ka prodhuar nė saje tė kėsaj soditjeje, kėtij udhėpėrshkrimi, njė nga albumet me domethėnėse guidistike mbi Shqipėrinė Veriore, "Shqipėrinė e kundruar nga Petrela, nė Jezercė". Krahasohet me Krajlicėn e fillimshekullit tė kaluar, Edit`h Durham. Por nėse londinezja qe nisur nga vendlindja pėr tė pėrmirėsuar shėndetin e ligsht Alpeve shqiptare, duke e vėnė Shqipėrinė e rrezikuar nė shpėrbėrje nė vėmendjen e kancelarive evropiane, Graf e ka vėnė atė nė vėmendjen e turistėve tė sotėm tė botės.
"Nėse dikush do tė dėshironte tė mė qortonte pėr faktin se nė fotografitė kam kapur vetėm anėt e mira tė Shqipėrisė sė Veriut, ai ka tė drejtė...". Nė fakt, Graf mund tė ketė fokusuar me mijėra pamje nga gjendja e rėndė prej 13 vitesh, dhe shumė prej tyre janė promocionuar nė kėrkim tė ndihmave pėr nevojtarėt e kėtyre krahinave. Por nė rastin konkret ajo i ka ikur atij sensi, ndaj thotė se nė kėtė libėr, mbizotėron pėrpjekja ime qė, me gjithė mjerimin, tashmė tė njohur dhe klasifikimin qė i bėjnė Shqipėrisė si Oborri i Pasmė dhe si Shtėpia e tė Varfėrve tė Evropės, tė tregoj atė qė ia vlen tė ruhet dhe tė shikohet. Unė dėshiroj gjithashtu, t'u hap sytė njerėzve pėr peizazhin madhėshtor dhe bukuritė e vogla, tė cilat nė kėtė vend ekzistojnė me shumicė, pėrkrah kėtij trishtimi.
Nė Alpet shqiptare, tek Kulla e Ngujimit
Graf ėshtė e impresionuar nga udhėtimet e saj nėpėr Shkodėr dhe Malėsinė e Madhe, ndėrsa bukuritė e Alpeve, historitė dhe legjendat, tė lėnė pa mend. Atė e shoqėron Skėnderi. Kur bėhet fjalė pėr Alpet, shėnon ajo, Skėnderi bie nė ėndėrrime. Nėna e tij e ka origjinėn nga krahina e vargmalit Dinarik, qė zgjatet drejt veriperėndimit, nė anėn tjetėr tė kufirit. Vuthaj ėshtė njė fshat i vogėl, nė pjesėn e Malit tė Zi, tė banuar nga shqiptarė dhe qė duhet tė jetė "vendi mė i bukur nė tokėn e Zotit". Por Skėnderi betohet se edhe pjesa shqiptare ėshtė pėrrallore dhe e veēantė. Ndaj, tė yshtur nga ky rrėfim, ajo niset njė ditė prej dite drejt Dukagjinit.
Me "Land-Rover" marrin udhėn duke ndjekur lumin Kir, ku njė peizazh i mahnitshėm tė tėrheq nė magjinė e vet. Kalojnė Ndreajn dhe Lotajn, lart pėrroit tė Shalės. Sa mė nė Veri tė vemi, thotė ajo, aq mė e keqe dhe e prishur ėshtė rruga, por, gjithashtu, edhe mė madhėshtore bėhet pamja e botės malore, edhe mė fantastike me shtėpitė e fshatarėve. Duke patur parasysh dėborėn e madhe, skeletet e ēative vendosen me pjerrėsi 50 pėr qind. Tė vjen keq qė aty-kėtu, ēatia me llamarinė, tashmė karakteristike pėr vendet e Botės sė Tretė, zėvendėson ēatinė tradicionale tė mbuluar me dėrrasa!
Tė tėrhequr nga gjėmimi i egėr i pėrroit malor, hedhim njė vėshtrim tė shkurtėr nga ura e Gerės, nė grykėn afėrsisht 100 metra tė thellė. Pėr tė vajtur nė Theth, na mbetet tė kalojmė edhe njė kthesė tė fortė. Para nesh shfaqen masive gjigante shkėmbinjsh nga koha e akullnajave, ujėvara qė bien thikė dhe uji i kthjellėt malor, qė formojnė pėr vizitorin njė skenė piktoreske. Tre malet me lartėsi mbi 2500 metra, Radohima, Sheniku dhe Papluku, synojnė madhėrishėm drejt qiellit.
Ėshtė e jashtėzakonshme ajo qė pėrcjell kjo vizitore e rrallė e Shqipėrisė veriore, kur duke u ngjitur kėtyre maleve, takon njė kullė tė veēantė, qė tė kujton pėrshkrimet e Kadaresė, nė romanin "Prilli i thyer", apo ai mė i fundit tė autorit vendas nė Mirditė, Ndue Dedaj "Dashuri nė Kullėn e Ngujimit". Duke rrėfyer udhėtimin e saj, vazhdon:
"Mėhilli pret tashmė, para mullirit tė vogėl me ujė. Pas pėrshėndetjes miqėsore, ai na ēon nė rrugėn mė tė shkurtėr, tek kulla e Mark Koēekut. Kjo shtėpi mbrojtėse pėrbėn njė nga joshjet mė tė mėdha nė Dukagjin. Ajo ėshtė ndėrtuar mbi njė shkėmb tė rrumbullakosur dhe, me historinė e saj, nga sa thuhet, mbi 500 vjeēare, ėshtė njė dėshmitare e heshtur e jetės fisnore me kodin e vet ligjor, Kanunin e Lekė Dukagjinit. Qysh nė fillim, kulla-mbrojtėse, me frėngjitė e saj tė vogla dhe e pajisur vetėm me dy dysheme tė ndėrmjetme druri, shėrbente pėr ata qė kishin rėnė nė gjakmarrje. Kėtu ngujoheshin vrasėsit, pėr t'u mbrojtur nga hakmarrja vdekjeprurėse. Pėr muaj tė tėrė, nė mos pėr vite, derisa tė ishte shlyer borxhi i gjakut ose tė ishte bėrė ndėrmjetėsim pajtimi i fiseve, kjo ndėrtesė trekatėshe ishte njė burg i vetėzgjedhur, ku mund tė hynte vetėm njė grua pėr t'u dhėnė ushqim tė ngujuarve.
Taksisti gjerman, 100 km nėpėr malėsitė e Ballkanit
56-vjeēari, Norbert Gradlenski, taksist nė Nuremberg tė Gjermanisė, ka preferuar qė pushimet e vitit tė kaluar t'i kalojė nėpėr malėsitė e Ballkanit. Ndryshe nga tė tjerėt do ta mėsojė atė nė njė mėnyrė tjetėr, krejt origjinale, jo thjeshtė pėrmes librave, por pėrmes kontakteve, duke i shkelur kėto vise me biēikletė.
"Ėshtė pjesa mė e bukur e jetės sime, pėr 25 vjet nuk mė ka tradhtuar qoftė dhe njė herė; nė mal apo fushė, nė autostrada apo rrugėt me gropa, nė shi, nė diell apo nė balturina. Ajo ėshtė historia dhe memoria ime mė e mirė, ajo ka tė shkruar mė sė miri historinė e Evropės nė ravat e gomave tė saj, thotė ai, duke rrėfyer se me kėtė biēikletė i ka rėnė kryq e tėrthor Spanjės, Francės, Greqisė, Italisė dhe tani vendeve tė Ballkanit. Kurrė nuk ėshtė rrėzuar a tė ketė pėsuar aksident me tė.
Pėrse e zgjodha kėtė udhėtim? Doja tė vizitoja Ballkanin pas lufte, thotė ai, sidomos Kosovėn, por dhe Shqipėrinė, mė ėshtė dukur si diēka mistike, enigmatike, qė prej epokės izoluese tė Enver Hoxhės. Nuk e kisha idenė se ē'ėshtė, po e shikoj nga afėr.
"Je i krisur qė shkon pėr nė Kosovė e Shqipėri me biēikletė?- mė thoshin nė Gjermani.- Do ta pėsosh !". Pėr tė qenė tė sinqertė, disa kosovarė e shqiptarė ia kanė nxjerrė namin e keq kėtij vendi, me vjedhje, drogė, prostitucion, grindje e vrasje qė bėjnė, ndaj dhe ėshtė krijuar njė pėrshtypje e tillė. Me kėtė udhėtim, unė dua t'u them gjermanėve tė mi, se ėshtė krejt ndryshe kėtu. Unė eci me biēikletė, ndalem, takoj njerėz tė thjeshtė, nuk kam as kollare e as kostum, as bodiguardė a blinda, unė takoj njė Shqipėri tjetėr, atė realen, tė njerėzve tė thjeshtė, takoj gjithandej nė miqėsinė, bujarinė, besėn e tyre. Pėr kėto 1000 km nuk mbaj mend as incidentin mė tė vogėl, njerėzit mė pėrshėndesnin ngado shkoja. Ja, kėshtu si me ju, edhe nė Kosovė, zura plot miq, kemi shkėmbyer muhabet e pirė ndonjė konjak. O, sa mė pėlqen konjaku juaj, nuk kisha parė si ai nė jetėn time, ėshtė mė i miri nė botė, si nuk e eksportoni?! Sa tė vete atje do t'u flas pėr konjakun e mrekullueshėm tuajin. Nė Gjermani do t'u them, shkoni nė Kosovė e Shqipėri, ėshtė vend i bukur, ka vende mahnitėse dhe njerėz tė mrekullueshėm!
Lurė, aty ku Zoti ka falur mrekullinė
Lura ėshtė perla e Shqipėrisė! E pohojnė kėtė dhe 20 ēiklistėt qė kanė mundur tė ngjiten atje me motorėt e famshėm "Cros", ndėrsa janė ndalur para njė kulle, qė banorėt e quajnė "Kulla Limpreht"! Na thanė se kushdo vizitor qė shkon nė Lurė tash 4-5 vite, i huaj apo vendas, kėtė e ka dhe si pyetje tė parė. Po ē'lidhje ka Kulla Limpreht me kullat e malėsorėve lurianė, qė kanė aty tash sa mote, kur nė fakt atje njihen shumė emra kullash tė pėrmendura si toponimi fisesh; si kullat e Marisenėve, kulla e Vladit, e Bucajve, Bruēajve a tė tjerė, sepse Lura kullat thuajse i ka pėr derė, bujtina shumė tė moēme, dy, tre dhe nė tė rrallė dhe ndonjė katėrkatėshe, me mbulojėn karakteristike tip alpine.
Por kjo lidhje e fundit fillon qė para katėr vitesh kur Limpreht, ambasadori amerikan, i njohur si diplomati mė sportiv, ndėr preferencat e tij kishte malėsitė e vendit dhe ndėr mė tė kėrkuarat ishte pikėrisht Lura e Malėsisė sė Dibrės. "Medet, hej mik!- tė thonė banorėt lurinė.- Iku shpejt ai burrė zotni, do na e kishta ba Lurėn!". Dhe e vėrteta duket se ka mbetur tek kjo shprehje malėsorėsh, "do na e kishta ba`", sepse Lura, tashmė duket se ka mbetur si pikė-pezull aty nė ėndrrėn e diplomatit amerikan, pėr ta vėnė kėtė vend malor nė syrin e turistėve tė globit. Ata thonė se amerikani qe ulur "gju mė gju" me malėsorėt nė kullat e tyre, para se tė ngjitej tek mrekullitė e Nezhtės sė Kurorės sė Lurės, atje tek liqenet vihen nė radhė, si nė njė sfilatė modelesh tė hijshme. Nė njė prej krojeve tė freskėta, kishte mbaruar tragjikisht jeta e ambasadorit sportiv dhe nė njėfarė mėnyre, tė paktėn, tash pėr tash, dhe "kismeti" i njė zhvillimi tė shpejtė tė kėtij vendi.
Megjithatė, Lura e ka pėrftuar njė simbol nė trajtėn e monumentit, "Kullėn Limpreht".
"Shtatė sy tė kaltėr, me qerpikė tė gjelbėr"
Duhet tė jetė ndėr simbolikat mė tė goditura pėr kėtė vend tė mrekullueshėm. Lura ėshtė quajtur si perla e maleve shqiptare. Historianė tė huaj, kalimtarė e udhėpėrshkrues, i ka lėnė pa mend kjo bukuri e rrallė. Austriaku Stinmestz, shkruan se "pamja nėn shkėmbin e Kunorės ėshtė kaq e kėndshme, sa s'ka shoqe nė tėrė Shqipėrinė", ndėrsa njė mjeshtėr projektesh sportive, qė kishte ardhur tė shihte kėndej, thotė se "pėr dy ditė isha nė Zvicrėn e Shqipėrisė, aty ku Zoti ka falur shumė, ndėrsa njeriu ka punuar pak". Ndėrsa aty nga viti 1908, Edit`h Durham do tė shėnonte nė ditarin e saj se, "kur dola nė Qafė Lurė, pashė njė fushė kaq tė bukur, qė nuk e kisha parė nė asnjė vend tė Ballkanit".
Kush ėshtė nė tė vėrtetė Lura? Mjafton tė ngjitesh nė Majėn e Kurorės, 2121 metra e lartė, ku syri tė kap njė hapėsirė tė gjerė, para ke njė "det" tė tėrė me male dhe lugina. Shikon prej kėtu tėrė vargun lindor tė maleve qė matanė kufirit, tė cilat vijnė vargas: Kėrēini, Skėrteci, Korabi, Sosokoli, Gjallica e Lumės e deri Malet e Hasit. Nga veriu shikon Malet e Mirditės e tė Shkodrės, kurse nga jugu, me njė dylbi kundron edhe Durrėsin, deri thellė nė det.
Mbi 1800 metra ndodhet Guri i Neshtės, njė shkėmb interesant, ndėr shekuj prej andej janė shembur miliona metėr kub gurė; kėtu gjendet dhe Lerasi, ku dėbora ėshtė gjithėstinore, njė ēudi mė vete kjo. Poshtė Gurit tė Neshtės, vijnė njė pas njė liqenet e bukur tė Lurės, ose "sytė e kaltėr" tė natyrės. Mė i moēmi ėshtė Liqeni i Madh, rreth 8 ha, i veshur dikur rreth e rrotull me pisha. Ē'mund tė bėjė kėtu dorė e njeriut, me motele e hotele, ngrehina alpine pėr rrotull tij dhe ato qė mund tė shtrihen me panela mbi ujėt e kthjellėt; rreth e qark me burime tė bollshme uji tė pijshėm.
Ka legjenda tė thurura kushedi se nė ē'kohė ky liqen. Legjenda kanė nė vetvete dhe liqenjtė e tjerė. Nuk mund tė ngelnin kėto bukuri akullnajore pa legjenda e gojėdhėna tė atribuuara. Nė veri vjen Liqeni i Rrasave, e pak mė tutje ai i Lopėve, me njė pamje shumė tė bukur tė rrethuar me livadhe e pyje. Mesi i tij ėshtė shumė i thellė, mendohet qė kėtu sipas gojėdhėnave tė pėrcjella, tė jetė mbytur njė lopė me 12 qe, ndaj mori kėtė emėr. Matanė liqenit ėshtė Blaēi, njė lėndinė shumė e bukur me ujėra tė ftohta, ndėrsa uji i Krojit tė Bardhė ėshtė shumė kurativ pėr gurėt nė veshka.
Nė jug tė Liqenit tė Madh, vjen Liqeni i Bruēit, me njė pamje pėrrallore nga sipėr, ku shquan uji i kristaltė, rrethuar me pisha dhe ahe tė lartė. Po nga jugu vijnė liqeni i Hotit, ata tė Kallabės dhe pak mė tej, Liqeni i Zi, me ngjyrė tepėr tė kaltėr dhe i rrethuar me pisha tė dendura e lėndina, ku buron dhe ujė i ftohtė.
Ngrihesh pak mė sipėr dhe para ke njė ndėr "mrekullitė e botės", njė margaritar i vėrtetė. Liqeni i Luleve, nė mes tė njė lėndine tė butė, mbushur me bar tė jeshiltė dhe hijeshuar me lule tė shumta shumėngjyrėshe. Liqeni, sidomos nė pranverė ėshtė i mbushur tej e tej me njė lloj zambaku, njė pamje mahnitėse. Pylli rreth e rreth ka qenė tepėr i bukur, nuk mund tė gjeje vend tė dytė si kėtu. Tėrė ky brezar liqenesh dhe pyllnajash ka qenė i jashtėzakonshėm, me pamje magjepsėse.
Dhe kėshtu, ulesh deri poshtė nė qendėr Lurė. Pak mė nė jug tė liqenit tė Luleve vjen Fusha e Pelave, rreth 7 kilometra, lėndinė e mrekullueshme. Prej kohėsh duhet tė jetė banuar ky vend, ose sė paku tė ketė patur fushime, madje gojėdhėna thotė se ky vend ka qenė vendqėndrimi dhe pėrgatitjeje ushtarake pėr kalorės dhe kuaj, ndaj dhe i mbeti ky emėr. Rrėnojat duken dhe sot atje. Po sipas gojėdhėnės, Filipi i Maqedonisė kishte qytezėn verore pėr pėrgatitjet e tij luftarake kėtu. Afėr kėtyre lėndinave ndodhet qyteti i Varoshit, pranė kalasė sė Stelushit (Skėnderbeut). Zbulimet arkeologjike kanė nxjerrė njė qytezė tė vėrtetė, ka mundėsi qė i biri i Filipit, Aleksandri i Madh, nė kujtim tė qytezės tė tė atit, i vuri emrin kryeqendrės sė tij tė re "Pela" afėr Selanikut, ka shpjeguar me studimin e tij, Ali Koēeku.
Kodėr pas kodre e lėndinė pas lėndine vijon Lura e bukur, Pllaun e gjelbėrt, derisa ngushtohet dhe zbret nė Sheun e Thatė, ku ėshtė "kalaja e Skėnderbeut" dhe pėrballė saj nė anėn tjetėr rri madhėshtor "Karakolli", vendroja e kalasė, mė tej zbresim nė njė gropė disa hektarė tė rrethuar me shkėmbinj tejet tė thepisur, qė quhet Xhaxhani. Kėtu duket njė gur i sheshtė disa metra katrorė, me njė gropė ovale nė mes; lurasit i thonė "dybeku i kafesė". Mendohet se aty bluhej kafeja e Skėnderbeut. Ky vend kėtu ka qenė dhe strehė e muhaxhirėve dibranė qė ndiqeshin nga serbėt. Prej kėtu, lurasit i merrnin nė shtėpitė e tyre pėr t'i mbrojtur.
Download din yndlingsmusik på MSN Music det er nemt og billigt!
Invia email
Update: It looks like the story has changed significantly since this morning. 1010 WINS is reporting that the shooter, who originally said he was being robbed, was arrested by the police. They are charging 42 year-old Lilzam Kupi with murder, attempted murder, and criminal posession of a weapon. While Kupih told reporters he was protecting his wife and three children, it's reported that he later told authorities that the victims were trying to extort money from him.
,
Jo mė kot ishte zgjedhur Lezha, si njė kryeqendėr e lashtė, ku mblidheshin dikur e kuvendonin shqiptarėt dhe ku do tė varrosej kryetrimi shqiptar Gjergj Kastriot Skėnderbej. Disa metra mė tej kėtij vendvarrimi tė shenjtėruar, nė njė nga sallat e Bibliotekės sė qytetit, ishin mbledhur shumė shqiptarė tė porsaardhur nga e gjithė bota, njerėz tė thjeshtė e tė devotshėm tė shqiptarizmės qė, tė shpėrndarė si zogjtė nga tė gjithė anėt e rruzullit tokėsor, kanė krijuar atė qė quhet "Lidhja Shqiptare nė Botė" me dėshirėn e tyre tė shenjtė pėr njė zgjidhje pėrfundimtare tė ēėshtjes shqiptare. Dhe nė epiqendėr tė shqetėsimeve tė tyre ishte pavarėsia e Kosovės, si njė ēėshtje emergjente qė duhet tė bashkojė tėrė potencėn e energjive tona. Shumica e kėtyre njerėzve qė kanė ardhur kėtu janė tė moshuar, tė thyer nė moshė, disa syresh tė veshur me kostume tė traditės, por edhe me tė rinj, qė u shkreptijnė sytė e tė veshur sipas kėrkesave tė kohės sė sotme. Gjithsesi me njė shpirt, me njė zemėr, me njė ide e mesazh paqeje: Si ta shpien mė pėrpara ēėshtjen shqiptare. Dikush ka ardhur nga Shtetet e Bashkuara tė Amerikės, nga Italia, Gjermania, Belgjika, Greqia, nga ish-republikat e Jugosllavisė dhe nga Kosova martire. Ata bisedojnė pėr organizimin e njė kongresi mbarė shqiptar nė Tiranė, qė tė pėrfshijė gjithė diasporėn. Flasin me radhė: Simon Kuzhnini, njė njeri fort i devotshėm, me trupin e njė divi, kryetar i kėsaj lidhjeje, qė jeton nė Kroaci. Ai thotė se kombi ynė nuk duhet tė manipulohet nga sallonet e Evropės. E merr fjalėn njė grua e gjatė, e veshur me tė zeza, Namike Kelmendi, deputete e nėnkryetare e Parlamentit tė Kosovės, e cila flet rrjedhshėm e me njė qartėsi tė shkėlqyer duke evidentuar mendimin e saj se duhet tė merremi me politikėn globale tė shqiptarėve kudo nė botė. E vazhdon mendimin e saj poeti Ndue Hila qė punon e jeton nė Amerikė, i cili kėrkon qė lobi shqiptar kudo nė botė tė ketė njė mision tė vetėm: lartėsimin e emrit tė shqiptarit Lekė Prevezi qė vjen nga Belgjika, bashkohet me emrat e mėsipėrm e ėshtė pėr njė shpejtim tė gjėrave. Po ashtu diskutantė tė tjerė si Indira Ēipa, Orhan Kubati, Mark Bajraktari, Gjin Marku, Ramiz Zefkolli, Zef Nikolli, Merita Dabulla, theksuan se kongresi i ardhshėm do tė ishte njė mbėshtetje e fuqishme e ēėshtjes shqiptare dhe se ai duhet zhvilluar, sė paku nė fund tė tetorit nė mėnyrė qė tė amplifikohet zėri ynė pėr zhvillimet e sotme nė Kosovė, duke dalė nė arenė me njė qėndrim tė pėrbashkėt. Kėtyre zėrave iu bashkua pėrmes njė telefonate nga Trieste e Italisė, zėri i veprimtares sė shquar, "Nėnė Terezės sė Beratit e tė Triestes", shkrimtares Vitore Stefa Leka, e cila asnjėherė nuk e ka ndarė veten nga zhvillimet shqiptare kudo nė botė. M'u desh tė sjell edhe unė, nė kėtė tubim, dėshirat e 600.000 emigrantėve shqiptarė qė jetojnė e punojnė nė Greqi, problemet e tyre tė mprehta, si edhe arritjet e mėdha qė ata kanė bėrė pėr t'iu imponuar realitetit grek (tė mbytur nga racizmi e ksenofobia), si qytetarė tė vėrtetė evropianė. Ndaj edhe, theksova mė poshtė, lypset qė kongresi i kėsaj lidhjeje duhet tė ketė njė platformė tė gjerė, qė tė pėrfshijė tėrė gamėn problematike tė shqiptarėve tė larguar nga vendi i tyre, ēėshtje kėto qė kanė tė bėjnė me dinjitetin e kulturėn kombėtare, me ēėshtjet sociale e arsimore, me organizimin e veprimtarinė e tyre, me tė drejtat civile e qytetare qė bėhėn gjithmonė e me tė mprehta. Edhe z. Bardhi Rica, Kryetari i Bashkisė sė qytetit tė Lezhės, si u uroi bashkėatdhetarėve tė vet mirėseardhjen nė qytetin e tij, ku bashkėjeton tradita, historia me tė sotmen, duke i dhėnė mundėsi zhvillimit tė turizmit kulturor, vuri nė dukje dobinė e bashkimit tė shqiptarėve kudo qė janė, pėr tė mbajtur lart frymėn e shqiptarizmės. Punimet e kėtij tubimi mbarėshqiptar i mbylli z. Simon Kuzhnini pas krijimit tė njė komisioni organizativ pėr mbarėvajtjen e kongresit tė ardhshėm, nė njė klimė tė favorshme, kur nė Shqipėri u zgjidh nė mėnyrė kushtetuese Presidenti i Republikės dhe kur problemi i zgjidhjes sė pavarėsisė sė Kosovės ėshtė intensifikuar nė mbarė botėn, duke e parė kėtė si diēka parėsore edhe urgjente pėr gjithė shqiptarėt. 
11 Prill , 2007 ne 10:43 paradite
6 Maj , 2007 ne 3:10 pasdite
11 Maj , 2007 ne 2:32 pasdite
16 Maj , 2007 ne 8:00 paradite
Piresit aktiv jane ata qe e pine vete kurse pasivet jane ata qe marrin tymin qe thithin te tjeret. Persa i perket pirjes se cigares nje ne muaj ka dy probleme nje qe mund te behet shkak te fillosh rregullish dy qe nuk dihet si e perballon trupi jot. Sepse helmi jep rezultate te ndyrshme ne persona te ndryshem. Por besoj se vetem era e keqe e cigares dhe efekti qe ka ne shoqeri dmth njerzit nuk ndihen rehat kur flasin me yt se te vin goja era ose i ke dhembet te verdhe nga cigarja e te tjera mjaftojne qe ti ti largohesh asaj.
Kurse pyetjes te lekures ti pergjigjet dikush tjeter
ju faleminderit
21 Qershor , 2007 ne 5:20 pasdite
vetem perpara me kiso p[n
18 Korrik , 2007 ne 9:25 pasdite